I SA/Kr 1149/09

Sygn. akt I SA/Kr 1149/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 września 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.), Sędzia: WSA Ewa Michna, Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2009 r., sprawy ze skargi A. Z., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 7 października 2008 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy;, skargę oddala. Pismem z dnia [...] stycznia 2008r. (sprecyzowanym w dniu [...] lutego 2008r.) A. Z. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. o umorzenie składek (zaległości) na ubezpieczenie społeczne (od I/99 do XII/00) , ubezpieczenie zdrowotne (od VI/99 do XII/00) i Fundusz Pracy (od I/99 do XII/00) w łącznej kwocie 27.267,20 zł. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie miał stałej pracy tylko dorywczo pracował. Czasami miał tylko jeden kurs na trzy miesiące. W 2001r. Policja zabrała mu dokumenty, których nie odzyskał i został całkowicie bez pracy. Żona wymeldowała go z mieszkania i załatwiła separację, odgoniła od dzieci. Wnioskodawca mieszka obecnie na wsi w domu po zmarłym ojcu razem z bratem. W domu nie ma prądu, bez wody. Dodatkowo podniósł, że ma 64 lata jest schorowany (dolegliwości kręgosłupa), martwieją mu nogi i grozi mu wózek inwalidzki. Jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Jedyną pomoc otrzymuje z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. ale jest obciążony alimentami na troje małoletnich dzieci po 750 zł miesięcznie, których nie płaci bo nie ma pieniędzy. Wskazał także, że jest w krytycznym położeniu bardzo często bez chleba. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt.3 w zw. z art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 2008r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm. dalej u.s.u.s) - odmówił umorzenia nieopłaconych składek. W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji podniósł, że poczynił ustalenia w wyniku , których stwierdzono, iż A. Z. nie prowadzi działalności gospodarczej (została wykreślona z urzędu), jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, została mu przyznana emerytura w wysokości 982,47 zł (brutto), korzysta z pomocy finansowej udzielanej przez MOPS w K., pozostaje w leczeniu powodu zwyrodnienia kręgosłupa. Wg kserokopii dowodu osobistego A. Z. jest zameldowany w K. przy ul. K. a wg oświadczenia mieszka z bratem w domu po zmarłych rodzicach przy czym sprawa spadkowa nie została uregulowana. Jest właścicielem nieruchomości gruntowej o pow. 0,5304 ha położonej w K. Ustalono także, że w dniu [...] stycznia 2003r. żona I. Z. złożyła pozew o rozwód. A. Z. ma zobowiązania alimentacyjne, których nie reguluje. Figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel samochodu osobowego F. rok produkcji 1976. W uzasadnieniu decyzji podniesiono nadto, że strona zapoznała się z całością materiału dowodowego. Organ wskazał również, że umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest możliwe tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust.3 pkt 1-6 u.s.u.s. z zastrzeżeniem ust.3a. Podniesiono także, że organ działał w drodze tzw. ,,uznania administracyjnego" co oznacza, że decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek jest zawsze decyzją uznaniową i każdorazowo należy do organu rentowego. W ocenie organu nie zachodziły przesłanki do umorzenia składek albowiem nie zachodzi całkowita nieściągalność. Strona otrzymuje świadczenia emerytalne i jest właścicielem nieruchomości gruntowej zatem istnieje możliwość przymusowego dochodzenia należności z tytułu składek w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U z 2002r. Nr 110,poz. 968 ze zm.) a także hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek. Organ I instancji wskazał nadto na możliwość spłaty zadłużenia w systemie ratalnym z wykorzystaniem ulgi polegającej na wstrzymaniu biegu odsetek za zwłokę począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi. W wyniku złożenia przez wnioskodawczynię wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 07 października 2008r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji podzielił stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wydanego w I instancji i stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniająca podjęcie decyzji o umorzeniu należności, nie zostały bowiem spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności zobowiązań wynikające z art. 28 u.s.u.s. Powołując się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 września 2007r. sygn. akt: V SA/Wa 1213/07 podniesiono, że nie istnieją przepisy prawa, które zwalniałyby płatnika z obowiązku uiszczania składek i spłacania zadłużenia , za którego powstanie jest on odpowiedzialny niezależnie od czynników ekonomicznych wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów. Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości , która może stanowić podstawę zabezpieczenia należności i być przedmiotem egzekucji. W stosunku do A. Z. nie została orzeczona niezdolność do pracy zawodowej. Materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia by podstawowe potrzeby egzystencjalne płatnika nie były zaspokojone. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożył A.Z. wnosząc o umorzenie płatności. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002r.-Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm. dalej-p.p.s.a.), kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Kontrola zgodności z prawem dotyczy właściwości organu administracyjnego w sprawie, jego kompetencji do załatwienia spraw decyzjami administracyjnymi, poprawnego zastosowania przepisów postępowania administracyjnego oraz załatwienia sprawy na podstawie prawidłowo stosowanych, pod względem zakresu obowiązywania i treści, przepisów prawa materialnego. Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie rozważań należy wskazać, że sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) należą do sądów administracyjnych (art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r. Sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa ZUS nie przejmuje sprawy administracyjnej, jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu składek, skierowany do sądu administracyjnego, nie może być uwzględniony. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego z dnia [...] stycznia 2008r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i składek na fundusz pracy. Zgodnie z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. W tym zakresie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. stanowi, iż należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 usus. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 usus), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sad oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi. (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006r. sygn. akt: II SA/Wa 2427/06 LEX nr 328895). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. W ocenie Sądu prawidłowo, zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia, z tzw. uznaniem administracyjnym. Uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi.(vide: wyrok WSA w Warszawie z dnia 22grudnia 2006r. sygn. akt: III SA/Wa 2427/06 LEX nr 328895). Ponadto jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007r. sygn. akt: II GSK 141/07 LEX nr 368197, wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007r. sygn. akt: II GSK 141/07 LEX nr 368197). Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził, iż osiągany przez skarżącą miesięczny dochód oraz posiadane składniki majątkowe pozwalają na spłatę zadłużenia. Sytuacja materialna skarżącego nie jest na tyle ciężka, aby mogła prowadzić do umorzenia zadłużenia. W konsekwencji prawidłowa była kwalifikacja prawna tych okoliczności dokonana przez organy orzekające, które wskazały na te elementy stanu faktycznego i wyciągnęły z nich wniosek, iż nie została spełniona wskazana wyżej przesłanka umorzenia. Organ jest władny w świetle prawa egzekwować na drodze przymusu administracyjnego (sądowego) określone kwoty, to tym bardziej należy przyjąć istnienie możliwości ich dobrowolnego uiszczania przez zobowiązanego. W tej sytuacji nie bez znaczenia jest również mocno akcentowana przez organy orzekające możliwość wystąpienia do Zakładu o zawarcie układu ratalnego, co bez wątpienia ma wpływ na wysokość odsetek ze względu na opłatę prolongacyjną, która jest o połowę niższa. Wprawdzie niniejsza sprawa dotyczy umorzenia należności, niemniej jednak brak podjęcia jakichkolwiek działań w zakresie zawarcia układu ratalnego przez skarżącego świadczy o niepodejmowaniu wszelkich możliwych starań zmierzających do zniwelowania istniejącego zadłużenia zważywszy, że w piśmie z dnia 30 listopada 2007r. zaproponowano skarżącemu układ ratalny(k. 2 akt administracyjnych). W tej sytuacji nie jest także pozbawiony podstaw wniosek organu, iż skarżąca może uiszczać należności z tytułu składek bez skutku, o jakim mowa w analizowanym przepisie. Dodatkowo należy wskazać, że o uchyleniu decyzji w sprawie dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek, wydanej na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) nie mogą zdecydować okoliczności w jakich doszło do powstania zaległości. (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 06 grudnia 2006r. sygn. akt: III SA/Wa 2895/06 LEX nr 306997). Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. W tym stanie rzeczy skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.) gdyż zaskarżonym decyzjom nie można postawić zarzutu naruszenia prawa zarówno procesowego a przeprowadzone postępowanie rozpoznawcze wykazało nieistnienie naruszenia prawa w działalności organu administracji , której skarga dotyczy. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji.