II SAB/Ke 42/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2012 r., na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A. na bezczynność Rady Miasta Kielce w sprawie rozpatrzenia wniosku [...] postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie (dalej Stowarzyszenie) złożyło w dniu 22 listopada 2012 r. formularzu urzędowym PPPr wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na bezczynność Rady Miasta Kielce w przedmiocie rozpatrzenia wniosku [...]. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej, członkowie pracują społecznie na rzecz mieszkańców miasta Kielce zgodnie ze statutem Stowarzyszenia i nie posiadają środków finansowych i majątku. Stowarzyszenie wskazało wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych w wysokości 0zł, wartość środków trwałych w wysokości 0zł, zysk za ostatni rok obrotowy w wysokości 0zł. Stan konta na rachunku bankowym wynosi 0zł. W złożonym dnia 23 listopada 2012 r. piśmie Stowarzyszenie wskazało, że sposób uzyskiwania środków finansowych oraz ich przechowywania określają zapisy Statutu Stowarzyszenia w § 44 i § 45, z których wynika, że majątek Stowarzyszenia powstaje: a) ze składek członkowskich, b) darowizn, spadków i zapisów, c) dotacji i ofiarności publicznej, d) wpływów z działalności statutowej. Wszelkie środki pieniężne mogą być przechowywane wyłącznie na koncie Stowarzyszenia. Zarząd dysponuje zaliczkami na bieżące finansowanie bieżących zobowiązań Stowarzyszenia. Wysokość składki rocznej została ustanowiona Uchwałą Zarządu z dnia 23 marca 2012 r. i stosownie do pkt 4 uchwały stanowi kwotę 2 zł rocznie. Stowarzyszenie liczy 20 członków. Postanowieniem Referendarz sądowego z dnia 4 grudnia 2012 r. oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie na powyższe postanowienie Stowarzyszenie wskazało, że nie posiada obecnie środków na uiszczenie wpisu, a zwolnienie od kosztów sądowych umożliwi mu uczestniczenie w postępowaniu sądowym. Nadto dodało, że prawidłowe rozpatrzenie wniosku ma duże znaczenie społeczne, gdyż skarga dotyczy pierwszej i jedynej obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej w Kielcach. Stowarzyszenie podniosło, że zadaniem sądów administracyjnych jest kontrola jednostek administracji publicznej, a to oznacza, że Skarb Państwa w tym przypadku nie poniesie uszczerbku, bo poniesione koszty służą celom do jakich sąd administracyjny został powołany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Przepis art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a). Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania: 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpatrując niniejszy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd poddał analizie dokumenty złożone przez Stowarzyszenie do akt sądowych. Stowarzyszenie wskazało w nich, że sposób uzyskiwania środków finansowych oraz ich przechowywania określają zapisy Statutu Stowarzyszenia w § 44 i § 45, z których wynika, że majątek Stowarzyszenia powstaje: a) ze składek członkowskich, b) darowizn, spadków i zapisów, c) dotacji i ofiarności publicznej, d) wpływów z działalności statutowej. Wszelkie środki pieniężne mogą być przechowywane wyłącznie na koncie Stowarzyszenia. Zarząd dysponuje zaliczkami na bieżące finansowanie bieżących zobowiązań Stowarzyszenia. Wysokość składki rocznej została ustalona uchwałą Zarządu z dnia 23 marca 2012 r. i stosownie do jej pkt 4 wynosi 2 zł rocznie. Stowarzyszenie liczy 20 członków. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego został zaprezentowany pogląd, iż prowadzenie działalności przez stowarzyszenie, jako organizacja non profit, nie jest automatyczną przesłanką do zwolnienia jej od kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie ma bowiem obowiązek zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Osoba prawna składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (zob. np. postanowienia: NSA z dnia 11 lipca 2012 r. II OZ 592/12, z dnia 1 marca 2012 r. II OZ 123/12, z dnia 30 października 2009 r. I OZ 1011/09, z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09 oraz z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09 dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy te Sąd w niniejszej sprawie w całości podziela. W świetle postanowień Statutu skarżącego Stowarzyszenia, jego celem jest m.in. przedkładanie projektów, opinii, sugestii dotyczących ważnych przedsięwzięć i problemów społecznych organom administracji sądowej i samorządowej; aktywne zwalczanie zjawisk patologicznych w organach władzy publicznej. Niewątpliwie tego rodzaju działalność wiąże się z inicjowaniem przez Stowarzyszenie sporów sądowych, czego dowodem jest niniejsza sprawa sądowoadministracyjna. Stowarzyszenie w dążeniu do realizacji swoich celów winno więc zapewnić sobie środki potrzebne na pokrycie niezbędnych kosztów sądowych. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855) - majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Podobnie § 44 statutu Stowarzyszenia przewiduje, iż majątek Stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów dotacji i ofiarności publicznej oraz wpływów z działalności statutowej. Zatem strona ma możliwość uzyskania środków finansowych na prowadzenie działalności, w tym na prowadzenie procesów sądowych. Natomiast fakt, że świadomie z niej nie korzysta, tak jak w niniejszym przypadku, ustanawiając składkę roczną w wysokości 2 zł rocznie, co przy 20 członkach daje rocznie dochód w wysokości 40 zł, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem wniosków o przyznanie prawa pomocy, z czego władze Stowarzyszenia powinny sobie zdawać sprawę. Skoro Stowarzyszenie zakładane było w określonym celu, to jego forma prawna, zakres działalności, a przede wszystkim podstawy finansowania powinny zostać tak określone, by cel ten mógł być realizowany bez przerzucania ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo. Jednocześnie należy zauważyć, że może się okazać, że w określonym momencie stowarzyszeniu, które zapewniło środki finansowe na realizację swoich celów, z przyczyn od niego niezależnych, rzeczywiście zabraknie środków na poniesienie pełnych lub częściowych kosztów postępowania. Jednak okoliczności niniejszej sprawy tj. ustalenie składki rocznej w wysokości 2 zł, mała ilość członków oraz brak starań o podjęcie działalności przynoszącej dochód, który umożliwiłby prowadzenie statutowej działalności wskazują, że Stowarzyszenie dąży do tego, aby jego funkcjonowanie było finansowane z środków publicznych. Kończąc tę część rozważań stwierdzić należy, że w związku z lekturą Statutu Stowarzyszenia, nasuwa się wniosek, że Stowarzyszenie musi posiadać nieujawnione źródła dochodu, z których finansuje swoją działalność, nie jest bowiem możliwa realizacja tak szeroko ujętych celów statutowych przy założeniu, że jedynym pewnym źródłem dochodu jest pochodząca ze składek członkowskich kwota 40 zł rocznie. Dlatego też zdaniem Sądu jest ono w stanie uiścić wpis w wysokości 100 zł. Zupełnie nietrafiony jest argument, że Stowarzyszenie winno być zwolnione od kosztów sądowych, bo sąd administracyjny dokonując oceny bezczynności Rady Miasta Kielce spełni swoje ustawowe zadania, a w konsekwencji Skarb Państwa nie poniesie uszczerbku. Zastosowanie się do powyższego poglądu w praktyce oznaczałoby, że każde postępowanie sądowoadministracyjne musiałoby być wolne od opłat, gdyż w postępowaniu tym sąd zawsze kontroluje działalność administracji publicznej, czyli zawsze realizuje swoje ustawowe cele. Ponadto w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy Sąd nie może dokonywać merytorycznego badania sprawy, a więc badać czy organ naruszył prawo. Z wyżej powołanych względów orzeczono jak w sentencji niniejszego postanowienia na podstawie art. 260 w związku z art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.