I SA/Kr 139/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.P. o ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu w sprawie ze skarg A.P. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 18 listopada 2013 r. nr [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.P. o ustanowienie doradcy podatkowego, celem sporządzenia skargi kasacyjnej. We wniosku skarżąca wskazała, że dysponuje dochodem w wysokości 3 709 zł brutto otrzymywanym z tytułu umowy o pracę, równocześnie zaznaczyła, że prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi stratę. Mąż skarżącej jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Skarżąca posiada na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci w wieku 8 i 16 lat. Środki należące do skarżącej w całości są przeznaczane na bieżące wydatki (opłaty za wodę, telefon, energię oraz zakup żywności). Skarżąca wskazała, że nie posiada żadnych oszczędności, obciążona jest natomiast kredytem na kwotę 1 700 zł. Z oświadczenia skarżącej wynika również, że nie posiada ona żadnych nieruchomości lokalowych. Skarżąca nie wyjaśniła natomiast do kogo należy dom, w którym zamieszkuje wraz z rodziną. Z dokumentów dołączonych do akt sprawy wynika, że źródłem utrzymania rodziny skarżącej jest wynagrodzenie skarżącej z tytułu zatrudnienia na ½ etatu na stanowisku głównego księgowego w Poradni Psychologiczno-pedagogicznej w C. w wysokości 1809,00 zł oraz wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia jako starszy referent w ZUS w wysokości 1900 zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą miesięcznie 3 709,00 zł. Dodatkowo skarżąca prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, która według przedłożonego dokumentu przynosi stratę. Postanowieniem z dnia 29 maja 2015 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego, stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem datowanym na 13 czerwca 2015 r. skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. Podniosła, że osiągany przez nią dochód netto wynosi 2500 zł miesięcznie. Nie posiada nieruchomości, a dom w którym mieszka wraz z rodziną jest jej użyczany. Podkreśliła, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, która przynosi straty. Na dzień dzisiejszy pozostało jej do spłaty ponad 100 000 zł kredytu. Wskazała, że jej mąż prowadził działalność gospodarczą, która obecnie jest zawieszona. Posiada bardzo duże zadłużenie. Zaznaczyła, że mąż aktywnie uczestniczy w poszukiwaniu pracy, ale na razie bez rezultatu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 2012, poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie - p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od postanowienia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd. Zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o ustanowienie doradcy podatkowego, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Podkreślenia wymaga, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się powszechnie, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05). Co do zasady prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia sprawy sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Odnosząc powyższe uwagi do rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja materialna jest tak ciężka, że wymaga pomocy Państwa w zakresie częściowym. Wskazać należy w pierwszej kolejności, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu (jest zatrudniona na dwóch etatach, a także prowadzi działalność gospodarczą) i uzyskuje stały miesięczny dochód w wysokości 3709 zł. Jeśli chodzi o podaną przez skarżącą informację, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosi straty, należy zauważyć, że z załączonych przez skarżącą dokumentów wynika, iż przychody firmy skarżącej za trzy miesiące 2015 r. wyniosły 153 287,60 zł. Brak bieżących dochodów nie jest więc jednoznaczny z faktycznym brakiem środków finansowych. Należy podkreślić, że rozpoznając sytuację materialną skarżącej należy uwzględnić również wysokość obrotów w prowadzonej działalności gospodarczej oraz wysokość przychodów. Skarżąca obraca znacznymi środkami pieniężnymi. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lutego 2010r., wydanym w sprawie sygn. akt I FZ 10/10, wskazał, że w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżąca prowadząca działalność gospodarczą) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Odnosząc się do kosztów ponoszonych przez skarżącą w związku z posiadaniem kredytów, wskazać należy, że fakt spłacania przez skarżącą rat kredytowych, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, gdyż przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa. W tym miejscu zauważyć należy, że powszechnie znane są procedury bankowe otrzymywania kredytów, które cechują się dokładną weryfikacją danych dotyczących sytuacji majątkowej kredytobiorcy. Podstawą udzielenia skarżącej kredytu była ocena jej zdolności zarobkowych. Z kolei sytuacja życiowa związana z faktem, iż mąż skarżącej jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, niewątpliwie nie jest łatwa, nie może jednak stanowić okoliczności przeważającej dla przyznania prawa pomocy. Podsumowując stwierdzić należy, że na tle przedstawionej sytuacji majątkowej skarżącej, nie można uznać jej za osobę ubogą, a do takich osób jest kierowane prawo pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.