I SA/Kr 1372/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.Z. o przyznanie prawa pomocy, w sprawie ze skargi J.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 r., p o s t a n a w i a : oddalić wniosek. Wyrokiem z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1372/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J.Z. (dalej: skarżącego) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 r. W dniu 24 listopada 2014 r. skarżący zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie dla niego adwokata. Skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z siostrzenicą A.Z.. Źródłem utrzymania strony jest emerytura wojskowa w wysokości 2.244,47 zł. Źródło i wysokość dochodów A.Z. nie zostały wykazane (skarżący powołał się na ustawę o ochronie danych osobowych). Jako składniki majątku skarżący wskazał dom oraz nieruchomość wielkości 3,28 ha we współwłasności nie objęte wpisem do ksiąg wieczystych do dnia 24 listopada 2014 roku, a także mieszkanie lokatorskie o powierzchni 62,10 m2 w SM K. w K. Strona nie posiada oszczędności, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy skarżący powołał argumenty odnoszące się do postępowania prowadzonego przez sądy i prokuraturę. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie były wystarczające do oceny stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony, J.Z. został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, a to: spisu miesięcznych wydatków rodziny związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami, wyciągów z kont bankowych J.Z. i A.Z., obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, wyciągów z lokat bankowych J.Z. i A.Z., zeznań podatkowych za 2013 rok J.Z. i A.Z. odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii) obejmujących nieruchomości będących własnością lub współwłasnością J.Z., zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością, współwłasnością J.Z. lub o ich braku, dowodu przelewu lub przekazu J.Z.za ostatni miesiąc, a także zaświadczenia o zarobkach uzyskiwanych przez A.Z. lub dowodów przelewów, przekazów, świadczeń przez nią uzyskiwanych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedstawił kopie następujących dokumentów: wyroku WSA w Krakowie z dnia 14 listopada 2014 roku, artykułu z gazety "Dziennik Polski", wniosku Prokuratora Rejonowego w T. z dnia 11 grudnia 2009 roku o stwierdzenie nabycia spadku po I. Z., postanowienia Sądu Okręgowego w K. Wydział II Cywilny - Odwoławczy z dnia 10 maja 2012 roku sygn. akt II Ca 2062/11, pisma do Sądu Rejonowego z dnia 5 czerwca 2012 roku, wezwania Sądu Rejonowego w T. z dnia 7czerwca 2013 roku, pisma Sądu Rejonowego w T. z dnia 6 czerwca 2013 roku. Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2015 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od tego orzeczenia skarżący wskazał, że przymus adwokacki w postępowaniu kasacyjnym stanowi przejaw dyskryminacji skarżącego oraz przedstawił zarzuty pod adresem funkcjonowania niektórych organów państwowych zajmujących się sprawami geodezyjnymi. W wykonaniu zarządzenia z dnia 8 kwietnia 2015 r. wezwano skarżącego o przedstawienie – pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – spisu miesięcznych wydatków członków gospodarstwa domowego skarżącego, związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami; wyciągów z kont bankowych J.Z. i A.Z., obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, wyciągów z lokat bankowych J. Z. i A. Z., zeznań podatkowych za 2013 rok J. Z. i A. Z., odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii) obejmujących nieruchomości będących własnością lub współwłasnością J. Z., zaświadczenia właściwego starosty o samochodach będących własnością, współwłasnością J. Z. lub o ich braku, dowodu przelewu lub przekazu emerytury J. Z. za ostatni miesiąc, a także zaświadczenia o zarobkach uzyskiwanych przez A. Z. lub dowodów przelewów, przekazów, świadczeń przez nią uzyskiwanych. Poinformowano również stronę, że w razie niemożności uzyskania danych dotyczących sytuacji majątkowej A. Z. należy udzielić informacji, w jakiej części przyczynia się do zaspokajania potrzeb związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przedstawił kserokopie: książeczki członkowskiej banku spółdzielczego (jeden udział w kwocie 61 zł oraz 20 zł na rachunku oszczędnościowym), rachunek za energię elektryczną na kwotę 165,34 zł, za gaz na kwotę 88,84 zł i na rzecz spółdzielni mieszkaniowej w kwocie 500 zł, potwierdzenia przekazu pocztowego emerytury wojskowej w kwocie 2273,23 zł, kopię księgi wieczystej, zaświadczenie Prezydenta Miasta K. o niefigurowaniu skarżącego w ewidencji jako posiadacza pojazdu samochodowego. Skarżący nie przedstawił żadnych informacji o partycypacji jego siostrzenicy A. Z. w kosztach utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego, powołując się na ochronę danych osobowych siostrzenicy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Chodzi tu o takie sytuacje, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 561/14; LEX nr 1470078). Prawo pomocy może dotyczyć zatem wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt II OZ 725/13; LEX nr 1437287). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że skarżący nie przedstawił w wystarczający sposób sytuacji materialnej swojego gospodarstwa domowego. Sąd rozpoznający wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został zatem pozbawiony możliwości oceny zdolności finansowych skarżącego związanych z ewentualnymi kosztami postępowania sądowego. Skarżący przedstawił co prawda niektóre informacje na temat osobistej sytuacji materialnej, jednak wskazał równocześnie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją siostrzenicą. W tym zakresie skarżący odmówił podania jakichkolwiek informacji na temat jej sytuacji materialnej i finansowej, powołując się na przepisy o ochronie danych osobowych. Nie wskazał nawet w jakiej części przyczynia się ona do ponoszenia kosztów wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Należy zatem wyjaśnić, że – jak już wskazywano w zarządzeniu z dnia 8 kwietnia 2015 r. – wymóg podania żądanych przez Sąd informacji o członkach jego gospodarstwa domowego jest niezbędny dla oceny przyczyniania się członków tego gospodarstwa domowego do zaspokajania jego podstawowych potrzeb. Z tego względu w poz. 6 i poz. 10 Wniosku o przyznanie prawa pomocy (formularz PPF) wymagane jest podanie danych osobowych osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym (imienia, nazwiska, daty urodzenia, stopnia pokrewieństwa), jak również podania dochodów tych osób oraz źródeł tego dochodu. Należy również zauważyć, że wbrew stanowczym twierdzeniom skarżącego, podanie tych danych oraz informacji wskazanych w zarządzeniu z dnia 8 kwietnia 2015 r. nie wymaga uzyskania zgody członka gospodarstwa domowego skarżącego na przetwarzanie jego danych osobowych. Wypada bowiem zwrócić uwagę skarżącego na treść art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j.: Dz.U. z 2002 r., Nr 191, poz. 926 ze zm.), zgodnie z którym przetwarzanie danych jest dopuszczalne, gdy jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa. W tym przypadku obowiązkiem takim jest wykazanie sytuacji materialnej własnego gospodarstwa domowego, a podstawą prawną takiego obowiązku – art. 245 § 1 p.p.s.a. Niemniej nawet akceptując odmowę podania szczegółowych informacji o stanie majątkowym A. Z., skarżący nie wskazał choćby w jakiej części osoba ta uczestniczy w bieżących wydatkach wspólnego gospodarstwa domowego. Informacja taka nie mieści się przy tym z całej pewności w pojęciu "danych osobowych", gdyż nie pozwala na konkretyzację siostrzenicy skarżącego. Sąd stwierdza zatem, że skarżący nie wykazał że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym bardziej, że skarżący otrzymuje stałe miesięczne dochody, które po odliczeniu wykazanych przez skarżącego wydatków zdaniem Sądu są wystarczające na opłacenie kosztów pomocy prawnej ze strony zawodowego pełnomocnika. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na zasadzie art. 245 § 1 i art. 246 § 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a.