I SA/Kr 1528/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 17 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia skarżącej W. Sp. z o.o. w upadłości układowej w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 stycznia 2016 r., I SA/Kr 1528/15 oraz sprzeciwu na postanowienie Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 1 grudnia 2015 r., I SA/Kr 1528/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 9 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2011 r. postanawia: 1. uchylić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 stycznia 2016 r., I SA/Kr 1528/15 utrzymujące w mocy postanowienie Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 1 grudnia 2015 r., I SA/Kr 1528/15 w przedmiocie prawa pomocy, 2. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w całości. Strona skarżąca zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o zwolnienie jej od kosztów sądowych całości. Podała, że rozpoznawana sprawa jest jedną z kilkunastu prowadzonych przez nią, w których łączna wartość zobowiązań podatkowych wynosi około 58 mln zł. Na skutek częściowego wykonania decyzji nie posiada środków by uiścić wpis w niniejszej sprawie. Ponadto postanowieniem z dnia 19 maja 2014 r. Sąd Rejonowy ogłosił jej upadłość. Zdaniem skarżącej nieuwzględnienie wniosku będzie stanowiło naruszenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżąca podała, że jej kapitał zakładowy wynosi 50 000 zł, wartość środków trwałych - 19 386 072,40 zł, wysokość zysku za ostatni rok obrotowy – 225 684,03 zł. Stan rachunku skarżącej na dzień poprzedzający złożenie wniosku – prowadzonego w Banku S.w K. wynosił 0 zł, w [..] Banku – 54 623,31 zł, City Banku – 7,50 zł, a w Credt Agricole – 171,07 zł. Na nieruchomościach skarżącej ustanowiona została hipoteka na rzecz Banku S.o z tytułu udzielonego kredytu rewolwingowego. Środki transportu oraz wierzytelności objęte były zastawem skarbowym. Po uzupełnieniu dokumentacji finansowej przez skarżącą postanowieniem z dnia 1 grudnia 2015 r. Referendarz sądowy tutejszego Sądu zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w części 3/4, a w pozostałej części wniosek oddalił. W uzasadnieniu zaznaczył, m.in., że skarżąca pomimo trudności finansowych i znacznego zadłużenia prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje przychody, np. za wrzesień 2015 r. – 363 690 zł. Biorąc jednakże pod uwagę, że wpis w niniejszej sprawie wynosi 100 000 zł i przekracza aktualne możliwości finansowe skarżącej, zasadnym było zwolnienie jej od kosztów sądowych w ww. części. W sprzeciwie skarżąca podniosła, że jej majątek trwały nie przestawia aktualnie żadnej wartości rynkowej, z uwagi na fakt, że nie może stanowić przedmiotu obrotu. Ponadto skarżąca znajduje się w stanie upadłości, utraciła bowiem płynność finansową w związku z zajęciem przez organy podatkowe wszystkich należących do niej składników majątku. Tym samym nie jest w stanie uiścić wpisu nawet w 1/4 części. Skarżąca dodawała, że Referendarz wskazując na jej możliwości płatnicze nie uwzględnił ciążących na niej zobowiązaniach, w tym kosztów postępowania upadłościowego wraz z wynagrodzeniem zarządcy. Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza uzasadniając, że skarżąca w istocie nie uprawdopodobniła okoliczności przemawiających za brakiem możliwości poniesienia kosztów sądowych. Z analizy sytuacji majątkowej skarżącej wynikało bowiem, że w okresie od lipca do września 2015 r. łączne obroty skarżącej wyniosły 1 089 666,60 zł. Przychody netto skarżącej ze sprzedaży za okres od 1 stycznia do 30 września 2015 r. wyniosły 6 083 290,14 zł przy kosztach działalności operacyjnej 6 087 790,02 zł; pozostałe przychody operacyjne wyniosły 145 191,37 zł, a pozostałe koszty operacyjne 358 643,04 zł; przychody finansowe w tym okresie wyniosły 2 303,68 zł, zaś koszty finansowe 252 828,11 zł. Sąd wskazał również, że saldo końcowe na 31 października 2015 r. w [...] Banku wyniosło 51 385,81 zł. Postanowieniem z dnia 14 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił zażalenie skarżącej przyjmując, że jest ono niedopuszczalne, a to dlatego, że zdaniem Sądu, skoro postępowanie dotyczące wniesienia środka zaskarżenia (sprzeciw) od postanowienia o charakterze incydentalnym zostało wszczęte po 15 sierpnia 2015 r., należało stosować przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2016 r., I FSK 156/16 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie w przedmiocie odrzucenia zażalenia i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że datą wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym w rozumieniu art. 2 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 685), jest data oddania pisma zawierającego skargę do sądu administracyjnego w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym. Oddanie takiego pisma jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu (art. 83 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W konsekwencji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, a wbrew poglądowi przyjętemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w zaskarżonym postanowieniu, postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte z chwilą wniesienia skargi, a więc w dniu 13 sierpnia 2015 r. i także z tym samym dniem skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy. To zaś oznaczało, że na podstawie art. 2 ustawy nowelizującej do rozpoznania sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z 1 grudnia 2015 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy zastosowanie winien znaleźć art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy nowelizującej. Po otrzymaniu akt sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącą o uzupełnienie informacji dotyczących aktualnego stanu majątkowego, wskazując jakie informacje i jakie dokumenty należy przesłać. Z nadesłanej dokumentacji wynikało, że skarżąca znajduje się w upadłości układowej i z tego powodu wszystkie egzekucje zostały zawieszone. Skarżąca przesłała wydruk elektronicznego zestawienia operacji w [...] Banku za okres od 1 maja 2016 r. do 9 sierpnia 2016 r., z którego wynikało, że saldo początkowe wynosiło 10 047,71 zł, a saldo końcowe 6 606, 51 zł przy obrotach przekraczających 300 000 zł zarówno po stronie obciążeń jak i uznań. Z oświadczenia Prezesa Zarządu wynikało, że na 9 sierpnia 2016 r. skarżąca posiadała w kasie gotówkę w wysokości 277,48 zł. Zmianie nie uległ stan posiadania i obciążeń hipotecznych nieruchomości. Niemal wszystkie środki transportu (6 samochodów) objęte były zastawem skarbowym, z wyjątkiem Citroena Berlingo IID z 2006 r., przy czym jego wartość księgowa wynosiła 0. Jedynym samochodem posiadającym wartość księgową (ale obciążonym zastawem skarbowym) był Lexus HF4 o wartości 2 000,23 zł. Na dzień 9 sierpnia 2016 r. skarżąca zatrudniała 16 pracowników finansując, zgodnie z oświadczeniem Prezesa skarżącej, wynagrodzenia ze składkami z bieżących przychodów. Z przesłanego oświadczenia o wysokości obrotów za maj, czerwiec i lipiec 2016 r. wynikało, że skarżąca osiąga je odpowiednio w kwotach: 10 839, 16 zł, 16 641,11 zł i 10 189,11 zł. Wartości te zbieżne były z deklaracjami VAT-7, przy czym w deklaracji za maj 2016 r. skarżąca zadeklarowała 10 728 zł obrotu z tytułu wykonanych dostaw. Spółka zadeklarowała w ww. deklaracjach VAT-7 nabycie towarów o wartości netto odpowiednio: 6 200 zł, 5 000 zł i 8 213 zł, przy czym w żadnym z tych miesięcy nie wystąpiła kwota do zapłaty z uwagi na stosunkowo wysoką nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy (ponad 170 000 zł). Z zeznania CIT-8 za 2015 r. wynikało, że skarżąca osiągnęła przychody w wysokości 7 484 712,87 zł, a koszty uzyskania przychodu w kwocie 7 368 785,95 zł. Podstawa opodatkowania wyniosła 115 927 zł, a należny podatek dochodowy 22 026 zł. Z bilansu za 2015 r. wynikało, że skarżąca osiągnęła zysk bilansowy netto 225 689,03 zł za 2014 r., a za 2015 r – 31 796,77 zł. Z dołączonych do sprawozdania finansowego dokumentów wynikało również, że w 2015 r. główną działalnością były usługi serwisowe; skarżąca kontynuowała przy tym inwestycję w budynku zakupionym w lipcu 2010 r. z przeznaczeniem na działalność gospodarczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Aktualna sytuacja finansowa skarżącej uzasadniała przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów postępowania w całości. Na wstępie jednak należy zaznaczyć, że Naczelny Sąd Administracyjny uchylając postanowienie z dnia 14 marca 2016 r. w przedmiocie odrzucenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2016 r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza tegoż Sądu z dnia 1 grudnia 2015 r. zwalniającego skarżącą z kosztów postępowania w wysokości 3/4 – formalnie uchylił wyłącznie postanowienie w przedmiocie odrzucenia zażalenia, przekazując przy tym sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny w sposób wyraźny podzielił argumentację skarżącej, że w sprawie powinien być stosowany art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r., co skutkowało utratą mocy postanowienia referendarza w przedmiocie prawa pomocy w razie wniesienia sprzeciwu, a "...sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie wydane przez sąd przysługiwało zażalenie na zasadach ogólnych" (pkt 14 postanowienia NSA z dnia 29 czerwca 2016 r., I FZ 156/16). W ponownym postępowaniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie był więc związany wykładnią zastosowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny również co do orzekania w przedmiocie wniesionego sprzeciwu na zasadzie art. 190 w zw. z art. 197 §2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zasadne było więc uchylenie ww. postanowienia z dnia 21 stycznia 2016 r. na zasadzie tzw. autokontroli przewidzianej w art. 195 §2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (pkt 1 postanowienia). Przepis ten stanowi, że jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Od ponownie wydanego postanowienia przysługują środki odwoławcze na zasadach ogólnych. Wprawdzie w typowych sytuacjach przepis ten stosowany jest bezpośrednio po wniesieniu zażalenia, ale literalna treść przepisu nie uniemożliwia samodzielnego uchylenia swojego postanowienia z dnia 21 stycznia 2016 r. przez wojewódzki sąd administracyjny w okolicznościach faktycznych rozstrzyganej sprawy, skoro Naczelny Sąd Administracyjny w sposób wyraźny zakwestionował formę i tryb wydania tegoż rozstrzygnięcia, a także przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wraz z aktami sprawy. Rozstrzygając natomiast sprawę wniosku o zwolnienie z kosztów postępowania zgodnie z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – to jest po utracie mocy ww. postanowienia Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 1 grudnia 2015 r. – Sąd zauważa, że aktualna sytuacja finansowa skarżącej uzasadnia zwolnienie jej w całości z kosztów postępowania. Jak bowiem wynika z porównania danych przedstawionych w pierwotnym wniosku (wrzesień i październik 2015 r.) z zaktualizowanym danymi dotyczącymi maja, czerwca, lipca 2016 r. obroty skarżącej uległy znacznemu obniżeniu. W okresie od lipca do września 2015 roku łączne obroty skarżącej wyniosły 1.089.666,60 zł, a w okresie maj-lipiec 2016 r. obroty wynosiły odpowiednio za poszczególne miesiące: 10 839,16 zł, 16 641,11 zł i 10 189,11 zł. Skarżąca dysponuje również znacznie mniejszymi środkami na koncie bankowym (6 606,51 zł) niż to miało miejsce w sierpniu 2015 r., kiedy na rachunku bankowym w Alior Banku suma obciążeń wyniosła 2.018.356,11 zł, suma uznań 1.623.268,01 zł., a saldo końcowe 51.385,81 zł. Praktycznie cały majątek skarżącej nadal jest obciążony hipotekami lub zastawami skarbowymi, co wyklucza pozyskanie dodatkowych środków. Zgodnie z art. 246 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi osobie prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie skarżąca domagała się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Sąd wziął pod uwagę, że skarżąca ponosi wysiłek finansowy w części dotyczącej kosztów pełnomocnika z wyboru, a także poniosła już koszty licznych postępowań sądowoadministracyjnych, które toczą się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym. Przykładowo 25 lipca 2016 r. skarżąca wpłaciła 14 445 zł tytułem wpisu w sprawie I SA/Kr 270/16, co potwierdzają dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. Orzekający w sprawie skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie z dnia 19 grudnia 2014 r., I FZ 449/14) zauważał: "Fakt, że skarżąca nadal stara się funkcjonować w obrocie gospodarczym nie oznacza, że nie ma prawa ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych. Nie można również twierdzić bez odwołania się do konkretnych okoliczności, że skarżąca powinna na czas zabezpieczyć odpowiednie środki niezbędne do pokrycia wszystkich powstałych należności sądowych". Sąd doszedł więc do wniosku, że na obecnym etapie skarżąca nie jest w stanie ponosić dalszych kosztów postepowania związanych z koniecznością wpłacania należnych opłat (tu: 100 000 zł ). Skoro skarżąca na przestrzeni ostatnich lat poniosła już koszty w sprawach, w których albo nie przyznano jej prawa pomocy, albo prawo to przyznano tylko w części (miarkując zwolnienie z kosztów wpisu od skarg), a obecnie rozpoznawany wniosek jest ostatnią ze spraw związanych z przyznawaniem prawa pomocy (z danych Sądu wynika, że ostatnia ze skarg wniesionych do WSA w Krakowie zakończyła się ww. wpłatą w wysokości 14 445 zł do sprawy I SA/Kr 270/16) – Sąd uznał, że zasadnym będzie przyznanie prawa pomocy w zakresie całościowego zwolnienia od kosztów sądowych.