I SA/Kr 1028/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 26 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. K. i W.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007, na skutek sprzeciwu skarżących od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1028/14, p o s t a n a w i a : I. zwolnić skarżących od kosztów sądowych w 1/2 części, II. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Występując do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2007, B.K. i W.K. (dalej: skarżący) złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący podali, że ich stały dochód miesięczny zamyka się w kwocie 3.600zł, na co składa się świadczenie emerytalne W.K. (ur. 1938 r.) w kwocie 1.100 zł netto oraz 550 USD oraz świadczenie emerytalne B.K. (ur. 1944 r.) w kwocie 850 zł netto. Skarżący wskazali, że uzyskiwany dochód przekazują w całości na bieżące wydatki, w szczególności na zakup żywności oraz pokrycie kosztów leczenia i rehabilitacji. Skarżący wyjawili, że nie posiadają żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości, a mieszkają u syna. Postanowieniem z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1028/14, Referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych w 1/2 części. W sprzeciwie od tego orzeczenia, skarżący zauważyli, że orzekający nie wziął pod uwagę podeszłego wieku skarżących, który powoduje konieczność ponoszenia wyższych niż przeciętne wydatków związanych z utrzymaniem się i opieką zdrowotną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Chodzi tu o takie sytuacje, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 561/14; LEX nr 1470078). Prawo pomocy może dotyczyć zatem wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt II OZ 725/13; LEX nr 1437287). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy w pierwszej kolejności uznać, że skarżący w wystarczający sposób przedstawili własną sytuację finansową i majątkową. Jej analiza wskazuje, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe w nieruchomości będącej własnością ich syna. Ich miesięczny dochód netto wynosi ok. 3.600 zł, a zatem ok. 1.800 zł na osobę. Wypada zatem zauważyć, że dochód ten przewyższa kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę, które w 2014 r. wynosi 1.600 zł. Nie sposób zatem uznać, by skarżący znajdowali się w szczególnie trudnej sytuacji finansowej, skoro nie posiadają nikogo na swoim utrzymaniu, a ich stałe dochody oscylują na poziomie przeciętnej emerytury w gminie wiejskiej w województwie małopolskim w 2013 r. (1.812,30 zł według danych Głównego Urzędu Statystycznego). Toteż prosta analiza dochodów skarżących nie pozwalałaby w zasadzie na przyznanie im prawa pomocy, skoro znajdują się oni w sytuacji finansowej przeciętnej dla podobnych gospodarstw domowych. Należy jednak zauważyć, że na sytuację finansową skarżących niewątpliwie wpływa ich zaawansowany wiek i wzrastające wraz z nim wydatki poświęcone przede wszystkim na opiekę zdrowotną (leczenie i rehabilitacja). Wydatki te są uzasadnione i w żaden sposób nie można oczekiwać od jednostki, by w celu ubiegania się o ochronę swoich praw podmiotowych przed sądem administracyjnym musiała wybierać między korzystaniem z koniecznych świadczeń medycznych a opłatą sądową. Uwzględniając zatem kwotę uzyskiwanych przez skarżących dochodów oraz ich niezbędne wydatki, w ocenie Sądu uzasadnione jest zwolnienie skarżących od 50% kosztów sądowych. Skarżący nie są bowiem w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego swojej rodziny. Należy przy tym zaznaczyć, że takie rozstrzygnięcie oznacza, że wpis od skargi w niniejszej sprawie będzie wynosił jedynie ok. 7% ich miesięcznych dochodów netto. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazali, by nie byli w stanie uczestniczyć w kosztach sądowych nawet w takiej części. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na zasadzie art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a.