II SA/Ke 81/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędzia WSA Beata Ziomek po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2022 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części orzekającej o odmowie przyznania G. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem M. P. na okres od 1 stycznia do 31 października 2022 r. w kwocie 2119 zł miesięcznie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz G. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją [...] z 14 listopada 2022 r., po rozpatrzeniu odwołania G. P., od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Kije z 13 maja 2022 r. orzekającej o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na M. P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 2 kpa, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i w to miejsce orzekło o: 1. odmowie przyznania G. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem na okres od 1 stycznia do 31 października 2022 r. w kwocie 2119,00 zł miesięcznie; 2. przyznaniu G. P. prawa do powyższego świadczenia na okres 1 do 31 grudnia 2021 r. w kwocie 1971,00 zł miesięcznie oraz na okres 1 listopada 2022 r. do 31 stycznia 2025 r. w kwocie 2119,00 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem M. P. złożyła jego żona. M. P. legitymuje się orzeczeniem z 20 stycznia 2022 r. zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności. Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji oparł na treści art. 17 ust. 1b z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualnie tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), dalej zwanej "u.ś.r.", który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: pkt 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub pkt 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, a z powyższego orzeczenia wynika, ze niepełnosprawność istnieje od 52 roku życia. Organ II instancji wskazał, że po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, ugruntowała się linia orzecznicza, z której wynika, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym, organ I instancji, odmawiając zaskarżoną decyzją przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w wieku określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. dopuścił się uchybienia prawa materialnego, gdyż nie wziął pod uwagę treści wyroku TK z 21 października 2014 r. i wydał decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną. Niezależnie jednak od powyższego organ II instancji zauważył, że wnioskodawczyni na mocy decyzji Wójta Gminy Kije z 25 lutego 2022 r. uprawniona była i otrzymywała specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem w okresie od 1 stycznia do 31 października 2022 r. Z akt administracyjnych wynika, że wyraziła ona chęć rezygnacji z przyznanego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak w aktach brak jest decyzji uchylającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Kolegium podkreśliło, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Dalej organ odwoławczy podał, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożono 13 kwietnia 2022 r., a zatem w terminie trzech miesięcy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności. W związku z tym wnioskowane świadczenie winno zostać przyznane od 1 grudnia 2022 r., tj. od dnia złożenia wniosku do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest jednak, że do 31 października 2022 r. funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja z 25 lutego 2022 r. uprawniająca stronę do otrzymywania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem w okresie od 1 stycznia do 31 października 2022 r. Wygaśnięcie tej decyzji od 31 października 2022 r., wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do tego świadczenia. Uwzględniając więc, że odwołująca dopiero od 1 listopada 2022 r. nie ma prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to zasadnym jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie 1- 31 grudnia 2021 r. oraz od 1 listopada 2022 r. i odmówienie tego świadczenia za okres 1 stycznia - 31 października 2022 r., gdyż w tym czasie stronie przysługiwało konkurencyjne świadczenie, wykluczające możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia w zakresie nieprzyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 stycznia do 31 października 2022 r., G. P. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. co spowodowało nieprzyznanie świadczenia począwszy od dnia, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami tj. od 1 stycznia 2022 r. W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, że wydając zaskarżoną decyzję Kolegium pominęło regułę z art. 27 ust. 5 u.ś.r, z której wynika, że przy zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w powołanej ustawie, skarżącej przysługuje prawo do wyboru korzystniejszego świadczenia. Wskazał, że skarżąca pobierała specjalny zasiłek dla opiekuna, gdyż dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły jej skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem kwestia jej wyboru, ale sytuacja wymuszona okolicznościami. Wnoszący skargę podkreślił, że art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje wyłącznie możliwość dokonania wyboru świadczenia i nie reguluje kwestii uchylenia decyzji przyznającej mniej korzystne świadczenie. Nie zachodzi więc konieczność uprzedniej rezygnacji z przyznanego i pobieranego świadczenia przed wydaniem rozstrzygnięcia o przyznaniu świadczenia wybranego przez uprawnionego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, ale winien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. (por. wyrok NSA z 15 września 2020 r., I OSK 2199/19). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tekst jedn. Dz. U z 2023 r., poz. 259, dalej "p.p.s.a."), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchyliło decyzję organu I instancji w ten sposób, że: 1. odmówiło przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem na okres od 1 stycznia do 31 października 2022 r. w kwocie 2119,00 zł miesięcznie; 2. przyznało skarżącej prawa do powyższego świadczenia na okres od 1 do 31 grudnia 2021 r. w kwocie 1971,00 zł miesięcznie oraz na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 stycznia 2025 r. w kwocie 2119,00 zł miesięcznie. G. P. zaskarżyła powyższą decyzję w części dotyczącej punktu pierwszego. Powodem określenia w tym punkcie decyzji wskazanego w niej okresu, za który odmówiono przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, było ustalenie, że wprawdzie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia 13 kwietnia 2022 r. (data wpływu wniosku do organu), ale jednak w tej dacie w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja Wójta Gminy Kije z 25 lutego 2022 r. przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 października 2022 r. Zdaniem Kolegium nie jest możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona w części dotyczącej tego okresu. Z takim poglądem organu odwoławczego nie można się jednak zgodzić. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. wtedy, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Orzecznictwo sądowoadministracyjne wypracowało jednolite stanowisko, zgodnie z którym sam fakt uzyskania przez określoną osobę specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie może stanowić przeszkody do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W takiej sytuacji bowiem (zbiegu uprawnień do obydwu tych świadczeń), znajduje zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje jedno z tych świadczeń - wybrane - przez osobę uprawnioną. Natomiast z chwilą dokonania tego wyboru, rzeczą organu staje się urzeczywistnienie wyboru dokonanego przez wnioskodawcę. (por. wyroki NSA: z 16 września 2022 r. I OSK 2189/21, z 28 września 2022 r., I OSK 2188/21, dostępne, jak wszystkie powołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., należy dokonywać z uwzględnieniem tego poglądu. Trzeba bowiem mieć na uwadze dyspozycję art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Nie było w sprawie kwestionowane, że skarżąca wprost dokonała wyboru rodzaju świadczenia, z którego chciała korzystać, o czym świadczy treść złożonego przez nią w piśmie z 8 kwietnia 2022 r. oświadczenia o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz treść wniosku z tego samego dnia, w którym wnosi ona o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz o uchylenie decyzji w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W orzecznictwie wyrażono pogląd, który skład orzekający w całości podziela, zgodnie z którym, jeżeli przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego wyboru skorzystać. Zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej organ obowiązany jest poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawowe prawo wyboru świadczenia. W grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Nie można również pominąć możliwości stwierdzenia we właściwym trybie wygaśnięcia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Innymi słowy, po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień), nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń (por. wyroki: NSA z 10 grudnia 2019 r. I OSK 200/19, z 18 grudnia 2018 r. I OSK 1676/18, z 15 września 2020 r. I OSK 2199/19, a także WSA w Lublinie z 11 grudnia 2019 r. II SA/Lu 568/19, WSA w Gdańsku z 16 stycznia 2020 r. III SA/Gd 575/19). W świetle zaprezentowanego poglądu, za wadliwe należy uznać stanowisko organu odwoławczego co do braku podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 kwietnia 2022 do 31 października 2022 r. Niewątpliwie pismo skarżącej z 8 kwietnia 2022 r. (13 kwietnia 2022 r. - data wpływu do organu), zawierało oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W tym samym też dniu skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz o uchylenie decyzji w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego i oba te dokumenty nie zostały uwzględnione. Okoliczności tej nie dostrzegł organ II instancji, co niewątpliwie miało decydujące znaczenie dla określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tej przyczyny rozpatrując sprawę ponownie organ odwoławczy rozpozna niezałatwiony wniosek skarżącej o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy kierując się datą jego złożenia, tj. 13 kwietnia 2022 r., tak aby osoba składająca wniosek nie ponosiła negatywnych skutków związanych z brakiem jego rozpatrzenia. Organ uwzględni przy tym regulację zawartą w art. 24 ust. 2 u.ś.r. dotyczącą daty, od której ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Sąd nie podzielił jednak zawartego w skardze poglądu, że organ odwoławczy kierując się treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r., powinien ustalić prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2022 r., mimo że skarżąca w okresie 1 stycznia – 31 października 2022 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy. Jak już bowiem wyżej wspomniano, w przypadku - tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, osoba uprawniona ma możliwość wyboru świadczenia korzystniejszego. Przyznanie świadczenia korzystniejszego uzależnione jest jednak od wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego świadczenia. W rozpatrywanej sprawie skarżąca złożyła takie oświadczenie w piśmie z 8 kwietnia 2022 r. (13 kwietnia 2022 r. data wpływu do organu), a więc datą początkową przyznania świadczenia może być tylko 1 kwietnia 2022 r. Należy dodać, że choć zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, to jednak przepis ten nie może mieć w niniejszej sprawie zastosowania. Rozwiązanie to umożliwia bowiem nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny, uwzględniający czas rozpatrywania sprawy przez organ właściwy do ustalania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, jednak dotyczy to samego przyznania prawa do świadczenia, a nie sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz spóźnionego złożenia rezygnacji z jednego tych świadczeń. Na marginesie należy zauważyć, że skoro o stopniu niepełnosprawności męża skarżącej orzeczono w styczniu 2022 r., to skarżąca już w tym miesiącu mogła złożyć wniosek o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Końcowo niezbędnym jest podniesienie, że Sąd uchylił w całości zaskarżony punkt pierwszy decyzji, pomimo że, jak wyżej wskazano, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powinno zostać skarżącej przyznane od 1 kwietnia 2022 r., a nie od 1 stycznia 2022 r., zatem rozstrzygnięcie organu odwoławczego odmawiające przyznania świadczenia za okres od 1 stycznia do 31 marca 2022 r. jest prawidłowe. Sąd miał jednak na względzie, że uchylenie w części punktu pierwszego decyzji organu z 14 listopada 2022 r., mogłoby być mało przejrzyste i budzić wątpliwości przy ustalaniu, za jaki okres jakie świadczenie stronie przysługuje i z jakiego rozstrzygnięcia to wynika. Natomiast uchylenie w całości zaskarżonego punktu decyzji, spowoduje konieczność ponownego rozpatrzenia żądania strony zgłoszonego we wniosku z 8 kwietnia 2022 r. i w sposób przejrzysty określenia, od jakiej daty w aspekcie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. występują przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O zwrocie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej (480 zł), ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.)