I SA/Kr 1141/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. sp. z o.o. z siedzibą w K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C.sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek C. sp. z o.o. z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z przesłanych przez Spółkę dokumentów wynika, że C.sp. z o.o. w K. zajmuje się m.in. sprzedażą, obsługą i naprawą pojazdów samochodowych i motocykli, sprzedażą detaliczną paliw do pojazdów samochodowych, wynajmem maszyn i urządzeń, przetwarzaniem odpadów, obsługą nieruchomości, budownictwem, produkcją wyrobów tartacznych, impregnacją drewna, produkcją wyrobów stolarskich i ciesielskich dla budownictwa, produkcją opakowań drewnianych. Kapitał zakładowy spółki wynosi 500 000 zł, a jej strata za ostatni rok obrotowy wyniosła 1 856 571,52 zł. Strata podatkowa podmiotu za 2014r. wyniosła natomiast 13 696,96 zł, przy 860 862,15 zł przychodu. We wniosku o przyznanie sprawa pomocy Spółka wskazała, że posiada 490 udziałów o wartości 1 500 000 zł w spółce C. sp. z o.o., 1 000 udziałów o wartości 500 000 zł w spółce Zakłady M. sp. z o.o., 1 450 udziałów o wartości 725 000 zł w spółce Przedsiębiorstwo C. sp. z o.o., 98 udziałów o wartości 49 000 zł w spółce FMS L. sp. z o.o., 150 udziałów o wartości 75 000 zł w spółce Przedsiębiorstwo P. sp. z o.o., 700 udziałów o wartości 350 000 zł w spółce Fabryka M. w S. sp. z o.o., 50 udziałów o wartości 25 000 zł w spółce Ceramika B. sp. z o.o. Z czego udziały w trzech ostatnich spółkach zostały zajęte w postępowaniach egzekucyjnych. Uzasadniając wniosek strona skarżąca podała, że obecnie prowadzonych jest szereg postępowań egzekucyjnych przeciwko niej oraz że nie posiada majątku, z którego mogłaby pokryć koszty sądowe. Spółka przedłożyła na tą okoliczność trzy dokumenty: "wezwanie do zapłaty należności" z dnia 21 lipca 2015 r., obejmujące m.in. należność główną w wysokości 50 930,36 zł. oraz dwa zawiadomienia o wszczęciu egzekucji: jedno, w którym należność główna opiewa na kwotę 2 460 zł oraz drugie, w którym należność główna opiewa na kwotę 6 533,10 zł. Postanowieniem z dnia 25 września 2015 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącej spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie wniesionym od powyższego postanowienia Spółka podniosła, że art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie stanowi o udowodnieniu, a jedynie o wykazaniu braku środków na poniesienie kosztów postępowania. Zdaniem skarżącej organ w toku wywodu pominął tą różnicę. Znaczna część uzasadnienia postanowienia dotyczy zarzutu braku udowodnienia okoliczności, na jakie powołała się w złożonym wniosku skarżąca. Zdaniem Spółki przedstawione we wniosku dane są wystarczającymi do przyznania jej prawa pomocy. Spóła wskazała bowiem, że prowadzona działalność gospodarcza przynosi w kolejnych latach stratę. Nadto Spółka nie posiada jakiegokolwiek majątku, który mógłby zostać spieniężony. Świadczyć może o tym pośrednio także postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej o umorzeniu postępowania właśnie z racji braku majątku Spółki z którego egzekucja mogłaby być prowadzona. Abstrahując od tego postanowienia, brak środków (majątku), z których można by pokryć koszty sądowe jest, zdaniem Spółki, obiektywnie stwierdzony. Powołując postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2014 r. sygn. akt II OZ 667/14 Spółka podniosła, że zaskarżone postanowienie referendarza uniemożliwia jej udział w sprawie i obronę jej praw. Sytuacja majątkowa Spółki powoduje, że brak udzielenia prawa pomocy w choćby częściowym zakresie stanowić będzie przeszkodę w poddaniu kontroli rozstrzygnięcia organu administracji państwowej – Dyrektora Izby Skarbowej. Spółka nadmieniła, że w art. 45 Konstytucji ustawodawca zawarł zasadę prawa do sądu. Realizacji tego uprawnienia z pewnością służy instytucja prawa pomocy jednostkom, które nie są w stanie ich ponieść bez uszczerbku. Zdaniem Spółki z tego typu sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 2012 poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W niniejszej sprawie sprzeciw od postanowienia referendarza został wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dodatkowo zauważyć należy, że przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, w sytuacji gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Podkreślenia wymaga również, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oznacza bowiem w rzeczywistości swoistą formę kredytowania podmiotów zobowiązanych do uiszczenia tych kosztów. W stosunku do postępowań odnoszących się do podmiotów, powołanych do prowadzenia działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Nie ulega wątpliwości, że aby rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy, a więc dokonać analizy zdolności płatniczych skarżącej Spółki w zestawieniu z wymaganymi kosztami sądowymi, Sąd musi mieć dostęp do pełnej informacji o jej sytuacji majątkowej. W niniejszej sprawie referendarz sadowy działając na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącą spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie szeregu dokumentów na okoliczność wykazania jej stanu majątkowego oraz jej możliwości płatniczych. W szczególności Spółka została wezwana do przedłożenia wyciągów z kont bankowych Spółki obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy oraz obrazujących ich stan obecny. Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r. sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie Naczelnego Sąd Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Należy przy tym zauważyć, że przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 p.p.s.a. (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 grudnia 2005 r. sygn. akt II FZ 794/05, niepubl.). Strona skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podniosła, że nie posiada majątku na pokrycie kosztów sądowych. Równocześnie jednak będąc wezwana do przedstawienia dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację majątkową, nie przedstawiła wszystkich wymaganych dokumentów. W szczególność nie przedłożyła wyciągów bankowych obejmujących operacje finansowe z ostatnich trzech miesięcy oraz obrazujących ich obecny stan, czy też sprawozdania finansowego za 2014 r. W ocenie Sądu bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, był jej końcowy wynik finansowy za ostatni rok obrotowy tj. straty na poziomie 1.856.571,52 zł. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13 w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z dnia 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się również, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. W postanowieniu z dnia 14 maja 2015r., sygn. akt I FZ 67/15 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych nie jest tożsamy z ujemnym wynikiem rachunkowym z działalności operacyjnej wnioskodawcy, w szczególności gdy z działalności tej przedsiębiorca uzyskuje przychody. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 208/08 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Sąd ten dodał także, iż zobowiązania skarżącej związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed należnościami względem Skarbu Państwa, wynikającymi z udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, że celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni aprobuje powyższe poglądy. Mając zatem na uwadze przedstawione powyżej rozważania stwierdzić należy, że skarżąca spółka nie wykazała, stosownie do dyspozycji art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., iż nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważyć należy, że skarżąca Spółka cały czas prowadzi działalność gospodarczą, nie jest w stanie upadłości, czy też likwidacji, uzyskała 860 862,16 zł przychodu rocznie, a podstawa opodatkowania za drugi kwartał 2015 r. wyniosła 47 322 zł. Spółka posiada także udziały o znacznej wartości w innych spółkach, z których część nie jest zajęta przez organy egzekucyjne. Równocześnie należy zwrócić uwagę, że wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 100 zł, a w sumie łączna wysokość wpisów w sprawach o sygn. akt I SA/Kr 1139/15 do 1142/15 wynosi 400 zł. Trudno zatem przyjąć, by Spółka nie była w stanie uiścić kosztów na wskazanym poziomie. Sąd z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.