I SA/Kr 1120/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 kwietnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych od przychodu uzyskanego ze sprzedaży w 2004 roku postanawia: oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie go od kosztów sądowych w całości bądź w części. Skarżący J.C. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych, lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną M.C. ur. w 1959r. i studiującą córką A.C. ur. w 1989r. Z żoną od dnia 10.01.2001r. pozostaje w rozdzielności majątkowej. Prowadzi działalność gospodarczą pod firmą "C" J. C., Zakład Pracy Chronionej. Przedmiotowa działalność w roku 2009 przyniosła mu dochód w wysokości 8.151,78 zł. przy przychodzie wynoszącym 2.441.590,82 zł. a w miesiącu lipcu 2010r. firma ta dokonała dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju, której podstawa opodatkowania wyniosła łącznie 200.583 zł. Skarżący jest zadłużony wobec kontrahentów na kwotę 3.095. 347,34 zł. , wobec Skarbu Państwa na kwotę 738.467,80 zł., wobec gminy na kwotę 225.817,47 zł., wobec ZUS na kwotę 749.188,53 zł. Jego zadłużenie kredytowe wynosi natomiast 1.445.000 zł. W wyniku prowadzonych przeciw niemu postępowań egzekucyjnych doszło do zajęcia kont i zabezpieczenia nieruchomości poprzez ustanowienie hipotek na posiadanych przez niego działkach w: O., C., B., C., K., J., G. Postanowieniem z dnia 22 września 2010 r. Referendarz Sądowy oddalił wniosek Skarżącego. W uzasadnieniu wskazano, że dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych J.C.. Stąd też został on wezwany do przedłożenia szeregu dokumentów. Z nałożonego obowiązku Skarżący nie wywiązał się jednak w pełni. Nie nadesłał on bowiem: - spisu miesięcznych wydatków rodziny związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, - kserokopii dowodów rejestracyjnych posiadanych pojazdów. Oświadczenie Skarżącego z dnia 07.09.2010r., że nie zbiera on rachunków związanych z miesięcznymi wydatkami, - w kontekście wezwania o spis takich wydatków - jest natomiast przejawem braku starania o przedstawienie swojej sytuacji finansowej w sposób pełny. Zwrócić trzeba bowiem uwagę, iż Sąd dokonując oceny możliwości płatniczych danej strony musi przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności. Tymczasem brak tych danych, skutecznie to uniemożliwia. Trudno też przyjąć, iż podanie orientacyjnych kwot jakie strona skarżąca wydaje na opłaty, wyżywienie i inne wydatki związane z bieżącymi potrzebami jest czymś niewykonalnym nawet jeżeli do tej pory nie prowadziła takich kalkulacji, czy nie zbierała rachunków. Ponadto Skarżący nie nadesłał również: zeznań podatkowych M.C. za 2009r. i z tytułu podatku VAT za ostatni miesiąc oraz oświadczenia określającego wysokość jej miesięcznych dochodów. Od tego ostatniego wymogu nie zwalnia fakt, iż małżonkowie są w formalnej rozdzielności majątkowej. Po pierwsze bowiem, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r., nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Zaznaczono również, iż obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych.(por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ). Po drugie natomiast podkreślone zostało, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie, iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. (por. postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r., sygn. akt I Fz 229/09 ). W konsekwencji więc niewyjaśnienia sytuacji finansowej Skarżącego nie sposób mówić o wyjaśnieniu jego rzeczywistej sytuacji. Nie można bowiem zwolnić od ponoszenia kosztów sądowych jednego z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie tych kosztów. (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67). Skarżący nie nadesłał również wyciągów ze swoich kont bankowych oraz M.C., zarówno osobistych jak i firmowych, obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy. Przysłanie wyciągów z konta "C", J. C., Zakład Pracy Chronionej znajdującego się w Banku PEKAO S.A. nie można bowiem uznać za wywiązanie się z nałożonego na stronę obowiązku. Dokumenty te dotyczą tylko firmy Skarżącego i stanowią jedynie jednodniowe wyciągi, które nie obrazują przeprowadzanych przez okres trzech miesięcy transakcji. W uzasadnieniu zwrócono również uwagę na niekonsekwencję Skarżącego i sprzeczność składanych przez niego oświadczeń. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF stwierdził bowiem, iż : "pozostaje na utrzymaniu żony M.C. i syna Ł.C.". Tymczasem w oświadczeniu z dnia 07.09.2010r. nadesłanym w wyniku wezwania Sądu do uzupełnienia wniosku napisał, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną i nie otrzymuje pomocy finansowej od syna ! Takie zachowanie Skarżącego nasuwa poważne wątpliwości co do jego wiarygodności i rzetelności składanych przez niego oświadczeń. W konsekwencji zostało stwierdzone, że na podstawie w/w okoliczności nie można w sposób rzeczywisty określić sytuacji finansowej J.C.. Wobec czego, mając na względzie fakt, iż to właśnie na Skarżącym spoczywa obowiązek wykazania niezdolności do ponoszenia kosztów sądowych, J.C. nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy. (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. sygn. akt I FZ 394/08 ) W związku z tym żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie a rozpatrywany wniosek zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79) należało oddalić. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Skarżący nie zgodził się z argumentacją, że nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób dostatecznie precyzyjny. Skarżący nie zgodził się również ze stwierdzeniem, iż wykazał jakąkolwiek niekonsekwencję. Odmienne oświadczenia Skarżącego, co do jego sytuacji majątkowej przedstawione we wniosku o przyznaniu prawa pomocy, a następnie w uzupełnieniu wniosku wyniknęły ze zmiany jego sytuacji majątkowej, która uległa diametralnemu pogorszeniu. W chwili obecnej Skarżący utrzymuje się jedynie z renty w wysokości 942,64 zł, z której 300 zł przekazywane jest na rzecz komornika. Skarżący nie korzysta już z pomocy żony M.C. oraz syna Ł. C., zamieszkuje u teściowej, a otrzymywane świadczenie rentowe zapewnia mu pokrycie kosztów leczenia oraz utrzymanie na poziomie minimum egzystencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Ponadto stosownie do art. 252 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu (art. 245 § 2 powołanej ustawy) o ile - poza samym wnioskiem (art. 243) - złoży oświadczenie, w którym wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że oświadczenie Skarżącego jest niepełne, zaś sam Skarżący pomimo wezwania, nie uzupełnił swojego oświadczenia majątkowego o wymagane dokumenty. Zwrócić przy tym należy uwagę, że w analogicznej sprawie tego samego Skarżącego wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 sierpnia 2010 r. (I GZ 274/10) w którym potwierdził, że Skarżący bezzasadnie uchylił się od przedstawienia żądanych dokumentów. W szczególności Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził, że niezasadne jest powoływanie się przez Skarżącego na rozdzielność majątkową małżonków, która jego zdaniem nie pozwala na prawidłowe zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej Skarżącego. Przepisy bowiem prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 tej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., II FZ 572/05, niepubl.). W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Skarżący myli się co do skutków pozostawania z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. W razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne. Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że brak wszystkich wymaganych dokumentów, uniemożliwił niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny stanu finansowego i możliwości płatniczych Skarżącego. Wobec uchylenia się przez Skarżącego od przedstawienia wskazanej dokumentacji, brak jest po stronie Sądu prowadzenia dalszego dochodzenia rzeczywistej sytuacji Skarżącego, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Orzekający w sprawie Sąd w pełni podziela poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w wyżej powołanym wyroku z dnia 12 sierpnia 2010 r. Tym bardziej, że dotyczą one tego samego Skarżącego pozostającego w takiej samej sytuacji finansowej. Jak z powyższego wynika wniosek Skarżącego musiał zostać oddalony, gdyż Skarżący nie przedstawił należycie swojej sytuacji materialnej. Argumentacja o niezasadności odmowy przedstawienia sytuacji finansowej swojej żony została przedstawiona powyżej. Oprócz jednak przedstawienia sytuacji materialnej swojej żony, Skarżący nie przedłożył innych wymaganych dokumentów. Nie zostały w szczególności przedstawione wyciągi z kont bankowych. Skarżący przedstawił jedynie wyciągi za konkretne dni, był zaś wzywany do przedstawienia wyciągów za okres trzech miesięcy. W ocenie Sądu jedynie na podstawie wyciągu za taki okres będzie istniała możliwość analizowania sytuacji materialnej Skarżącego. Możliwe bowiem będzie prześledzenie operacji finansowych przez niego dokonywanych. Trudno także przyjąć za wiarygodne stwierdzenie Skarżącego, że nie zna aktualnego stanu kasy swojej firmy. Sam fakt określonego sposobu rozliczeń podatkowych nie oznacza, że Skarżący nie zna aktualnej sytuacji finansowej swojej firmy. Twierdzenie takie jest niewiarygodne. Skarżący w istocie przedstawił jedynie swojej pasywa, nie przedstawiając przy tym swoich aktywów (poza świadczeniem rentowym). Uniemożliwia to dokonanie analizy sytuacji materialnej Skarżącego. Za niewiarygodne przy tym uznał Sąd stwierdzenia Skarżącego, że żona oraz syn zaprzestali udzielania mu pomocy finansowej. Sam Skarżący nie podał bowiem żadnego racjonalnego argumentu, z którego by wynikało, że pomoc przestała być udzielana. W ocenie Sądu oświadczenie o zaprzestaniu udzielania pomocy finansowej zostało złożone na potrzeby rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy i nie znajduje odzwierciedlenia w rzeczywistości. Należy także pamiętać, że samo udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (postanowienie Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 31 lipca 2008r. II FZ 297/08 LEX nr 493855). Należy podkreślić więc, iż przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Osoba która mogłaby skorzystać z pomocy państwa polegającej na zwolnieniu jej od kosztów sądowych, kosztem innych obywateli, powinna przedstawić pełną i rzetelną informację o swojej sytuacji majątkowej. Skarżący takiej informacji jednak nie przedstawił. Z tych względów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 260 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.