I SA/Kr 1529/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maja Chodacka po rozpoznaniu w dniu 27 grudnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 września 2008r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2003r. postanawia: - oddalić wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych lub częściowego zwolnienia od kosztów sądowych - Skarżąca M.C. po raz kolejny złożyła - wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 maja 2010r. - wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego lub częściowego zwolnienia od opłat sądowych i wydatków. We wniosku wskazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Skarżąca wskazała nadto, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił skarżącej uprzednio udzielenia wnioskowanego prawa pomocy, jednakże sytuacja majątkowa skarżącej uległa pogorszeniu. W obecnym stanie finansowym skarżąca nie jest w stanie ponieść opłaty od skargi kasacyjnej. Na wezwanie Sądu skarżąca przedłożyła spis miesięcznych wydatków, oświadczenie, że skarżąca zamieszkuje wraz z rodziną w domu matki, oświadczenie o nieposiadaniu nieruchomości, lokat bankowych, wyciąg z konta bankowego za czerwiec- wrzesień 2010r., deklarację VAT-7 za sierpień 2010r. oraz zeznanie podatkowe PIT36L za 2009r. W dniu 29 września 2010r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wydał postanowienie, na mocy którego oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem orzekającego, dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych M. C.. Stąd też została ona wezwana do przedłożenia szeregu dokumentów. Z nałożonego obowiązku skarżąca nie wywiązała się jednak w pełni. W wyniku tych okoliczności nie można w sposób rzeczywisty określić sytuacji finansowej M. C.. Z przedstawionego materiału trudno określić relację miesięcznych wydatków do dochodów. Na przedmiotowe postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pełnomocnik skarżącej złożył w ustawowym terminie sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W treści sprzeciwu zarzucono zaskarżonemu postanowieniu: - błędną ocenę stanu faktycznego, polegająca na przyjęciu, że skarżąca jest w stanie pokryć koszty postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny; - błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, polegającą na uznaniu, że przedstawione przez skarżąca dokumenty były niewystarczające, podczas gdy skarżąca przedstawiła wszystkie dokumenty, które były w jej posiadaniu i niemożliwym było przedstawienie innych ponad te, które doręczono do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest zakresie stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Należy zauważyć, również, co niejednokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach, iż zgodnie z treścią powołanego powyżej przepisu regulacja w nim zawarta, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej zgodnie z art. 199 p.p.s.a., na mocy której strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się właśnie tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, (o którym mowa powyżej), należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto podnieść należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego typu danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku skarżącej uznał, iż skarżąca nie spełnia powyższych przesłanek warunkujących udzielenie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z wniosku o prawo pomocy i dołączonych dokumentów skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem J.C. oraz córką A. Rodzina mieszka w domu będącym własnością K.L. – matki strony skarżącej. Skarżąca pozostaje z mężem w rozdzielności majątkowej od dnia 10.01.2001r. Prowadzi działalność gospodarczą, która w 2009r. przyniosła jej stratę w wysokości 53.299,89 zł przy przychodzie wynoszącym 879.172,40 zł. Wartość podstawy opodatkowania dostawy towarów oraz świadczenia usług w ramach tej działalności w sierpniu 2010r. wyniosła 67.673 zł. Skarżąca nie posiada lokat bankowych ani nieruchomości. Jest właścicielką samochodu marki C. rok prod. 1998r. o wartości ok. 700 zł. Jej wydatki związane z bieżącymi potrzebami wynoszą ok. 2.600 zł miesięcznie. Skarżąca wskazała nadto, iż ma zobowiązania wobec: "B" w K. O/O. w wysokości 1.415.000 zł, "U" Przedsiębiorstwa Handlowego – I. T. w wysokości 4.500.000 zł, "A" sp. z o.o. w W. w wysokości 3.227.000 zł. Należy podkreślić, iż na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem Sądu dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, stąd też została ona wezwana do przedłożenia szeregu dokumentów. Z nałożonego obowiązku strona skarżąca nie wywiązała się jednak w pełni. Skarżąca nie przedstawiła bowiem: - wyciągów z osobistych kont bankowych, obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy, - spisu miesięcznych wydatków rodziny związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami (oświadczenie strony skarżącej z dnia 17.09.2010r. , że wydatki związane z bieżącymi potrzebami miesięcznie wynoszą ok. 2600 zł. nie charakteryzuje natomiast rodzaju i wielkości poszczególnych wydatków - co w kontekście wezwania o spis takich wydatków - daje niepełny obraz sytuacji finansowej wnioskodawczyni), - zeznań podatkowych J.C. za 2009r., także z tytułu podatku VAT za ostatni miesiąc, oświadczenia określającego wysokość jego miesięcznych dochodów, wyciągów z kont bankowych J.C., zarówno osobistych jak i firmowych, obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy, wyciągu z aktualnego stanu kasy firmy prowadzonej przez J.C., - spisu posiadanych przez małżonków nieruchomości z uwzględnieniem ich wielkości i położenia. Wbrew stanowisku zawartemu w sprzeciwie od spełnienia tych wymogów nie zwalnia fakt, iż małżonkowie są w formalnej rozdzielności majątkowej. Zgodnie z art. 23 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08). Nadto należy podkreślić, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie, iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r. , sygn. akt I FZ 229/09 ). W konsekwencji niewyjaśnienia sytuacji finansowej J.C. nie sposób mówić o wyjaśnieniu rzeczywistej sytuacji M. C., zwłaszcza kiedy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. W wyniku powyższego nie można w sposób rzeczywisty określić sytuacji finansowej skarżącej. Sąd dokonując oceny możliwości płatniczych danej strony musi przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności. W operacji tej musi też wziąć pod uwagę charakter i wysokość poszczególnych wydatków żeby uznać je za konieczne lub za zbędne zwłaszcza w obliczu faktu starania się o zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie przedstawionych dokumentów nie można określić relacji miesięcznych wydatków do dochodów, przede wszystkim z uwagi na fakt, że skarżąca nie nadesłała wszystkich wymaganych dokumentów. Zatem skarżąca powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Mając na względzie fakt, iż to właśnie na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania niezdolności do ponoszenia kosztów sądowych, stwierdzić należy, iż skarżąca nie wykazała przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nadto należy podkreślić, iż skarżąca powinna należycie przedstawić swoją sytuację majątkową także z uwagi na fakt, iż w uprzednio prowadzonym postępowaniu w zakresie udzielania prawa pomocy Sąd stwierdził, iż sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia przyznania wnioskowanego prawa pomocy, ponieważ uiszczenie kwoty wpisu i ewentualnych dalszych kosztów i opłat sądowych jest w zasięgu jej możliwości finansowych. Skarżąca ponownie składając wniosek i wskazując w jego treści, iż jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu, powinna ze szczególną starannością wskazać na okoliczności przez nią podnoszone, a związane właśnie z pogorszeniem jej sytuacji majątkowej. W związku z tym żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, a rozpatrywany wniosek należało oddalić na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 w związku z art. 260 p.p.s.a.