I SA/Kr 1355/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maja Chodacka po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "Z" Spółka z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 14 czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności płatnika i określającej wysokość należności z tytułu niepobranego i niewpłaconego zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za sierpień, październik i listopad 2007r. postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 4 września 2013r. "Z" Spółka z o.o. z siedzibą w K., złożyła, działając przez swego pełnomocnika, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 14 czerwca 2013r. Spółka domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na pogarszający się stan finansowy, brak wystarczających środków finansowych koniecznych do uiszczenia należnych opłat sądowych . W uzasadnieniu swego wniosku, skarżący wskazuje, iż Spółka rozpoczęła działalność w listopadzie 2000r. i prowadzi ją w zakresie hoteli i moteli z restauracjami. Od kilku lat działania Spółki skupiają się na adaptacji zakupionego w 2008r. zespołu pałacowo – parkowego w B. na potrzeby centrum hotelowo – konferencyjno – rekreacyjnego o wysokim standardzie. Przedsięwzięcie jest finansowane środkami pozyskanymi ze sprzedaży części posiadanych nieruchomości gruntowych, kredytem bankowym, pożyczkami od Udziałowca oraz bezzwrotnymi dotacjami ze środków Unii Europejskiej. Podjęte przez Spółkę w latach poprzednich starania pozwoliły na uzyskanie dofinansowania w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007 – 2013 dla czterech projektów. Jak wskazuje skarżąca, od początku realizacji przedsięwzięcia jednym z istotnych źródeł jego finansowania miały być przewidywane przychody z tytułu zbycia niezabudowanych nieruchomości Spółki. Takie założenie było uzasadnione, gdyż w 2010r. Miasto K. przejęło od Spółki na własność, na potrzeby budowy autostrady działki o łącznej pow. 2,92 ha i szacowanej wartości ok. 10 mln zł. Niestety, mimo przejęcia działek, udało się Spółce uzyskać tylko część należnego odszkodowania w kwocie 1,4 mln zł. Spółka czyni starania aby uzyskać pozostałą kwotę ale problemy finansowe Miasta K.mocno ograniczają taką możliwość. Stąd Spółka znalazła się w bardzo trudnej sytuacji ponieważ nie ma możliwości zakończenia inwestycji, która miała w założeniach przynosić jej przychody. Postanowieniem z dnia 26 września 2013r. referendarz sądowy oddalił wniosek Spółki o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie wniesionym na niniejsze postanowienie skarżąca Spółka wskazała, iż nie została wzięta pod uwagę okoliczność, że Spółka nie jest w stanie pozyskać środków finansowych koniecznych na zapłacenie opłat sądowych. Sytuacje nieprzewidziane przez przedsiębiorcę i wykraczające ponad zwykłe możliwości planowania i przewidywania, a sprawiające, że Spółka nie może w danym momencie pozyskać środków na opłaty sądowe też uzasadnia wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W wypadku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawca – "Z" Spółka z o.o. w K. prowadzi działalność w zakresie robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych – w szczególności świadczy usługi budowlane w obszarze obiektów mieszkalnych stanowiących infrastrukturę turystyczną, hotelarskie i gastronomiczne. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż wysokość kapitału zakładowego podstawowego Spółki wynosi obecnie 118.910.000,00 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy określono na kwotę : 139,278.446,17 zł. Wykazano również, iż w roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości 230.895,40 zł. Spółka posiada rachunek bankowy, na którym wykazano blokadę środków na sumę 1.106.957,06 zł. Z dokumentów nadesłanych przez wnioskodawcę - sprawozdania za 2012r oraz bilansu zysków i strat wynika, iż przychody ze sprzedaży w tymże roku wyniosły 881.084,96 zł, zaś koszty sprzedanych produktów określono na kwotę 842.161,19 zł. Przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy może nastąpić, jeśli wykaże on, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w sprawie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób fizycznych czy prawnych, toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Rozpatrując wniosek strony skarżącej w tak skonkretyzowanych granicach, w pierwszej kolejności należy zauważyć, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, że regulacja zawarta w przytoczonych wyżej przepisach, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy orzekający kierował się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1052/12, LEX nr 1240770). Następnie wypada zwrócić uwagę, że dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I FZ 26/13, LEX nr 1282661). W przypadku osób prawnych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy ma wyjątkowy charakter. Co do zasady bowiem osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wysokość wielokrotnie przewyższa wartość wymaganego wpisu nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt II FZ 463/04). Należy jednak pamiętać, iż prowadzenie przez podmiot gospodarczy działalności znacznych rozmiarów samo w sobie nie stanowi o jego dobrej kondycji finansowej (zob. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 442/12, LEX nr 1239207). Z drugiej strony, sam fakt, iż osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jej udzielenia (zob. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 933/12, LEX nr 1240538) W związku z powyższym, zdaniem Sądu, w okolicznościach faktycznych sprawy, strona skarżąca nie wykazała, iż nie posiada środków finansowych na pokrycie wymaganych obecnie kosztów sądowych. Wobec posiadanego majątku trwałego, kwot zarejestrowanego kapitału, ponoszonych inwestycji, wreszcie wobec faktu, iż Spółka prowadząc działalność gospodarczą obraca na bieżąco środkami finansowymi znacznie przekraczającymi wysokość kosztów postępowania sądowego należy stwierdzić, iż Spółka posiada możliwość zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych. Samo posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m.in. post. NSA z 12.01.2005 sygn. akt FZ 415/04, z dnia 8.11.2004r. sygn. akt FZ 465/04, z dnia 15.04.2004r. sygn. akt FZ 9/04 ). Pełnomocnik strony skarżącej, wskazał iż założonym na podstawie racjonalnych przesłanek planie przepływu środków pieniężnych uwzględniono zapłatę na rzecz Spółki odszkodowań, których Spółka nie otrzymała w oczekiwanej wysokości. Wskazano także na okoliczność, iż sytuacje nieprzewidziane przez przedsiębiorcę i wykraczające ponad zwykłe możliwości planowania i przewidywania, a sprawiające, że Spółka nie może w danym momencie pozyskać środków na opłaty sądowe też uzasadniają wniosek o przyznanie prawa pomocy. Te okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia wniosku i finansowania Spółki z budżetu Państwa, przez zwolnienie od kosztów. Sama strata w działalności gospodarczej nie jest tożsama z brakiem środków finansowych, a sytuacja finansowa Spółki wskazuje, iż obraca ona na bieżąco tak znacznymi środkami finansowymi, iż będzie w stanie wygospodarować kwotę należnego wpisu sądowego bez utraty ryzyka płynności finansowej. Dodatkowo okoliczność braku możliwości pozyskania środków na zapłatę wpisu, z uwagi na fakt, iż spór sądowy, a w konsekwencji konieczność uiszczenia kosztów z nim związanych, jest zdarzeniem nieplanowanym w działalności Spółki nie może stanowić wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku. Po pierwsze z uwagi na fakt rozmiarów prowadzonej działalności, a także na fakt, iż większość stron postępowania sądowego nie planuje i nie zakłada sądowych sporów i ponoszenia kosztów z nimi związanych. Spółka oczekuje, iż Skarb Państwa przejmie na siebie ciężary finansowe związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym, bowiem nie planowała i nie przewidywała trudności finansowych i takiego sporu, nie zważając na wyjątkowość instytucji prawa pomocy i konieczności uwzględniania w ramach ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej dodatkowych kosztów z tą działalnością związanych. Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19.11.2004r. sygn. akt FZ 463/04 podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pogląd ten pozostaje aktualny również w niniejszej sprawie. Jak wskazano – posiadany majątek oraz aktualne obroty wskazują, iż wnioskodawca dysponuje na bieżąco środkami finansowymi, i realnie posiada je w wysokości znacznie przewyższającej wysokość wymaganych należności sądowych. W tym miejscu również trzeba podnieść, iż wyłożenie kosztów przez Spółkę może okazać się tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy stwierdzić, iż dokonana analiza sytuacji finansowej Spółki nie pozwala na stwierdzenie, iż środki, jakimi dysponuje nie pozwalają na poniesienie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie w formie należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych . Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.