II SA/Ke 852/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Sygn. akt II SA/Ke [...] UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2021 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania S. F., od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Ł. z [...] czerwca 2021 r. odmawiającej przyznania prawa do świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że wnioskodawca S. F. jest synem osoby wymagającej opieki – W. F., który został uznany za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Kolegium nie zgodziło się z organem I instancji, że wnioskowane świadczenie nie powinno zostać przyznane, gdyż niepełnosprawność uprawnionego do opieki, powstała po ukończeniu przez niego 25-go roku życia. Przytaczając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych ugruntowane po wydaniu tego wyroku, Kolegium wskazało, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.", która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Niezależnie od powyższego organ II instancji podkreślił, że uprawniony do opieki pozostaje w związku małżeńskim z E. F., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ zauważył, że do akt zostało dołączone zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że E. F. nie może sprawować opieki nad mężem z powodu nadciśnienia. Kolegium jednak stwierdziło, że jeżeli E. F. jest osobą chorą i sama wymaga opieki, to powinna podjąć kroki w celu uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pacjenci ciężko chorzy, chcący z tego powodu uzyskać prawem przewidziane wsparcie społeczne, nie mogą bowiem być dzieleni na tych, którzy podejmują trud uzyskania odpowiedniego orzeczenia oraz tych, którzy z tego obowiązku są zwalniani. Wobec powyższego Kolegium uznało, że w sprawie nie zostało dowiedzione, aby E. F., nie miała możliwości sprawowania opieki na niepełnosprawnym mężem, a w konsekwencji wnioskodawca nie spełnia warunków do przyznania prawa do żądanego świadczenia. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia i uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w całości, a także dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z dokumentów (dotyczących stanu zdrowia E. F.), S. F. zarzucił naruszenie: - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez niewłaściwe przyjęcie, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy E. F. z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym mężem; - art. 77 § 1, art. 7 i art. 80 kpa poprzez nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania z E. F. i jej mężem, nieprzeprowadzenie dowodu z akt osobowych P. F., który wcześniej pobierał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem W. F., choć wówczas E. F. również nie posiadała orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu skargi jej autor podał, że E. F. z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym mężem, co potwierdza znajdująca się w aktach dokumentacja medyczna. Z kolei ojciec skarżącego jest osobą całkowicie niesamodzielną. Zmaga się między innymi z: chorobą Parkinsona, arytmią serca, nadciśnieniem tętniczym. Jest osobą leżącą, nie może chodzić i siedzieć. S. F. sprawuje całodobową opiekę nad ojcem. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Jej przedmiotem jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na fakt, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ostatni z przywołanych przepisów wprowadza negatywną przesłankę, której zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pozostawanie więc w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Jedyny wyjątek w tym zakresie w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dotyczy więc sytuacji, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wiąże się z sytuacją braku możliwości dopełnienia przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Wyraźne wskazanie przez ustawodawcę, że tylko w sytuacji legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie zostaje wyłączone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku, stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Powyższy pogląd został wyrażony m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 23 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2462/19, z 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2623/12, z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 599/20 (dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl), a skład orzekający w niniejszej sprawie w całości go podziela. W konsekwencji należy więc uznać, że - co do zasady - uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe z przyczyn obiektywnych dotyczących stanu zdrowia i sprawności małżonka, wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy. Jak wynika z 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. okolicznością świadczącą o braku możliwości sprawowania opieki, jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki. W niniejszej sprawie E. F. - żona osoby uprawnionej do opieki nie posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W aktach administracyjnych znajduje się wystawione przez lekarza medycyny zaświadczenie z 28 maja 2021 r., z którego wynika, że E. F. z powodu choroby przewlekłej – nadciśnienia nie może sprawować opieki nad mężem. Ponadto do skargi zostały załączone karty leczenia szpitalnego z roku: 1973, 1989, 1993, 2009 i 2010 oraz orzeczenie z 1993 i zaświadczenie o stanie zdrowia z 2008 r. Zdaniem Sądu przedstawione zaświadczenie 28 maja 2021 r., a zwłaszcza pozostałe dokumenty sprzed ponad 10 lat nie są wystarczające do odstąpienia od literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zaświadczenie lekarskie nie może bowiem zastąpić wskazywanego przez ustawodawcę dokumentu, tj. orzeczenia właściwego organu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy zaznaczyć, że orzeczenie to stanowi obiektywne kryterium oceny stanu zdrowia, które jest wydawane przez wyspecjalizowany w tym zakresie podmiot, posiadający wiadomości specjalne z zakresu medycyny, których to wiadomości nie posiada ani Sąd, ani organy orzekające w sprawie przyznania tego świadczenia. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne, odpowiada celom u.ś.r. Dlatego prawidłowe jest twierdzenie Kolegium, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi wyjątek, którego nie można poddawać wykładni rozszerzającej. Słusznie także ten organ podnosi, że skoro E. F. jest osobą schorowaną, to powinna podjąć kroki w celu uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, organ nie miał obowiązku przeprowadzania dodatkowego postępowania wyjaśniającego (przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czy przeprowadzania dowodu z akta osobowych P. F.) w celu poszukiwania dowodów na okoliczność braku możliwości sprawowanie przez E. F. opieki nad mężem. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) skargę oddalił. Na podstawie art. 119 pkt 2 tej ustawy niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, o co wnosił skarżący i organ.