I SA/Kr 1227/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2015r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 maja 2014r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek E.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, uzupełniony pismem z dnia 18 marca i 12 maja 2015 r., w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 maja 2014 r. We wniosku skarżąca oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwiema córkami. Ich wspólny miesięczny wynosi 1486,88 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącej w wymiarze 1/8 etatu w wysokości 186,88 zł oraz dochód córki skarżącej z tytułu umowy najmu w wysokości 1300 zł. Mąż skarżącej nie pracuje, nie ma żadnego miesięcznego dochodu. W skład majątku skarżącej wchodzi mieszkanie o pow. 80 m2. Na uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia doradcy podatkowego z wyboru bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym małoletnich córek. Według zebranych przez nią informacji w grudniu 2014 r. koszt kasacji to kwota 2000-3000 zł. Jest to koszt niemożliwy do jednorazowego wydania W opinii referendarza informacje przekazane przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na zasadzie art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismem z dnia 25 lutego i 20 kwietnia 2015 r., skarżąca została wezwana do jego uzupełnienia poprzez udokumentowanie za pomocą kserokopii faktur i rachunków miesięcznych kosztów utrzymania, w szczególności opłat za media za ostatni okres rozliczeniowy ( gaz, prąd, woda, ścieki), a także telefon, ubezpieczenia, podatek od nieruchomości, wydatki na żywność i leki; oraz przedstawienie: - wyciągów z konta bankowych skarżącej, jej męża, córek, obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy oraz ich obecny stan; - zeznań podatkowych skarżącej i córki S.B. za rok 2014 lub zaświadczeń z odpowiednich urzędów skarbowych o wysokości uzyskanych przez nich dochodów za rok 2014; - zaświadczenia z zakładu pracy skarżącej o wysokości uzyskiwanego przez nią miesięcznego dochodu; - kserokopii umowy najmu lokalu położonego w K. przy ul. S., stanowiącego własność córki S.B.; - oświadczenia, czy mąż skarżącej jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, jeśli tak to należy przedstawić stosowne decyzje; - dowodu przelewu przekazu czynszu z najmu za ostatni miesiąc otrzymywanego przez S.B.; - odpisów z KW, obejmujących nieruchomości będące własnością, współwłasnością skarżącej, jej męża i córki S.;B.; - oświadczenia, czy skarżąca lub jej mąż są właścicielami pojazdu mechanicznego; - oświadczenia, czy skarżąca korzysta z pomocy opieki społecznej. W piśmie z dnia 18 marca 2015 r., uzupełniającym wniosek skarżąca wyjaśniła, iż domaga się ustanowienia radcy prawnego lub doradcy podatkowego oraz oświadczyła, iż jest w stanie ponieść koszt opłaty od skargi kasacyjnej. Stwierdziła, iż czynsz najmu za mieszkanie przy ul. S. w K. przekazywany jest gotówką na co załącza stosowne potwierdzenie. Ani skarżąca, ani jej mąż nie posiadają kont bankowych. Oświadczyła także, że resztę pozostałych pieniędzy wykorzystuje do utrzymania koniecznego córek. Do pisma dołączone zostały kserokopie następujących dokumentów: PIT 28 za 2014 rok, informacja o dochodach i pobranych zaliczkach za rok 2014 dot. skarżącej, oświadczenie W.B. iż nie jest właścicielem żadnych nieruchomości oraz kont bankowych, potwierdzenie pokwitowania kwoty 1300 zł za najem lokalu przy ul. S. w K, spis opłat za utrzymanie mieszkania przy ul. J. w K., oraz dwa wypisy z kw. Z kolei w odpowiedzi na wezwanie z dnia 20 kwietnia 2015 r., skarżąca w piśmie z dnia 12 maja 2015 r. wyjaśniła, iż ani ona ani mąż nie są właścicielami żadnego pojazdu mechanicznego. Nie korzysta ona z pomocy opieki społecznej w żadnym zakresie. Mąż nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, poszukuje pracy. Wynagrodzenie skarżącej jest wypłacane w kasie. Do pisma skarżąca dołączyła następujące dokumenty: kserokopię umowy najmu lokalu położonego w K., przy ul. S., rachunki za dostawę energii elektrycznej- za okres od lutego do maja 2015 r.- 308,31 zł, faktura za dostawę gazu za okres od lutego do kwietnia 2015 r.- 14,34 zł, faktura za wodę i ścieki za okres od stycznia do marca 2015 r.- 311,10 zł, PIT-11 za rok 2015 dot. E.B.. Postanowieniem z dnia 21 maja 2015r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca zarzuciła Referendarzowi, iż ten wysunął zbyt dalekie wnioski dotyczące sytuacji osobistej jej męża, na którego postępowanie nie może mieć przecież wpływu. Dodatkowo podkreśliła, że stroną umowy najmu lokalu jest jej małoletnia córka, a dochód stąd czerpany jest przeznaczony na utrzymanie osobiste małoletniej. Skarżąca stwierdziła, że nie była wzywana do przedstawienia rachunku bankowego swej małoletniej córki, na który przelewane są kwoty z tytułu czynszu. Skarżąca zwróciła uwagę, że nie była proszona o zaświadczenie z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców samochodach będących jej własnością. Zdaniem skarżącej nieuprawnione jest też wyciąganie negatywnych konsekwencji z faktu niekorzystania przez jej rodzinę z pomocy społecznej. Końcowo zaznaczyła natomiast, że rzeczywiście w jednym z pism sugerowała, że może ponieść koszty wpisu od skargi kasacyjnej, gdyż kwotę 200zł może pożyczyć od rodziców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity - Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania(art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wniosek skarżącej i jej kolejne pisma sugerują, iż wnosi ona o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zaznacza jedynie, iż kwotę na wpis mogłaby pożyczyć od rodziców. Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Stwierdzenie przez Sąd sprzeczności w składanych przez stronę wyjaśnieniach oraz przedkładanych dokumentach, a następnie powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie pozwalają na przeniesienie na budżet państwa kosztów sądowych obciążających podatnika. Co istotne, to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje Sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 marca 2012 r. (II FZ 175/12) konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 16 marca 2012r., sygn. akt I OZ 160/12). Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, które stały się przedmiotem zainteresowania Sądu w związku ze wszczęciem procedury z art. 255 p.p.s.a. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. W niniejszej sprawie Sąd skorzystał z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a., wzywając skarżącą do przedłożenia szczegółowo wymienionej dokumentacji i oświadczeń. Prawdą jest jedynie, że całkowitym nieporozumieniem (omyłką), była sugestia Referendarza jakoby strona była wzywana do przedstawienia zaświadczenie z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców samochodach będących jej własnością. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczyła, iż utrzymuje się wraz z rodziną z wynagrodzenia za pracę w wysokości 186,88 zł oraz czynszu najmu lokalu mieszkalnego stanowiącego własność córki S.B. w wysokości 1300 zł. Innego dochodu skarżąca nie wykazała, gdyż mąż W. B. według oświadczenia nie pracuje, nie osiąga w miesiącu żadnego dochodu. Nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Skarżąca wykazała wydatki koniecznego jakie ponosi w miesiącu za opłatę mediów w wysokości 636,65 zł. Nie podała jednak obciążającej ją kwoty podatku od nieruchomości, nie podała nawet szacunkowych kosztów wyżywienia i bieżącej egzystencji rodziny. Podane przez skarżącą koszty miesięcznego utrzymania są więc niepełne i nie odzwierciedlają wszystkich jej rzeczywistych wydatków. Całkowicie absurdalne jest zawarte w sprzeciwie stwierdzenie, że dochody uzyskiwane przez jej małoletnią córkę z umowy najmu przeznaczane są w całości na jej utrzymanie. Oznaczałoby to, że na utrzymanie trzech pozostałych osób przeznaczona jest kwota zaledwie 186,88zł, która nie pozwalałaby przecież nawet na zaspokojenie podstawowych wydatków tej części rodziny. Jednocześnie z pola widzenia nie może nadto umknąć fakt, że ani skarżąca, ani jej rodzina nie korzystają z instytucjonalnej pomocy społecznej, nie sygnalizują problemów z zapłatą bieżących zobowiązań, a wnioskodawczyni nie wykazała żadnych obciążeń mających wpływ na jej sytuację materialną. Niezrozumiałe są przy tym podnoszone w sprzeciwie argumenty jakoby okolicznością dyskredytującą jej osobę był fakt niekorzystania z pomocy społecznej. Naturalną konsekwencją braku wystarczających środków na bieżące utrzymanie jest odwołanie się do pomocy Państwa, które w oparciu o przepisy o pomocy społecznej zapewnić winno niezbędne minimum bytowania potrzebującym. Każdy spełniający ustawowe warunki jest uprawniony do otrzymania świadczenia. Trudno zrozumieć również sytuację, w której mąż skarżącej nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy mimo, iż taka rejestracja dawała by prawo do ubezpieczenia społecznego, a przede wszystkim potwierdzałaby gotowość do aktywnego poszukiwania pracy zarobkowej. To prawda, że sama skarżąca nie może wywierać bezpośredniego wpływu na postępowanie swego małżonka. Musi jednak liczyć się z negatywnymi konsekwencjami stąd wynikającymi. Sąd oceniając przesłankę braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania musi bowiem brać pod uwagę nie tylko obecny stan majątkowy, ale również potencjalne możliwości finansowe członków rodziny, które będąc w wieku produkcyjnym muszą liczyć się z koniecznością uczestniczenia w jej utrzymaniu. Dodatkowo, nie sposób nie przyznać racji Referendarzowi, że mimo precyzyjnego wezwania skarżąca nie przedstawiła wyciągów z konta bankowego swej córki, na które przelewane być mają zgodnie z umową najmu środki z tytułu umowy najmu. W interesie skarżącej jako strony postępowania leżało przedstawienie wszelkich dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. Nie można w związku z tym oprzeć się wrażeniu nie chciała udostępnić wyciągów z konta bankowego, gdyż widniałyby na nim operacje świadczące, iż dochód jej rodziny jest wyższy niż deklarowany. W tym miejscu przypomnieć trzeba, że z mocy art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 ze zm., powoływanej dalej jako "k.r.o.") rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Przepis ten ma charakter normy generalnej, której przeznaczeniem jest zapobieganie lukom w regulacjach dotyczących różnorodnych powiązań pomiędzy członkami rodziny. Jednocześnie, pojęcie wzajemnego szacunku oraz wspierania się rodziców i dzieci jest na tyle ogólne, że należy je uznać jako postulat. Ustawodawca nie przybliża form, w jakich realizacja tych powinności ma być realizowana, dzięki czemu pojęcie to pozwala na objęcie nim różnorakich form szacunku i pomocy, stosownych do sytuacji życiowej członków rodziny. Obowiązek wspierania się oznacza udzielanie pomocy materialnej, jak i osobistej. Swoistym uszczegółowieniem tych zasad ogólnych jest regulacja art. 128 i n. k.r.o. dotycząca obowiązku alimentacyjnego, przy czym z uwagi na przedmiot niniejszej sprawy istotnym jest, że obciążą on w pierwszej kolejności zstępnych, a poza przypadkiem rodziców obowiązanych do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie – uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku. Z racji faktu, że małżonek skarżącej ma znajdować się w równie dramatycznej sytuacji, jak ona sama, z natury rzeczy na drugi plan schodzi zasada pierwszorzędnego obowiązku alimentacyjnego między małżonkami. W konsekwencji, niosłoby to za sobą zaktualizowanie się obowiązku alimentacyjnego obciążającego – wobec niedostatku jej męża - w pierwszej kolejności jej córki – z której jedna uzyskuje dochód z tytułu umowy najmu. Nie można zatem odmówić racji działaniom Referendarza sądowego, który wobec oczywistych wątpliwości dotyczących realnych możliwości samodzielnego utrzymania się skarżącej, starał się zbadać ewentualne dodatkowe źródła dochodów, które zgodnie z zasadami współżycia społecznego wiązały z osobą zobowiązaną wobec niej do alimentacji. Wobec tych niedomówień w interesie samej skarżącej leżało przedsięwzięcie wszelkich niezbędnych działań mających na celu całościowe przedstawienie jej sytuacji osobistej i majątkowej. Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Treść wniosku o przyznanie prawa pomocy nie daje Sądowi podstawy do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i właśnie dlatego była wzywany do przedłożenia stosownej dokumentacji. Brak przedłożenia wymaganej dokumentacji przy zbyt ogólnikowej treści wniosku wiąże się w takiej sytuacji z ryzykiem strony, że prawo pomocy nie będzie jej przyznanie i to strona decyduje, czy dołoży starań i wykaże wymaganą przesłankę czy nie. Dokonując oceny możliwości płatniczych strony należy zaś przecież przeprowadzić swoistą symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności. Podstawą wnioskowania w tym zakresie mogą być zaś jedynie szczegółowe i wiarygodne informacje pozwalające choćby na stwierdzenie, które z wydatków na gospodarstwo domowe mają charakter niezbędnych w konfrontacji z powinnością uiszczenia kosztów sądowych. Zrekonstruowana w oparciu o przedstawione przez skarżącego twierdzenia sytuacja majątkowa nadal jawi się w sposób oczywisty jako wyrwana ze znacznie szerszego kontekstu i nie pozwala na realną jej ocenę z punktu widzenia regulacji przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.