I SA/Kr 1362/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 października 2010 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić wniosek skarżącego T.S. o zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek T.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania na decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 29 stycznia 2009 roku NR [...] w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł lub nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006 rok w kwocie 132.510,00 zł. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów T. S. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną M.S. ur. w 1982r., synem M.S. ur. w 1993r. oraz córką K.S. ur. w 1997r. T.S. utrzymuje się z gospodarstwa rolnego położonego w R., które wraz z P. P. dzierżawi od Agencji Rynku Rolnego. W tym roku działalność ta nie przyniosła dochodu, zmuszając go do korzystania z "resztek oszczędności". M.S. prowadzi działalność gospodarczą i w tym roku również nie uzyskała dochodu. Miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą ok. 2000 zł. i obejmują m.in. opłaty za prąd, czynsz , telefony i internet. Strona skarżąca podniosła, iż od ponad dziesięciu lat pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Nie posiada żadnych kont ani lokat bankowych. M.S. posiada natomiast rachunek oszczędnościowo rozliczeniowy w Banku PEKAO S.A., na którym zgromadzona jest kwota 6 866,09 zł. Postanowieniem z dnia 20 października 2010 roku Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem w przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przedstawionych danych wynikało , iż T.S. utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, ale w tym roku żadnego dochodu nie uzyskał , to samo dotyczyło żony M. S.. Jednocześnie skarżący oświadczył , że miesięcznie rodzina wydaje ok. 2000 zł. Zdaniem orzekającego Referendarza taki stan rzeczy nie dał jasnego obrazu sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych skarżącego. Rodzina wydaje bowiem kwotę 2000 zł. nie uzyskując żadnego dochodu . Wysokość oszczędności, z których jak twierdzi T.S. korzysta, nie została natomiast przez niego określona mimo, iż został do tego zobligowany przez Sąd. Stąd też, zdaniem orzecznika, trudno mówić w rozpatrywanym przypadku o wykazaniu przez skarżącego przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto wskazano , iż Sąd dokonując oceny możliwości płatniczych danej strony musi przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności . Tymczasem brak tych danych lub określenie tylko poziomu wydatków skutecznie uniemożliwia tą operację. Zwrócono także uwagę, że na koncie M. S. zgromadzona jest kwota 6 866,09 zł., co w zupełności wystarcza na pokrycie kosztów sądowych zarówno w tym postępowaniu jak i w sprawach o sygn. akt I SA/Kr 1361- 62/10 (wpis od skarg we wszystkich tych trzech sprawach wynosi łącznie 300 zł.) W ocenie Referendarza nie można bowiem nie uwzględnić tych pieniędzy przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy, nawet w sytuacji rozdzielności majątkowej małżonków. Po pierwsze bowiem, małżonkowie faktycznie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Po drugie natomiast zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r. , nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Trzeba też zauważyć, iż obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych.(por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ) Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się , do majątków małżonków , a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne byłoby zatem założenie , iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. (por. postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r. , sygn. akt I Fz 229/09 ). W tej sytuacji, mając na względzie fakt, iż to właśnie na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania niezdolności do ponoszenia kosztów sądowych, stwierdzono , że T.S. .nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy. (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09). zm.). Na powyższe postanowienie skarżący wniósł sprzeciw, domagając się ponownego przeanalizowania jego wniosku. W uzasadnieniu podniósł, że obecnie pozostaje praktycznie bez środków do życia, ponadto nieustannie leczy się psychiatrycznie ,albowiem popadł w depresję. Ponadto skarżący podniósł ,że być może wysokość opłaty w tej sprawie nie jest duża ,ale będzie on jeszcze próbował podważyć następne rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej. Ponadto odnosząc się do uzasadnienia skarżonego postanowienia podniósł ,że nie jest tak ,by rodzina wydawała 2000zł , natomiast oznaczała ona ,że tylko jej budżet "zamyka" się tą kwotą , którą wypracowuje żona. Rachunki zaś wynoszą ok.1000zł. Kwestia natomiast ,czy żona ma płacić opłaty sądowe jest bardzo delikatna , albowiem może to zachwiać jego małżeństwem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.- oznaczana dalej w skrócie p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest zakresie stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Należy zauważyć, również, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, iż zgodnie z treścią powołanego powyżej przepisu regulacja w nim zawarta, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 powołanej ustawy, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku skarżącego uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób rzetelny i nie budzący wątpliwości, iż nie posiada środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego w kwocie 100zł. Skarżący raz twierdzi, że koszty utrzymania rodziny wynoszą 2000zł miesięcznie, a następnie twierdzi, że zamykają się kwotą 1000zł miesięcznie. Ponadto skarżący pierwotnie oświadczył, że zarówno on jak i jego żona nie uzyskują żadnych dochodów, po czym w sprzeciwie wskazał ,że na utrzymanie rodziny zarabia żona. A jeszcze wcześniej w piśmie z dnia 3.10.2010 r. wskazywał , że utrzymuje się z gospodarstwa rolnego położonego w Rabie Wyżnej(pismo k.32 akt). Okoliczności te sprawiają, że oświadczenie skarżącego o majątku i dochodach jest niewiarygodne, albowiem wynika z niego, że skarżący nie wskazał źródła dochodów, z którego pozyskuje środki choćby na pokrycie miesięcznych stałych wydatków. Przy tym wątpliwości pogłębia fakt, że skarżący - pomimo stosownego wezwania – nie ujawnił jakie osiąga przychody z gospodarstwa rolnego w R., nie przedstawił spisu miesięcznych wydatków rodziny, swojego zeznania podatkowego za 2009r. i zeznania małżonki , oświadczenia o wysokości oszczędności , z których także twierdził ,że się utrzymuje. Ponadto skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów , z których by wynikało ,że leczy się psychiatrycznie. Stosownie do treści art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował organ orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny ich sytuacji majątkowej, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku. Jak wskazano wyżej okoliczności tych skarżący nie wyjaśnił w sposób precyzyjny i oczywisty, przez co uniemożliwił sądowi dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej jej możliwości finansowych (por. M. Knysiak-Molczyk, Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PS 2003, nr 11-12, s. 85). Tymczasem ten drugi element, w niniejszym postępowaniu pozostaje niewiadomy w świetle oświadczeń skarżącego. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie przepisu art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak na wstępie.