II SA/Ke 840/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 marca 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 sierpnia 2021 r., znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat A. G. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. II SA/Ke 840/21 Uzasadnienie Decyzją z dnia 30 sierpnia 2021 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy decyzję z dnia 16 czerwca 2021 r., znak: [...], przyznającą A. S. zasiłek celowy z przeznaczaniem na częściowe zaspokojenie zgłoszonych potrzeb w kwocie 200 zł jednorazowo. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Wnioskiem z dnia 18 maja 2021 r. A. S. wystąpiła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (MGOPS) o przyznanie pomocy finansowej z przeznaczeniem m.in. na słownik języka angielskiego, środki czystości, letnie ubranie, baterię do wody. W wyniku rozpatrzenia tego wniosku organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 16 czerwca 2021 r. W odwołaniu A. S. wniosła o zwiększenie kwoty przyznanego zasiłku do 701 zł. Organ odwoławczy ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, utrzymuje się z pomocy finansowej MGOPS , a jej dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stanowił zasiłek okresowy w kwocie 418 zł. Strona spełnia więc kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ("ups"). Opisując uznaniowy charakter decyzji dotyczących zasiłków celowych (art. 39 ust. 1-2 ups) organ odwoławczy powołał się na informacje zawarte w piśmie MGOPS z dnia 6 lipca 2021 r., z których wynikało że w czerwcu 2021 r. przyznano łącznie 5 zasiłków celowych, wszystkie na kwotę 200 zł i wszystkie dotyczyły jednoosobowych gospodarstw domowych. Z wyjaśnień organu I instancji wynikało również, że MGOPS nie jest w stanie zaspokoić wszystkich zgłaszanych potrzeb. W tej sytuacji, zdaniem Kolegium, brak jest podstaw, by zarzucić organowi I instancji przekroczenie granic uznania administracyjnego. Pomoc finansowa była uzależniona od możliwości finansowych MGOPS. Kolegium wskazało ponadto, że wnioskodawczyni objęta jest systematycznym wsparciem finansowych MGOPS od marca 2017 r. w formie zasiłków okresowych i celowych. W skardze do tut. Sądu, w której oprócz decyzji stanowiącej przedmiot niniejszej sprawy, zakwestionowano jeszcze 6 innych decyzji Kolegium, A. S. wniosła o przyznanie zasiłku celowego i okresowego w odpowiedniej formie przewidzianej ustawą. Podkreśliła, że sprawa nie została załatwiona przez organ w terminie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa). Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej określają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.), dalej "ups. Cele pomocy społecznej określone zostały w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 tej ustawy jako wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 39 ups, zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (ust. 1), w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Koniecznym warunkiem przyznania zasiłku celowego jest spełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ups i wystąpienie trudnej sytuacji życiowej, w szczególności z powodów wymienionych w art. 7 tej ustawy oraz niemożność samodzielnego jej przezwyciężenia. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ups w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018, poz. 1358), gdyż jej dochód jako osoby samotnie gospodarującej nie przekracza kwoty 701 zł miesięcznie. Przedmiotem sporu jest natomiast wysokość przyznanego skarżącej zasiłku celowego. Jak trafnie wskazało Kolegium, ustalenie wysokości zasiłku celowego oparte jest na uznaniu administracyjnym, które pozwala organowi na wybór rozstrzygnięcia, przy czym organ uwzględnia nie tylko sytuację materialną osoby ubiegającej się o pomoc, ale również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Pomoc powinna być przyznawana w pierwszej kolejności tym osobom, które nie są w stanie samodzielnie egzystować i zgodnie z celami ustawy. Uznanie oznacza przyznanie organowi pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. O tym jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Jednocześnie decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości (por.: I. Bogucka, "Państwo prawne a problem uznania administracyjnego", Państwo i Prawo 1992 r., z. 10, s. 32 i nast.). Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych spod kontroli sądowej. Kontrola ta jest jednak ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa (por. wyrok NSA z 7 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 3305/15). W rozpoznawanej sprawie organy zgodnie z przedstawionymi wyżej wymogami dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego oceny. Decyzja organu I instancji została wydana po przeprowadzeniu w dniu 2 czerwca 2021 r. wywiadu środowiskowego oraz po ustaleniu aktualnej sytuacji życiowej wnioskodawczyni. W dacie przeprowadzania wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni pobierała zasiłek okresowy w wysokości 418 zł. W tej sytuacji organ pomocy społecznej uznając, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji wsparł ją stosownie do okoliczności i w miarę posiadanych do dyspozycji środków, kwotą 200 zł na częściowe zaspokojenie zgłoszonych potrzeb. Należy podkreślić, że skarżąca otrzymała od stycznia do czerwca 2021 r. w każdym miesiącu od organu wsparcie w postaci zasiłku celowego w wysokości 200 zł. Organ regularnie więc udziela pomocy stronie. W tym miejscu podkreślić należy, że uznanie administracyjne obejmuje także prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy wziąć pod uwagę w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy liczne grono osób wymagających wsparcia. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, ani udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. W orzecznictwie dotyczącym świadczeń z zakresu pomocy społecznej podkreśla się, że uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno zawierać ustalenia organu dotyczące możliwości płatniczych ośrodka pomocy społecznej. Obowiązek poczynienia powyższych ustaleń wynika z art. 3 ust. 4 ups (por. wyrok NSA z dnia 12 listopada 2009 r., sygn. I OSK 426/09). W tym zakresie zaskarżona decyzja organu odwoławczego podaje przesłanki, jakimi kierował się organ I instancji przyznając skarżącej zasiłek celowy w wysokości 200 zł. Znajdujące się w aktach sprawy dane dotyczące wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponował MGOPS i wskazujące liczbę osób objętych pomocą, jednoznacznie świadczą o tym, że organ, przyznając skarżącej pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 200 zł, nie naruszył prawa i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W czerwcu 2021 r. MGOPS przyznał w sumie 5 zasiłków celowych dla gospodarstw jednoosobowych, tj. takich jak skarżącej, wszystkie w kwocie 200 zł. Na koniec należy podkreślić, że to na skarżącej, a nie na organie pomocy społecznej spoczywa obowiązek dbania o swoje sprawy życiowe. Zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków strony w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. W tym stanie rzeczy, ponieważ zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie i brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.