I SA/Kr 1043/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 lipca 2016 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a wniosek oddalić A. B., działający przez adwokata A. P., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Z danych zawartych w formularzu "PPF" oraz dokumentach przesłanych za pismem z dnia 2 listopada 2016 roku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz żoną M. B. oraz córką L. B. ur. 2013 r. Rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej określonych na kwotę 2.500 zł miesięcznie oraz wynagrodzenia za pracę jego żony w wysokości 380,48 zł (dane za wrzesień 2016 roku). Wysokość przychodów A. B. za 2015 wg PIT-36 wyniosła 427.433,60 zł, a przychody M. B. za ubiegły rok zamknęły się kwotą 8.845,00 zł. Skarżący nie posiada majątku nieruchomego, ani zasobów pieniężnych. Jest właścicielem samochodu osobowego Audi A4 Quattro, rok produkcji 2002, motoroweru Peugeot S1, rok produkcji 2007, motocykla Yamaha, rok produkcji 2014 oraz przyczepy samochodowej SAM, rok produkcji 2013. Żona wnioskodawcy jest właścicielką działki położonej w R., gm. Z., zabudowanej domem oraz współwłaścicielką samochodu osobowego Renault Megane, rok produkcji 2008. Rodzina zamieszkuje w lokalu mieszkalnym stanowiącym własność brata skarżącego. Miesięczne wydatki rodziny skarżącego przedstawiają się następująco: 531,48 zł czynsz za mieszkanie, 120 zł opłata za miejsce postojowe, 134,18 zł energia elektryczna, 230 zł przedszkole córki, 202,20 zł leczenie za wrzesień 2016 roku oraz po 361,59 zł polisa na życie za wrzesień i październik 2016 roku. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny, gdyż nie posiada żadnego majątku, a działalność gospodarcza, którą prowadzi wystarcza zaledwie na pokrycie kosztów utrzymania rodziny. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia zabezpieczającego wszelkich środków zgromadzonych na rachunku bankowym skarżącego, co uniemożliwia mu dokonywanie jakichkolwiek wypłat. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powołanym przepisie sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). W literaturze przedmiotu zwrócono również uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak - Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Orzekający wziął pod uwagę okoliczność, że łącznie ze skargą w niniejszej sprawie A. B. złożył do tut. Sądu osiem skarg (sygn. akt I SA/Kr 1039 do 1044/16 oraz I SA/Kr 1130/16 i I SA/Kr 1131/16), a suma wpisów sądowych we wszystkich tych sprawach wynosi 800 zł (100 zł x 8). W ocenie referendarza sądowego uiszczenie kosztów sądowych w pełnej wysokości mieści się w możliwościach finansowych wnioskodawcy. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedłożonych dokumentów źródłowych sytuacja majątkowa A. B. nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką, a rodzina posiada stałe źródła utrzymania w postaci prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz wynagrodzenia za pracę jego żony. Z przedłożonego zeznania PIT-36L wynika, że przychód skarżącego za 2015 roku wyniósł 427.433,60 zł, przy kosztach jego uzyskania 431.158,43 zł, co dało stratę w wysokości 3.724,83 zł. Należy jednak podkreślić, iż w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu", lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe, a strata, jak podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie z dnia 5 września 2013 r. sygn. II OZ 707/13, i z dnia 25 września 2012 syn. I GZ 228/12), jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Istotnym jest, że A. B. nadal jest aktywnym przedsiębiorcą. Przedłożone deklaracje podatkowe VAT-7 potwierdzają, że skarżący w ostatnich trzech miesiącach przed złożeniem wniosku podejmował czynności zarówno w zakresie dostawy towarów i usług, jak i ich nabycia. Podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju w miesiącu lipcu 2016 roku wyniosła 7.864 zł, w sierpniu 2016 roku 11.236 zł, a we wrześniu 2016 roku 888 zł. Kwoty obrazujące nabycie towarów i usług przedstawiają się następująco: 7.081 zł za lipiec 2016 roku, 12.170 zł za sierpień 2016 roku i 11.233 zł za wrzesień 2016 roku. Dane te potwierdzają stosunkowo wysokie obroty posiadające jednocześnie cechę regularności. Nie można zatem uznać, że skarżący nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie niezbędnych kosztów w prowadzonych przez niego postępowaniach sądowych. Podkreślić należy, że żona wnioskodawcy również posiada źródło stałego utrzymania w formie wynagrodzenia za pracę, a poza tym dysponuje ona majątkiem znacznej wartości w postaci działki położonej w miejscowości R. zabudowanej domem, jest także współwłaścicielką samochodu osobowego Renault Megane, rok prod. 2008. Skarżący jest zaś właścicielem samochodu Audi A4 rok prod. 2002, motoroweru Peugeot rok prod. 2007 i motocykla Yamaha rok prod. 2014. Trudno zatem uznać wnioskodawcę za osobę ubogą wymagającą wsparcia ze strony Skarbu Państwa. Dodać też należy, że udokumentowane wydatki ponoszone przez rodzinę na konieczne jej utrzymanie nie są na tyle wysokie, aby przekraczały zdolność wnioskodawcy do ich poniesienia. Ponadto opłacanie przez małżonkę skarżącego miejsca postojowego w kwocie 120 zł oraz składki wynikającej z polisy ubezpieczeniowej w AXA Życie w wysokości 361,59 zł miesięcznie nie może stanowić o spełnieniu przesłanki do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Nieracjonalne byłoby bowiem uznanie, że koszty związane z posiadaniem pojazdu, czy też opłaceniem dobrowolnej polisy ubezpieczeniowej mają pierwszeństwo przed należnymi Skarbowi Państwa kosztami sądowymi. Odnosząc się do argumentu dotyczącego zablokowania rachunku bankowego skarżącego, należy stwierdzić, że okoliczność ta nie jest wystarczająca do uznania, że spełnione zostały przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy. Zajęcie zabezpieczające rachunku bankowego nie wiąże się bowiem z całkowitą niemożnością rozporządzania zgromadzonymi na nich środkami. Zgodnie z art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 599) w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej, a do tych z całą pewnością można zaliczyć koszty postępowań sądowych. Stąd wskazane okoliczności, choć niewątpliwie dotkliwe dla strony, nie mogły zostać uwzględnione. Biorąc pod uwagę powyższe orzekający uznał, że sytuacja materialna A. B. pozwala mu na opłacenie we własnym zakresie kosztów sądowych, których wysokość na obecnym etapie postępowania sprowadza się do wpisu sądowego od skargi kwocie 100 zł, bez uszczerbku w środkach zabezpieczających utrzymanie skarżącego i jego rodziny. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącego kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. będzie mu przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.