I SA/Kr 1000/10

| |W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 lutego 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek (spr.), Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Protokolant: Jolanta Płoch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2011 r., sprawy ze skargi "G" Sp. z o.o. w P., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej (sprostowano omyłkowo wpisane orzeczenie), z dnia 9 kwietnia 2010 r. Nr [...], w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności -skargę oddala- Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 31 grudnia 2009 r. nr [...] w sprawie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia stwierdził, że organ I instancji prowadził postępowanie egzekucyjne przeciwko "G" sp. z o.o. W toku tego postępowania zajęta została wierzytelność u dłużnika zobowiązanej spółki "G" Sp. z o.o. na łączną kwotę 857.536,76 zł. Pismo w sprawie zajęcia zostało odebrane w dniu 29.04.2009r. Kolejne zajęcie na kwotę 19.363,20 zł zostało dokonane pismem z dnia 30 czerwca 2009r. Ponieważ dłużnik zajętej wierzytelności nie udzielił odpowiedzi w sprawie zajęcia, pomimo stosownego pouczenia w tym zakresie, pracownicy organu I instancji przeprowadzili kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Efektem tej kontroli było pismo "G" Sp. z o.o. z dnia 20 sierpnia 2009r., w którym oświadczyła ona, iż saldo jej zobowiązań na rzecz dłużnika "G" sp. z o.o. wynosi na dzień 30 kwietnia 2009r. 2.184.307,05 zł oraz że będzie spłacać zobowiązania wobec urzędu skarbowego co tydzień w kwocie 20.000 zł począwszy od dnia 24 sierpnia 2009r. Organ podatkowy powołał się na art. 71b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który daje organowi prawo do ściągnięcia zajętej wierzytelności, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od jej przekazania. Podstawą do uchylenia się od przekazania należności mogą być jedynie takie okoliczności prawne, które umożliwiają dłużnikowi zajętej wierzytelności uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenie itp.). "G" Sp. z o.o. przekazała w okresie od 27 sierpnia 2009 r. do 2 listopada 2009 r. organowi egzekucyjnemu łącznie kwotę 87.373,94 zł. Jednocześnie jej zobowiązania wobec dłużnika "G" sp. z o.o. znacznie przewyższały kwotę nieprzekazanych wierzytelności określonych w postanowieniu organu I instancji i wynosiły na dzień 30 kwietnia 2009 r. 2.184.307,05zł. Skoro zatem "G" Sp. z o.o. nie dochowała terminu do złożenia oświadczenia, a następnie nie przekazywała organowi egzekucyjnemu kwot tytułem zajętej wierzytelności, w wysokości i w terminach przez siebie zadeklarowanych, to uzasadnione jest stanowisko, że bezpodstawnie uchylała się od przekazania zajętej wierzytelności. To zaś stanowiło podstawę do wydania postanowienia o którym mowa w art. 71 a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skargę na powyższe postanowienie wniosła "G" Sp. z o.o. wnosząc o jego uchylenie. Postanowieniu zarzuciła błędną interpretację art. 71b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez uznanie, iż Skarżąca bezpodstawnie uchyla się od wpłacania, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego jasno wynika, iż Skarżąca wpłaca na rzecz dokonanego zajęcia kolejne kwoty. W uzasadnieniu skargi podniosła, że organ administracyjny przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie wziął pod uwagę dwóch aspektów. Główny księgowy Skarżącej sporządzający pismo z dnia 20 sierpnia 2009 r. nie wziął w ogóle pod uwagę niezaprzeczalnego faktu, iż ‘G" Sp. z o.o. w okresie od jej powstania do dnia 20 sierpnia 2009 r. spłacała za "G" sp. z o.o. szereg należności, począwszy od spłaty kredytów zaciągniętych przez tę spółkę, po spłatę Lessingów, zaległych należności wobec kontrahentów a także wiele innych. Obecnie zadłużenie, wskutek zapłaty tych wszystkich kosztów zostało znacznie zmniejszone i obecnie Skarżąca nie ma tak dużego zadłużenia wobec "G" sp. z o.o. Zmuszanie Skarżącej do zapłaty tak wysokiej należności naraża ją na niepowetowaną szkodę materialną. Dodatkowo nie jest prawdą, że Skarżąca bezpodstawnie uchyla się od spłaty zadłużenia. Poza przekazaną organowi egzekucyjnemu kwotą 87.373,94 zł, Skarżąca wpłaciła ponadto kwotę 82.870,63 zł, która to kwota nie została wzięta pod uwagę przez organ administracyjny. Wprawdzie kwota ta została wpłacona przez "G" sp. z o.o., jednak środki pochodziły od Skarżącej. Skarżąca zarzuciła także, iż organ administracyjny nie wziął podnoszonej w zażaleniu okoliczności, że Skarżąca może dokonywać wpłat jedynie w miarę jej możliwości finansowych, co związane jest z innymi należnościami jakie co miesiąc musi spłacać. Tak wysokie uszczuplenie środków finansowych Skarżącej uszczupli jej finanse a co za tym idzie spowoduje zwolnienie części pracowników, co będzie ze stratą dla regionu, w którym Skarżąca jest jednym z większych przedsiębiorstw. Zaskarżone postanowienie stanowi zatem również zagrożenie interesu publicznego, albowiem zwolnienie części pracowników spowoduje wzrost bezrobocia w regionie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu tej odpowiedzi organ administracyjny podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Dodatkowo zostało stwierdzone, że zarzuty zawarte w skardze, a dotyczące błędnego podania przez głównego księgowego w piśmie z dnia 20 sierpnia 2009r. zobowiązań wobec dłużnika oraz dotyczące mechanizmu realizacji zajęcia poprzez dłużnika, nie były podnoszone w zażaleniu na postanowienie organu I instancji. Tymczasem w interesie strony jest przedstawienie dowodów mających znaczenie w sprawie, a w sytuacji gdy strona tego zaniecha, organ opiera się na dowodach i danych, którymi rozporządza. A zatem argumenty te nie mogły być wzięte na etapie wydawania zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone w szczególności przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – zwana dalej p.p.s.a.) - sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego, a także zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Kierując się powyższymi przesłankami i badając zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organy administracyjne przeprowadziły bowiem prawidłowe postępowanie oraz prawidłowo zastosowały przepisy prawa. Zgodnie z art. 89 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst. jedn. Dz.U. nr 229, poz. 1954 z 2005r. z późn. zm. – zwana dalej u.p.e.a.) organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Według § 2 tego przepisu zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny na mocy § 3 tego przepisu: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1. Jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się na mocy art. 91 powołanej wyżej ustawy odpowiednio przepisy art. 71b tej ustawy. Przepis ten upoważnia organ egzekucyjny do ściągnięcia od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej zajętej wierzytelności, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 wyżej wymienionej ustawy. Z kolei postanowienie wydawane na podstawie tego przepisu powinno określać wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty tej wierzytelności i taka też jest sentencja postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego. Postanowienie wydawane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Celem tego postępowania, które może być poprzedzone czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a § 1 - § 7 u.p.e.a., jest jedynie ustalenie okoliczności czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał jej zajęcia. W przypadku stwierdzenia zaistnienia tych okoliczności, poprzez wydanie postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a. następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis ten stanowi podstawę prawną do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności albo części tej wierzytelności. Odpowiedzialność z tego tytułu może być realizowana wobec dłużnika zajętej wierzytelności także w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, a podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w tym zakresie jest właśnie postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. W niniejszej sprawie, nie jest spornym fakt dokonania zajęcia wierzytelności. Spornym jest jedynie ustalenie, czy Skarżąca bezpodstawnie uchylała się od przekazania wierzytelności i czy w konsekwencji organ administracyjny miał prawo do wydania zaskarżonego postanowienia i w następstwie tego wystawienia tytułu wykonawczego. W orzecznictwie przyjmuje się, iż podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu w/w przepisu - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.) - por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007 r. (sygn. akt I FSK 984/06, Lex nr 364771). Skarżąca nie wskazała na żadną okoliczność tego typu. Przeciwnie, powody jej działania, przez nią przytaczane (niewypłacalność, brak możliwości kontynuowania działalności, wstrzymanie produkcji, zwolnienia pracowników) i z tych powodów brak przekazania całości zajętej wierzytelności, przemawiały jej zdaniem za wykonaniem zobowiązań względem organu egzekucyjnego. Należy w konsekwencji uznać, że Skarżąca nie wskazała żadnej podstawy prawnej nieprzekazania organowi wymaganych kwot. Same natomiast przyczyny braku przekazania zajętej wierzytelności są natury słusznościowej. Przyczyny takie, jak zostało to powyżej wskazane, nie mogą jednak stanowić podstawy do odmowy przekazania zajętej wierzytelności. Należy przy tym podkreślić, że organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego. Fakt zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego nie zmienia zatem charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny. Podstawą zatem do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a., jak zostało to już wskazane powyżej -mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.). W żadnym razie użyte w spornym przepisie określenie "bezpodstawnie uchyla się" nie odnosi się do okoliczności związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności. Stanowisko takie zostało wprost wyrażone w powoływanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2007r. i jest ono konsekwentnie podtrzymywane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok z dnia 21 listopada 2008r. II FSK 1298/07 – dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak z powyższego wynika, argumentacja Skarżącej dotycząca jej złej sytuacji finansowej i ewentualnych skutków społecznych związanych z prowadzeniem przeciwko niej postępowania egzekucyjnego, nie uzasadnia braku spłaty zajętej wierzytelności. Brak przy tym zapłaty z powołaniem się na te argumenty powoduje, iż zachowanie Skarżącej musi zostać uznane za "bezpodstawne uchylanie się". Innym argumentem, który zdaniem Skarżącej powoduje, iż nie uchyla się ona bezpodstawnie od przekazania zajętej wierzytelności, jest faktyczne przekazywanie kwot, stanowiących część wymaganej wierzytelności. Stanowisko takie również nie znajduje uzasadnienia. Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby do sytuacji, w której o wywiązaniu się z obowiązków nałożonych art. 71 a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji decydowałby sam dłużnik zajętej wierzytelności. Samodzielnie wyznaczałby sobie wysokość kwot, które będzie wpłacał organowi egzekucyjnemu, jak również samodzielnie określał terminy wpłat. Taki sposób rozumowania nie znajduje jednak oparcia w przepisach obowiązującego prawa. Analizując przepis dotyczący zajęcia wierzytelności należy stwierdzić, że dłużnik zajętej wierzytelności powinien od razu przekazać całą wierzytelność organowi egzekucyjnemu. Przyczyny usprawiedliwiające brak przekazania kwot, podane zostały we wcześniejszej części uzasadnienia. Faktem jest, że w niniejszej sprawie organ administracyjny nie wydawał postanowienia o wysokości nieprzekazanych kwot w sytuacji, gdy Skarżąca wpłacała częściowo kwoty z tytułu zajęcia wierzytelności. Z faktu tego nie można jednak wyprowadzić powstania uprawnienia dla Skarżącej do regulowania należności w sposób przez nią określony. Zaniechanie wydania orzeczenia przez organ administracyjny i tolerowanie sprzecznego z prawem zachowania strony (wpłacanie części należności z tytułu zajętej wierzytelności, a nie całości), nie powoduje powstania prawa Strony do takiego zachowania. Bez znaczenia prawnego są wobec powyższego przedstawione dowody wpłat zrealizowanych przez Skarżącą. Wpłaty te nie wyczerpały bowiem całości dokonanego zajęcia. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż Skarżąca nie realizowała swoich obowiązków wynikających z zajęcia. Po otrzymaniu zajęcia, nie udzieliła odpowiedzi na to zajęcie, wbrew zawartemu pouczeniu. Nie rozpoczęła również realizacji obowiązku wypłaty zajętej wierzytelności. Dopiero kontrola pracowników organu egzekucyjnego doprowadziła do udzielenia przez Skarżącą odpowiedzi i rozpoczęcia częściowej realizacji zajęcia. Nawet jednak ta częściowa realizacja została wstrzymana i dopiero wydanie postanowienia przez organ I instancji doprowadziło w konsekwencji do dalszych wpłat. Również wbrew dokonanemu zajęciu, Skarżąca przekazywała dłużnikowi sumy pieniężne. Jak zostało to już powyżej stwierdzone, dłużnik zajętej wierzytelności nie może przekazywać dłużnikowi egzekwowanemu kwot wynikających z zajęcia. Nie ma przy tym znaczenia, że dłużnik egzekwowany wpłacił równowartość tych kwot organowi egzekucyjnemu. Wpłaty te zostały bowiem dokonane nie przez Skarżącą, lecz przez dłużnika. Skarżąca nie może wobec powyższego twierdzić, że to ona dokonała zapłaty tej kwoty. Wręcz przeciwnie, zachowanie Skarżącej wskazuje, iż nie stosuje się do obowiązków wynikających z zajęcia, co tym bardziej potwierdza zasadność wydania zaskarżonego postanowienia. W samej skardze podniesiony został zarzut, iż sporządzone przez Skarżącą pismo z dnia 20 sierpnia 2009 r. nie odpowiada prawdziwemu stanowi faktycznemu. Prowadzi to do sytuacji, w której Skarżąca zaprzecza swojemu własnemu oświadczeniu i to bez podania jakichkolwiek zdarzeń, które pozwoliłyby stwierdzić, że obecnie przytaczana argumentacja jest prawdziwa. Skarżąca podniosła, że organ administracyjny "nie wziął w ogóle pod uwagę niezaprzeczalnego faktu" i dalej przytacza ogólnikowe stwierdzenia, że zajęta wierzytelność jest zdecydowanie mniejsza aniżeli przedstawiona w piśmie z dnia 20 sierpnia 2009r. Zarzut ten także nie może stanowić podstawy uchylenia zaskarżonego postanowienia. Po pierwsze został on podniesiony po raz pierwszy dopiero w skardze. Organ administracyjny wydając zaskarżone postanowienie dysponował pismem Skarżącej, w którym sama określiła wysokość wierzytelności. Brak było wobec powyższego podstaw do negowania stwierdzeń zawartych w tym piśmie. Nie jest przy tym możliwe przewidzenie sytuacji w której strona sama zacznie zaprzeczać swoim własnym twierdzeniom. Po drugie, twierdzenia zawarte w skardze są na tyle ogólnikowe i nie poparte żadnymi dokumentami, że nie mogą być w żaden sposób zweryfikowane. Po trzecie wreszcie, Skarżąca twierdzi, iż podnoszone przez nią fakty są niezaprzeczalne. Mogłoby to sugerować, iż są one powszechnie znane. Tak jednak nie jest, gdyż Skarżąca w trakcie postępowania przed organami administracyjnymi, jak również przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, nie wskazała na żadne okoliczności, z których owa "niezaprzeczalność" miałaby wynikać. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy są także dowody wpłat przedstawione przez pełnomocnika Skarżącej na rozprawie w dniu 25 lutego 2011r. Wpłaty te zostały bowiem dokonane już po wydaniu zaskarżonego postanowienia. Tymczasem sądy administracyjne dokonują kontroli zaskarżonych aktów według stanu z chwili ich wydania. Zdarzenia, które wystąpiły po wydaniu zaskarżonego postanowienia, nie mogą wpływać na zgodność z prawem wydanego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.