II SA/Ke 876/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Urszula Opara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2015r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...], znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania A.S. od decyzji z [...], wydanej z upoważnienia Wójta Gminy w przedmiocie odmowy przyznania A. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres 1.09.-31.10.14 r. w związku z opieką nad J. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015r. poz. 114 ze zmianami), dalej "ustawa", stanowiący, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1. nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2. rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ II instancji zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego zwrócił się A. S., syn osoby wymagającej pomocy - J. S., który orzeczeniem z 10 czerwca 2013 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, a orzeczenie zostało wydane do 30 czerwca 2015 r. Cytując treść art. 16a ust. 2 ustawy Kolegium podniosło, że organ I instancji błędnie przyjął, iż łączny dochód osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie może przekraczać kwoty 623 zł. Kwota ta bowiem od 1 listopada 2014 r. wynosi 664 zł, zgodnie z § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 nr 959). Z wywiadu środowiskowego z 17 września 2014 r. wynika, że A. S. zamieszkuje razem z partnerką J. S. i ich wspólnym dzieckiem. Zgodnie z art. 3 pkt 16, ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Z akt sprawy wynika, że łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w 2012 r. wyniósł 37.745,89zł i pochodził on z emerytury J. S. (9.112,00zł- 820,10 zł składka na ubezpieczenie zdrowotne - 8.291,90 zł) oraz dochodu uzyskiwanego przez J. S. z gospodarstwa rolnego o pow. przeliczeniowej 12, 1160 ha w wysokości 29.453, 99 zł. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 8 ustawy, w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 1381). W myśl Obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 stycznia 2013 r. przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2012 r. wynosił 2431 zł (jest to dochód roczny). Kolegium podkreśliło, że w oświadczeniu A. S. podał, że w 2012 r. przekazał na rzecz córki I. 2000 zł. Kwotę tę należało odliczyć od łącznego dochodu rodziny osoby sprawującej opiekę. Miesięczny dochód rodziny wyniósł więc 2.978,82 zł, co w przeliczeniu na osobę stanowi 744,70 zł. Zatem kryterium dochodowe uprawniające do specjalnego zasiłku opiekuńczego zostało przekroczone, a wnioskodawca nie spełnia przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku dla opiekuna. Organ zauważył, że w niniejszej sprawie nie może znaleźć zastosowania art.16 a ust.3 ustawy, który stanowi, że w przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, tj. 77 zł, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Przekroczenie kwoty uprawniającej do wnioskowanego świadczenia wyniosło bowiem 80,70 zł (744,70 zł- 664 zł). Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących uwzględnienia dochodu z gospodarstwa rolnego będącego własnością J. S. Kolegium podniosło, że organ I instancji słusznie uwzględnił te dochody. Zgodnie bowiem z art. 16 a ust. 2 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Stosownie zaś do brzmienia art. 3 pkt 16 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Ponieważ z wywiadu środowiskowego wynika, iż A. S. mieszka razem z partnerką i ich córką, zasadne było wliczenie dochodu J. S. Fakt zameldowania w T. w sytuacji, gdy mieszka ona razem z wnioskodawcą i posiadają wspólne dziecko, nie stanowi podstawy do nie wliczania jej dochodu do dochodu osoby sprawującej opiekę. Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił okres zasiłkowy, gdyż zgodnie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14-16 i art. 17. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z uwagi na fakt, że wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy został złożony we wrześniu 2014 r., a okres zasiłkowy 2013/2014 trwał od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 października 2014 r. słusznie organ odmówił prawa do wnioskowanego świadczenia na okres od 1 września do 31 października 2014 r. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzje A. S. i J. S. wnieśli o przyznanie zasiłku, gdyż ich wypłacanie i przyjmowanie wniosków zostały wstrzymane od 1 lipca 2013 r. Zarzucili, że Kolegium błędnie podało, że A. S. w 2012 r., przekazał na rzecz córki I. 2000 zł, podczas gdy kwotę tę przekazał J. S.. Autorzy skargi wskazali, że I. S. (uczennica liceum ogólnokształcącego) jest córką J. S., natomiast E. S. jest córką A. S. Miesięczny dochód rodziny należy podzielić więc na 5 osób: J.a S.a, A.a S.a, I. S. – córkę J., E. S. – córkę A. i J. S. W tej sytuacji dochód na jedną osobę w rodzinie wyniesie 595, 76 zł (2978, 82 podzielić na 5 osób). Zdaniem skarżących organy celowo nie uwzględnił córki J. S.I. S., aby kryterium dochodowe zostało przekroczone Skarżący także zarzucili, że zasiłek dla opiekuna należy im się już od 1 lipca 2013 r. podnosząc, że od tej daty wstrzymano wypłatę zasiłków opiekuńczych, a także przyjmowanie wniosków o specjalny zasiłek opiekuńczy i wskazali, że wniosek w tej sprawie złożyli, kiedy przywrócono przyjmowanie wniosków o specjalny zasiłek opiekuńczy. Wnieśli także o przyznanie zasiłku na starych zasadach, gdyż decyzja została wydana przed 1 lipca 2013 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Kolegium dodało, że w trakcie postępowania ustalono, że miejsce pobytu I. S. jest przy matce, a J. S. jest zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz córki, w związku z tym brak jest podstaw do uwzględnienia jej w składzie rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zauważyć należy, że jej przedmiotem jest decyzja odmawiająca przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego za okres od 1 września 2014 r. do 31 października 2014 r., a więc na ostatnie 2 miesiące okresu zasiłkowego 2013/2014, rozpoczynającego się 1 listopada 2013 r. W skardze jej autorzy podnoszą, że powinna ona dotyczyć okresu od 1 lipca 2013 r., bowiem już wówczas była wydana decyzja. Zapewne skarżącym chodzi o decyzję z [...], ustalającą znaczny stopień niepełnosprawności u J. S.. W dalszej części skargi jej autor przyznaje, że ponieważ do końca czerwca 2013 r. ta decyzja była w fazie uprawomocniania nie było możliwe złożenie wniosku przed 1 lipca 2013 r. Jak wynika z akt sprawy A. S. z wnioskiem o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego wystąpił dopiero 3 września 2014 r. Wcześniej ani nie miał przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego ani też specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stosownie do art. 24 ust. 1 i 2 ustawy prawo do świadczeń takich jak specjalny zasiłek opiekuńczy przyznaje się na okres zasiłkowy, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. W związku z tym prawidłowo organy uznały, że rozpoznając wniosek mogą rozstrzygać tylko co do świadczeń należnych na okres od 1 września 2014 r. do 31 października 2014 r. Zarzut skargi, jakoby wcześniej nie było możliwe wystąpienie z wnioskiem o przyznanie tego zasiłku bo takie wnioski w 2013 r. nie były przez organy przyjmowane jest gołosłowny i nie może odnieść żadnego skutku. Skoro zaś skarżącemu A. S. nie było przyznane przed końcem grudnia 2012 r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem (i być nie mogło, jako że orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane dopiero w czerwcu 2013 r.), nie mogą, jak tego żąda w skardze mieć zastosowania stare zasady przyznawania świadczeń, tj. bez kryterium dochodowego. Ustawa z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. 2015 r., poz. 567 ze zm.) dotyczy wyłącznie osób, które miały przyznane świadczenie pielęgnacyjne decyzjami, które wygasły z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. Jak wynika z zaskarżonej decyzji, jedyną przyczyną odmowy ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad J. S. jest niespełnianie kryterium dochodowego. W tym miejscu zauważyć należy, że wbrew stanowisku SKO, prawidłowo organ I instancji ustalił to kryterium na kwotę 623 zł. Samo bowiem Kolegium wskazuje, że kwota 664 zł obowiązuje od 1 listopada 2014 r., sprawa zaś, o czym bywa mowa wyżej dotyczy okresu wcześniejszego (świadczeń na okres od 1 września do 31 października 2014 r.). Ta jednak nieprawidłowość uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, skoro zarówno uwzględniając kryterium obowiązujące do końca października 2014 r. jak i po tej dacie, średnia dochodów na członka rodziny skarżącego i jego ojca kwoty te przekraczała. Autor skargi zarzuca, że organ nieprawidłowo ustalił dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, bowiem nie uwzględnił jako członka tej rodziny I. S., a nadto błędnie wskazał, że A. S. w 2012 r. przekazał na jej rzecz alimenty, podczas, gdy I. S. jest córką J. S.i to on przekazał na jej rzecz w 2012 r. alimenty w wysokości 2000 zł. Drugi z zarzutów jest uzasadniony, albowiem jak wynika zarówno z wyroku Sądu Okręgowego z [...], zasądzającego alimenty od J. S. na rzecz małoletniej wówczas I. S. jak i z oświadczenia J. S., to on jest ojcem I. i to on w 2012 r. przekazał na jej rzecz tytułem alimentów kwotę 2000 zł. Ten błąd w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ma jednak znaczenia dla oceny jej prawidłowości bowiem kwota 2000 zł, stosownie do art. 3 pkt 1 ustawy została odliczona od dochodu, a zgodnie z art.16a ustawy, przy ustalaniu dochodu w przeliczeniu na osobę uwzględnia się łącznie dochody osoby sprawującej opiekę i osoby wymagającej opieki. Jeśli natomiast chodzi o pierwszy zarzut, a mianowicie, że organ winien jako członka rodziny uwzględnić córkę J. S.I., to jest on niezasadny. Niesporne jest, że pozostawała ona pod opieką byłej żony J. S., a jej ojciec płacił na nią alimenty, w związku z czym kwota tych alimentów została odliczona od dochodu. Jakkolwiek w myśl art.3 pkt 16 ilekroć w ustawie mowa jest o rodzinie oznacza to odpowiednio między innymi pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do 25. roku życia, jednakże, jak wskazał m.in. NSA w wyroku z dnia 24.listopada 2010 r. sygn. I OSK 1427/10 chodzi tu o dzieci, wobec których rodzic wypełnia obowiązek alimentacyjny poprzez osobiste starania o ich utrzymanie, a nie rodzic, który obowiązek alimentacyjny wypełnia poprzez zapłatę alimentów do rąk drugiego małżonka, na którego utrzymaniu osobistym dziecko pozostaje. W myśl bowiem art. 3 pkt 12 ustawy ilekroć w ustawie mowa jest o osobach pozostających na utrzymaniu – oznacza to członków rodziny utrzymujących się z połączonych dochodów tych osób. Dziecko, na rzecz którego od rodzica zostały zasądzone alimenty i nie pozostające, nie licząc płaconych alimentów na jego utrzymaniu nie zalicza się do rodziny rodzica płacącego alimenty. Okoliczność zaś, że taki rodzic płaci alimenty uwzględniania jest przy wyliczaniu dochodów rodziny tego rodzica poprzez odliczenie od tych dochodów kwot świadczonych alimentów, stosownie do art. 3 pkt 1 ustawy. Mając powyższe na uwadze, skoro zarzuty skargi okazały się nieuzasadnione, a decyzja nie narusza prawa w stopniu, skutkującym koniecznością jej uchylenia, skargę należało oddalić, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami). Dodatkowo jeśli chodzi o J. S. jego skarga została oddalona z tego powodu, że nie on był adresatem zaskarżonej decyzji i ma on jedynie interes faktyczny, a nie prawny do jej zaskarżenia.