I SA/Kr 1205/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.D. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 stycznia 2016 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2008 r. do stycznia 2011 r. oraz za marzec 2011 r. postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sadowych. Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 lipca 2015 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżąca oświadczyła, że jest po rozwodzie i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dziećmi: K.S. ur. w 1994 r., E.S.ur. w 2000 r. i C.S. ur. 2015 r., przy czym najstarsza pełnoletnia córka studiuje w Wiedniu. Prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza została zawieszona. Od 17 marca 2015 r. przebywała ona na zasiłku chorobowym, a od 1 października 2015 r. przebywa na urlopie macierzyńskim. W chwili obecnej rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wnioskodawczyni w wysokości 676,08 zł, a ponadto korzysta z pomocy finansowej rodziców skarżącej. M.D. nie posiada żadnego majątku, oszczędności, ani cennych przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Wydatki rodziny przedstawiają się następująco: wyżywienie 900 zł, odzież 100 zł, środki czystości 150 zł, gaz 600 zł, prąd 100 zł, telefon 90 zł, wywóz śmieci 22 zł, rata kredytu 13 tys. zł miesięcznie. Skarżąca podała ponadto, że jej rodzice są emerytami, pobierającymi świadczenia w wysokości 1.081,18 zł. i 968,79 zł, a matka dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą. Skarżąca otrzymuje alimenty w wysokości 50 zł miesięcznie tylko na młodszą córkę. Wynagrodzenie pełnomocnika pokrywane jest ze środków uzyskanych od rodziców. W dniu 7 stycznia 2016 roku do tut. sądu wpłynęło pismo, w którym M.D. wskazała, że otrzymuje od matki pomoc finansową w kwocie średnio 4.600 zł miesięcznie. Środki te wydatkowane są w całości na bieżące utrzymanie skarżącej i jej rodziny. Wydatki przedstawiają się następująco: zakup żywności ok. 1.350 zł, zakup jedzenia oraz środków pielęgnacyjnych dla najmłodszego syna ok 650 zł, zakup ubrań i obuwia 150 zł, opłaty eksploatacyjne: gaz ok. 1.450 zł i prąd 400 zł miesięcznie, benzyna 600 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada rachunków związanych z prowadzeniem gospodarstwa, ponieważ ich nie gromadzi. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2016 r. referendarz sądowy tut. Sądu oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżąca złożyła w terminie sprzeciw, w którym podniosła, że jej czteroosobowa rodzina utrzymuje się dzięki pomocy matki, nie ma jednak podstaw, aby obciążać jej rodziców kosztami sądowymi, wykraczają one bowiem poza zakres obowiązku alimentacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) – tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14. Z art. 246 § 1 tej ustawy wynika natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Ponadto zaznaczyć należy, że z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Nie można zaprzeczyć, że sytuacja finansowa skarżącej jest trudna. Uzyskuje ona bowiem wynagrodzenie w wysokości 676,08 zł, a na utrzymaniu ma dwoje małoletnich dzieci. Choć nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami, korzysta jednak z wydatnej pomocy finansowej matki, która jak to wynika z przedłożonej dokumentacji, dokonała w październiku, listopadzie i grudniu 2015 r. spłaty zaciągniętego przez skarżącą kredytu w wysokości po 52.800 zł miesięcznie, a zgodnie z twierdzeniami skarżącej przekazuje jej ponadto 4.600 zł miesięcznie na bieżące utrzymanie. Zdaniem skarżącej obowiązek alimentacyjny ciążący na jej rodzicach nie obejmuje kosztów sądowych, związanych z prowadzonym przez nią postępowaniem sądowym. W opinii Sądu, skoro jednak skarżąca w praktyce uzyskuje tak wydatną pomoc finansową, to przeznaczenie jej w całości na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych byłoby nieuprawnionym pokrzywdzeniem Skarbu Państwa. W orzecznictwie podkreśla się tymczasem, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, nie powinny mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 72/12). Wniosek ten jest uzasadniony w niniejszej sprawie również z uwagi na proporcje pomiędzy wysokością spłacanych przez skarżącą zobowiązań kredytowych a wymaganym w niniejszej sprawie wpisem. Skoro skarżąca pomimo niskiego wynagrodzenia za pracę była jednak w stanie w przeciągu trzech miesięcy dokonać spłaty zadłużenia kredytowego w wysokości po 52.800 zł miesięcznie, to nie do zaakceptowania byłoby zwolnienie jej od jednorazowego wpisu w wysokości 2.213 zł. Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie należy podkreślić, że Sąd nie rozciągnął tym samym zakresu alimentacyjnego ciążącego na rodzicach skarżącej, poprzez zobowiązanie ich do ponoszenia obciążających skarżącą kosztów sądowych. Stwierdził natomiast, że skoro skarżąca taką pomoc otrzymuje, powinna nią rozdysponować z uwzględnieniem zobowiązań publicznoprawnych. Jak wskazano powyżej, to na skarżącym ciąży obowiązek udowodnienia, że poniesienie kosztów sądowych przekracza jego sytuację finansową. W związku z tym można wymagać, aby przedstawione przez stronę okoliczności dawały jednoznaczny i spójny obraz. Tymczasem twierdzenia skarżącej w tym zakresie są niekonsekwentne i wewnętrznie sprzeczne. W pierwotnym wniosku, datowanym na dzień 12 listopada 2015 r. skarżąca oświadczyła, że korzysta z nieznacznej pomocy finansowej rodziców, choć z przedłożonych następnie dokumentów wynika, że dzięki matce skarżąca dokonała spłaty kredytu w miesiącu poprzedzającym wniosek w wysokości 52.800 zł. We wniosku tym skarżąca oszacowała wysokość wydatków na utrzymanie rodziny na kwotę ok. 2.000 zł. Niespełna dwa miesiące później, w piśmie z dnia 4 stycznia 2016 r. wskazano, że wydatki te są dwa razy wyższe, skarżąca nie przedłożyła jednak żadnych rachunków, które potwierdzałyby ich faktyczną wielkość. W świetle przytoczonych powyżej okoliczności zdaniem Sądu skarżąca nie zdołała udowodnić, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uwagi na to, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.