I SA/Kr 1316/09

Sygn. akt I SA/Kr 1316/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 listopada 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.), Protokolant: Julia Kamieniarz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2009 r., sprawy ze skargi Z. B., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 6 lipca 2009 r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, - skargę oddala- Wnioskiem z dnia 09 grudnia 2008r. Z. B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o rozłożenie spłaty zaległości na raty oraz anulowanie naliczonych odsetek. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku wskazał, że obciążenie wysokimi kosztami egzekucji niezapłaconych składek nie ma żadnego uzasadnienia gdyż opłaty te nie są w żadnym stopniu odbiciem rzeczywistych kosztów egzekucji. Nadto podniósł , iż wnosi o anulowanie całości naliczonych odsetek za zwłokę , rozłożenie zaległości na raty dogodniejsze do spłaty oraz zaniechanie bardzo dolegliwej egzekucji. Pismem z dnia 13 stycznia 2009r. zatytułowanym ,,oświadczenie" zobowiązany oświadczył, że złożony wniosek o układ ratalny i o umorzenie odsetek dotyczy pomocy de minimis i poprosił o rozłożenie na 60 rat. Decyzją z dnia 30 marca 2009r. znak:[...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia w łącznej kwocie 50.686,00 zł w tym: 1. za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres 01.1999-11.2008 w łącznej kwocie 31.740,00 zł, 2. za pracowników w części finansowanej przez płatnika zakres 01.1999-08.2002r. w łącznej kwocie 8.689,00 zł, 3. za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 01.1999-08.2002 w łącznej kwocie 10.257,00 zł. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że rozpoznając wniosek strony w zakresie umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą organ uznał, iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do ich umorzenia. Dłużnik nadal prowadzi działalność gospodarczą, jest stanu wolnego i nie ma obowiązku łożenia na utrzymanie rodziny. Względem dłużnika jest prowadzona egzekucja administracyjna i sądowa w wyniku której odbyła się już pierwsza licytacja spółdzielczego własnościowego mieszkania dłużnika o wartości 190.000,00 zł zatem ZUS może w dalszym ciągu przymusowo dochodzić należności z tytułu składek w trybie określonym w ustawie z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i istnieje wysokie prawdopodobieństwo , że z uzyskanych z egzekucji środków pieniężnych należności składkowe zostaną przynajmniej w części uregulowane. Podniesiono nadto, że nie zachodzą przesłanki określone w §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U z 2003r. Nr 141,poz. 1356) a nadto zobowiązany nie udowodnił, że spłata odsetek od zaległych składek mogłaby go pozbawić możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z. B. jest osobą stosunkowo młodą, aktywną zawodowo, posiadającą możliwości rozwoju zawodowego a tym samym zdobycia nowego źródła dochodów. Wykazuje dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Nie posiada rodziny na utrzymaniu zatem należy uznać, że jego sytuacja finansowa jest stosunkowo stabilna. Nie udowodnił innych okoliczności życiowych pozwalających na wyjątkowe umorzenie takich jak stan zdrowia, trudna sytuacja rodzinna oraz nie wykazał ważnego interesu w umorzeniu odsetek poprzez przedstawienie sum miesięcznych wydatków. Co do należności z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych , wyszczególnionych w pkt 2 i pkt 3 osnowy decyzji , nie ma do nich zastosowania zastrzeżenie zawarte w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Należności te mogą być umarzane przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności. W piśmie z dnia 16 kwietnia 2009r. Z. B. nie zgodził się w powyższą decyzją składając wniosek o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Wskazał także, że ZUS kieruje wnioski o egzekucję wspomnianych należności co powoduje dodatkowe obciążenie opłatami na rzecz komornika. W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia 06 lipca 2009r.znak: [...]uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 marca 2009r. w zakresie należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 01.1999r.-05.1999r. i w tym zakresie umorzyć postępowanie w I instancji a w pozostałym zakresie utrzymać decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia podniesiono, że rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ustalono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 418,94 zł za miesiące od stycznia do maja 1999r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę w wysokości 889,00 zł uległy przedawnieniu a organ był zobowiązany do wzięcia pod uwagę tę okoliczność z urzędu. W związku z powyższym wysokość zaległości uległa zmianie i wynosi: 50.448,22 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 01.1999-11.2008, 17.204,30 zł z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 06.1999-11-2008, 3.710,99 zł z tytułu składek na Fundusz pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01.1999-11.2008. Podniesiono także, że w latach 2005 i 2008 wystawiono tytuły wykonawcze obejmujące należności za okres 01.1999- 11.2007 a sprawę przekazano do Naczelnika Urzędu Skarbowego. W 2009r. skierowano do komornika sądowego tytuły wykonawcze obejmujące zaległości za okres 12.2007-08.2008 i w chwili obecnej toczy się postępowanie egzekucyjne. Okoliczności sprawy nie dawały podstaw do uwzględnienia wniosku. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożył Z. B. i wnosząc o umorzenie płatności. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002r.-Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm. dalej-p.p.s.a.), kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Kontrola zgodności z prawem dotyczy właściwości organu administracyjnego w sprawie, jego kompetencji do załatwienia spraw decyzjami administracyjnymi, poprawnego zastosowania przepisów postępowania administracyjnego oraz załatwienia sprawy na podstawie prawidłowo stosowanych, pod względem zakresu obowiązywania i treści, przepisów prawa materialnego. Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie rozważań należy wskazać, że sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) należą do sądów administracyjnych (art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r. Sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa ZUS nie przejmuje sprawy administracyjnej, jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu składek, skierowany do sądu administracyjnego, nie może być uwzględniony. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego z dnia 09 grudnia 2008 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. W tym zakresie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. stanowi, iż należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 usus. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 usus), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sad oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt: II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że ,,(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. ,,uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi. (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006r. sygn. akt: II SA/Wa 2427/06 LEX nr 328895). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. W ocenie Sądu prawidłowo, zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia, z tzw. uznaniem administracyjnym. Uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi.(vide: wyrok WSA w Warszawie z dnia 22grudnia 2006r. sygn. akt: III SA/Wa 2427/06 LEX nr 328895). Wskazać również należy, że nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. (vide wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006 r. sygn. akt: III SA/Wa 2449/06 LEX nr 328901). Ponadto jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007r. sygn. akt: II GSK 141/07 LEX nr 368197, wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007r. sygn. akt: II GSK 141/07 LEX nr 368197). Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził, iż posiadane składniki majątkowe, wiek, wykształcenie (wykonywany zawód) pozwalają na spłatę zadłużenia. Sytuacja materialna skarżącego nie jest na tyle ciężka, aby mogła prowadzić do umorzenia zadłużenia. W konsekwencji prawidłowa była kwalifikacja prawna tych okoliczności dokonana przez organy orzekające, które wskazały na te elementy stanu faktycznego i wyciągnęły z nich wniosek, iż nie została spełniona wskazana wyżej przesłanka umorzenia. Organ jest władny w świetle prawa egzekwować na drodze przymusu administracyjnego (sądowego) określone kwoty, to tym bardziej należy przyjąć istnienie możliwości ich dobrowolnego uiszczania przez zobowiązanego. W tej sytuacji nie bez znaczenia jest również mocno akcentowana przez organy orzekające możliwość wystąpienia do Zakładu o zawarcie układu ratalnego, co bez wątpienia ma wpływ na wysokość odsetek ze względu na opłatę prolongacyjną, która jest o połowę niższa. Dodatkowo należy wskazać, że przyczyną uchylenia decyzji uznaniowej nie może być niezadowolenie skarżącego z zawartego w niej rozstrzygnięcia, nawet jeśli w jego odczuciu sytuacja finansowa i życiowa uzasadnia umorzenie przedmiotowej należności. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. W tym stanie rzeczy skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm.) gdyż zaskarżonym decyzjom nie można postawić zarzutu naruszenia prawa zarówno procesowego a przeprowadzone postępowanie rozpoznawcze wykazało nieistnienie naruszenia prawa w działalności organu administracji , której skarga dotyczy. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji.