I SA/Kr 1060/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 maja 2013r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za kwiecień 2007r. postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.U. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 maja 2013r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług. Jak wynika z "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" zawartego we wniosku oraz nadesłanych dokumentów J.U. mieszka obecnie w B. Żona, z którą pozostaje w faktycznej separacji, mieszka w K. na Osiedlu B. wraz z synem K.U. ur. w 1998r. oraz córką G.U.ur. w 1996r. Wnioskodawca podał, iż utrzymuje się z pracy dorywczej, z której uzyskuje dochody nie większe niż 1500 zł i posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 85 000 zł. Oświadczył również, że nie posiada: oszczędności, nieruchomości czy przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Wydatki J.U. na bieżące utrzymanie wynoszą natomiast 1200 zł. i obejmują: koszty najmu – 300 zł., koszty wyżywienia – 600 zł., oraz koszty opłacanych rachunków w wysokości 300 zł. Postanowieniem z dnia 8 października 2013r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia pełnomocnik skarżącego zwrócił uwagę, że ze względu na faktyczną separację z żoną podatnik jest zmuszony do zamieszkiwania poza domem, co generuje dodatkowe koszty. Dodatkowo będąc ojcem dobrowolnie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego na rzecz małoletnich dzieci. Bieżące wydatki przy uwzględnieniu zaciągniętego kredytu na zakup samochodu równe są miesięcznym dochodom skarżącego. Co istotne, prace dorywcze, które stanowią źródło zarobkowania nie dają gwarancji stałości osiąganego w ten sposób przychodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity - Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania(art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z wniosku skarżącego jednoznacznie wynika, iż wnosi on o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a to zwolnienia od kosztów sądowych. Zawarta w przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi regulacja prawa pomocy - stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Stwierdzenie przez Sąd sprzeczności w składanych przez stronę wyjaśnieniach oraz przedkładanych dokumentach, a następnie powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie pozwalają na przeniesienie na budżet państwa kosztów sądowych obciążających podatnika. W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag, Sąd uznał, iż okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej w jakiej znajduje się wnioskodawca, których istnienie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy, a to mając na względzie spoczywający na skarżącym ciężar dowodowy w tym zakresie. To bowiem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje Sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 marca 2012 r. (II FZ 175/12) konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 16 marca 2012r., sygn. akt I OZ 160/12). Dodatkowo, od profesjonalnego pełnomocnika można oczekiwać i wymagać rzetelności w podejmowanych w imieniu mocodawcy czynnościach procesowych, w tym dokładnego udokumentowania oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2012r., I GZ 58/12). W związku z powyższym strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, które stały się przedmiotem zainteresowania Sądu w związku ze wszczęciem procedury z art. 255 p.p.s.a. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. W niniejszej sprawie Sąd skorzystał z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a., wzywając pełnomocnika skarżącej do przedłożenia szczegółowo wymienionej dokumentacji. Strona nie przedłożyła jednak w szczególności wyciągów z kont bankowych J.U. i jego żony obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, zeznania podatkowego J.U. i jego żony za 2012r., czy też dowodów zadłużenia i harmonogramu spłaty rat kredytowych. Co istotne, w odpowiedzi na wezwanie zastrzeżono, że część dokumentów zostanie przedłożona niezwłocznie po ich uzyskaniu. Nie stało się tak jednak ani w toku postępowania przed Referendarzem sądowym, ani też później na etapie zaskarżenia rozstrzygnięcia tegoż w drodze sprzeciwu. Skarżący nie przedstawił również jednoznacznego zestawienia miesięcznych wydatków związanych z codziennym utrzymaniem rodziny. Słowo zestawienie ma zaś przecież bardzo jednoznaczne znaczenie w języku polskim i oznacza wykaz, spis, listę czegoś (za www.sjp.pl), a w związku z tym nie może ulegać wątpliwości, że pełnomocnik skarżącej powinien był doskonale zdawać sobie sprawę z oczekiwanego przez Sąd zakresu potrzebnych informacji. Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Lakoniczne i ogólnikowe sformułowanie wniosku nie daje Sądowi podstawy do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny i właśnie dlatego skarżący był wzywany do przedłożenia stosownej dokumentacji. Brak przedłożenia wymaganej dokumentacji przy zbyt ogólnikowej treści wniosku wiąże się w takiej sytuacji z ryzykiem strony, że prawo pomocy nie będzie jej przyznanie i to strona decyduje, czy dołoży starań i wykaże wymaganą przesłankę czy nie. Dokonując oceny możliwości płatniczych strony należy zaś przecież przeprowadzić swoistą symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności. Podstawą wnioskowania w tym zakresie mogą być zaś jedynie szczegółowe i wiarygodne informacje pozwalające choćby na stwierdzenie, które z wydatków na gospodarstwo domowe mają charakter niezbędnych w konfrontacji z powinnością uiszczenia kosztów sądowych. Zrekonstruowana w oparciu o przedstawione przez skarżącego twierdzenia sytuacja majątkowa nadal jawi się w sposób oczywisty jako wyrwana ze znacznie szerszego kontekstu i nie pozwala na realną jej ocenę z punktu widzenia regulacji przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia