I SA/Kr 1149/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie z wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności za zajęcie pasa drogowego, na skutek sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1149/14, postanawia: I. zwolnić skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, II. w pozostałym zakresie oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Po wniesieniu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie z wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności za zajęcie pasa drogowego, R.K. (dalej: skarżący) zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną (ur. w 1978 r.) oraz synem (ur. w 2009 r.). Rodzina mieszka w lokalu o pow. 57,89 m2, należącym rodziców skarżącego, znajdującym się w Krakowie. Skarżący poinformował, że prowadzi działalność gospodarczą, która została zawieszona od stycznia 2013 r., z kolei do listopada 2012 r. był zatrudniony na Uniwersytecie Jagiellońskim. Obecnie jest zatrudniony w Korporacji Prawno Finansowej "F", skąd uzyskuje dochód na poziomie 542,30 zł netto. Z kolei żona skarżącego osiąga dochód na poziomie 1.833,98 zł netto. Skarżący wyjaśnił, że jego syn uczęszcza do przedszkola. Stwierdził, że jego dochody nie są wystarczające dla utrzymania rodziny, w związku z czym korzysta z pomocy rodziców. Wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący oświadczył, że na jego miesięczne wydatki związane z utrzymaniem składają się opłaty z tytułu czynszu (544 zł) oraz 177 zł i 201 zł na rzecz dostawcy energii elektrycznej. Skarżący oświadczył, że nie posiada lokat oszczędnościowych. Skarżący przedłożył wydruk informacji o dwóch swoich rachunkach bankowych (saldo 0,00 zł, dostępne środki: -12.671,02 zł), jak również o rachunku bankowym żony (saldo na dzień 8 października 2014 r. w kwocie 1.248 zł). Skarżący przedłożył ponadto zeznanie podatkowe za rok 2013 na formularzu PIT-36, z którego wynika, że w roku tym osiągnął on dochód na poziomie 6.507,58 zł, przy przychodzie w kwocie 7.794,06 zł, jak również, że jego żona uzyskała dochód w kwocie 35.555,69 zł przy przychodzie w kwocie 39.774,45 zł. Jak podał skarżący, jego żona posiada kartę kredytową z limitem 3.500 zł – dokonano jednego tylko zakupu na kwotę 2.299 zł. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2014 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podał, że w 2013 r. uzyskał dochód w kwocie 6.507,30 zł, z czego kwota 542,30 zł została przekazana przez Uniwersytet Jagielloński z tytułu ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, a kwota 718,93 zł została przelana jako jednorazowe wynagrodzenie za wykonanie zlecenia na rzecz wrocławskiego przedsiębiorstwa "V". Skarżący podał, że jego żona uzyskała jednorazowe środki z Uniwersytetu Pedagogicznego za zlecenie w kwocie 1.833,98 zł, a stałe wynagrodzenie ze Stowarzyszenia Dobrej Nadziei, gdzie jest zatrudniona w wymiarze 1/2 etatu, wynosi 2.091,17 zł. Skarżący wyjaśnił ponadto, że miesięczne wydatki zawierają również koszty przedszkola (200 zł) oraz spłatę rat kredytu na telewizor (130 zł), zakupiony dla potrzeb edukacyjnych dziecka. Skarżący wskazał również, że zdarzają się nadal przelewy na jego rachunek bankowy prywatny z rachunku bankowego firmowego, związane np. z odzyskaniem należności od kontrahentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Chodzi tu o takie sytuacje, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 561/14; LEX nr 1470078). Prawo pomocy może dotyczyć zatem wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt II OZ 725/13; LEX nr 1437287). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy w pierwszej kolejności uznać, że skarżący w wystarczający sposób przedstawił własną sytuację finansową i majątkową. Wynika z niej, że trzyosobowa rodzina skarżącego utrzymuje się z miesięcznych dochodów na poziomie ok. 2.500 zł, z których ponad połowa przeznaczana jest na stałe wydatki. Pozostała kwota powinna zatem pokryć koszty wyżywienia, odzieży, transportu i ewentualnego leczenia. Sam skarżący przyznał, że w razie braku potrzebnych środków, korzysta z pomocy finansowej rodziny. W ocenie Sądu, sytuacja finansowa skarżącego i jego rodziny jest w istocie trudna, jednak nie do tego stopnia by uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Trzeba bowiem zauważyć, że skarżący jest trzydziestosześcioletnim mężczyzną, który nie przedłożył informacji o niezdolności do podjęcia pracy w pełnym wymiarze czasu pracy. Ma zatem skarżący potencjalną możliwość podjęcia zatrudnienia i uzyskiwania wyższych dochodów. Toteż Sąd uznaje, że skarżący nie może ponieść wszystkich kosztów postępowania. W obecnej sytuacji trudno bowiem oczekiwać, by skarżący w tak krótkim czasie zgromadził kwotę wymaganą dla uruchomienia kontroli legalności zaskarżonej przez niego decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Dlatego też Sąd postanowił o zwolnieniu skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie wniosek w całości. Jak zostało to już stwierdzone powyżej skarżący ma potencjalną możliwość zarobkowania. Skarżący może zatem zgromadzić potrzebne środki finansowe. Nie sposób przy tym nie zauważyć, że skarżący podejmuje dodatkowe czynności – umowy zlecenia i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie. Otrzymuje również zaległe należności z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Również jego żona podejmuje dodatkowe zatrudnienie i jak sam skarżący twierdzi, otrzymała wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia. Skoro skarżący, jak również jego żona mają możliwości zarobkowania, brak jest podstaw do przyznania skarżącemu zwolnienia całkowitego. W szczególności dotyczy to ustanowienia adwokata. Skarżący ma możliwości uzyskania środków na pokrycie wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika, biorąc nawet pod uwagę istnienie ogromnej konkurencji w zakresie działalności polegającej na świadczeniu usług prawniczych. Brak jest jakichkolwiek podstaw, aby w sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego przerzucać na resztę społeczeństwa dodatkowe koszty w postaci przyznania skarżącemu bezpłatnej pomocy prawnej. Rodzina skarżącego uzyskuje stałe dochody miesięczne. Sam skarżący oraz jego żona podejmują dodatkowe czynności zarobkowe. Skarżący ma obiektywne możliwości zintensyfikowania poszukiwania źródeł zarobkowania, aby samodzielnie pokryć ewentualne dalsze koszty sądowe, w szczególności koszty pomocy prawnej i nie czynić tego kosztem innych osób. Wydane rozstrzygnięcie oznacza, że bez potrzeby ponoszenia przez skarżącego jakichkolwiek wydatków zostanie przeprowadzone postępowanie w niniejszej sprawie przed sądem pierwszej instancji. W ten sposób zostanie skarżącemu zapewniona możliwość skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu w niniejszej sprawie, gdyż to brak środków finansowych – a nie brak adwokata – stał na przeszkodzie w przeprowadzeniu niniejszego postępowania sądowego. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na zasadzie art. 245 § 1 i art. 246 § 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a.