I SA/Kr 1733/14

Kraków, dnia 16 luty 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Głowacki po rozpoznaniu w dniu 16 luty 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.M. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi M.M.na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 21.08.2014r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2008r. postanawia: 1. zwolnić skarżącą od wpisu od skargi powyżej kwoty 3700 zł; 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2015r. referendarz sądowy oddalił wniosek M.M. o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. M.M. wniosła w terminie sprzeciw, zarzucając iż nie uwzględniono, że wpis w sprawie wynosi około 32.000 zł, na poniesienie którego skarżącej nie stać bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny. Wskazała, iż jest faktycznie bankrutem, gdyż jej zobowiązania przekraczają stan posiadanego majątku, który jest obciążony hipotekami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowi postanowieniem z dnia 20 marca 2015r. wniosek skarżącej oddalił, uznając, iż nie w pełni wykazano stan ubóstwa uprawniający do uzyskania prawa pomocy (niepełne informacje co do współfinansowania przez jej męża kosztów kredytowych), lecz w wyniku uwzględnienia zażalenia wnioskodawczyni Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 3 lipca 2015r. sygn. I FZ 240/15 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. W ocenie NSA konieczne jest skonfrontowanie wydatków i zobowiązań i wyjaśnienia przez skarżącą finansowania przez jej męża kosztów kredytowych, a następnie dokonanie dokładnej analizy sytuacji majątkowej strony w zestawieniu z wymaganym na obecnym etapie postępowania kosztem sądowym. W przypadku uznania, że dane i dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w tym zobrazowane w rozpoznawanym zażaleniu są niewystarczające do dokonania rzeczywistej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych Sąd zastosuje w sprawie art. 255 ustawy o p.p.s.a. Skarżąca z kolei powinna mieć na uwadze, że to ona powinna w sprawie wykazać spełnienie przesłanek do przyznania prawa pomocy oraz, że w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Pozostawanie przez małżonków w rozdzielności majątkowej, czy też separacji faktycznej nie znosi z nich obowiązku wzajemnej pomocy (por. postanowienie z dnia 26 luty 2015 r., sygn. akt I FZ 41/15, dostępne w bazie internetowej CBOIS). W sytuacji zatem zastosowania przez Sąd pierwszej instancji art. 255 ustawy o p.p.s.a. skarżąca powinna z Sądem współdziałać również w zakresie informacji, co do możliwej pomocy ze strony małżonka. W celu wypełnienia w/w. wytycznych, wezwano skarżącą o oświadczenie z czego się utrzymuje z podaniem miesięcznych dochodów (zatrudnienie, działalność gospodarcza, inne), spisu miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami popartego odpowiednimi rachunkami, przedstawienie wyciągów z kont bankowych, obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, wyciągów z lokat bankowych, zeznania podatkowego J.M., za 2014r.; zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących jego własnością, współwłasnością (obejmującego ich markę i rok produkcji) lub o ich braku, odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii) obejmujących nieruchomości będące własnością lub współwłasnością J.M. w przypadku ich posiadania, zaświadczenia z zakładu pracy J.M. o wysokości jego wynagrodzenia, oświadczenia jakiej nieruchomości dotyczy kredyt hipoteczny spłacany przez skarżącą, w którego spłatach partycypuje J.M. wraz z wypisem księgi wieczystej tej nieruchomości i podaniem w jaki sposób jest wykorzystywana, w tym kto jest zobowiązany w umowie kredytowej do jego spłaty; oświadczenia w jakiej kwocie w ciągu ostatniego roku tj. od 1.09.2014r. do 30.09. 2015r. J.M. sfinansował raty kredytu hipotecznego wraz z przedstawieniem wyciągu bankowego, z których wynikają miesięczne spłaty tego kredytu za ten okres, oświadczenia skarżącej, w jakiej kwocie miesięcznie spłaca inne kredyty z podaniem, na jakie są cele i z jakich źródeł finansuje spłaty, wraz z wyciągami bankowymi dokumentującymi zobowiązania i spłaty za ostatni rok tj. od 1.09.2014r. do 30.09. 2015r., oświadczenie czy J.M. pomaga rodzinie skarżącej, w tym łoży na utrzymanie dziecka i w jakiej miesięcznie kwocie za ostatni rok tj. od 1.09.2014r. do 30.09. 2015r., a także o zestawienie (spis) wszystkich ich (J. i M.M.) zwyczajowych (średnich) miesięcznych dochodów (źródła i tytuły dochodów oraz wysokość) oraz wydatków (poszczególne wydatki i ich wysokość), w tym kwot wspólnie spłacanych kredytów lub pożyczek bankowych, a także podanie ile dochody te i wydatki wynoszą łącznie za miesiąc. Skarżąca odpowiedziała na wezwanie, a jej oświadczenia w tym względzie posłużyły do końcowego ustalenia, że M.M. we wniosku o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małoletnim synem ur. w 2000r. Zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem w wysokości 1360 zł netto. Uzyskuje również dochody z prowadzonej działalności gospodarczej O. M.M. w kwocie 2500 zł miesięcznie. Otrzymuje od męża J.M., z którym pozostaje w separacji alimenty na dziecko w kwocie 450 zł. Na miesięczne koszty utrzymania wydatkuje: 450 zł – na dziecko, 250 zł - wynajem mieszkania, 50 zł – koszty nieruchomości, 10 zł - woda, 400 zł – ogrzewanie, 100 zł – prąd, razem 1360 zł. Mąż skarżącej miesięcznie zarabia 1600 zł netto. Małżonkowie spłacają wspólnie kredyt i ponoszą z tego tytułu miesięczne raty w kwocie około 3700 zł, z czego skarżąca spłaca ze swoich dochodów 2700 zł, a jej mąż 960 zł. Po podliczeniu tych wielkości skarżącej pozostaje około 350 zł miesięcznie, a jej mężowi 200 zł. Skarżąca jest właścicielką: nieruchomości rolnej położonej w N.o pow. 0,2186 ha, obciążonej hipoteką umowną kaucyjną w kwocie 135.000 zł, nieruchomości rolnej położonej w N., o pow. 0,0192 ha, obciążonej hipoteką umowną w kwocie 675.000 zł. oraz kaucyjną w kwocie 5.352 763 zł, nieruchomości rolnej położonej w N., o pow. 0,0637 ha, obciążonej hipoteką umowną łączną zwykłą w kwocie 160.000 zł. oraz hipoteką umowną łączną kaucyjną w kwocie 80.000 zł., nieruchomości rolnej położonej w N., o pow. 0,0784 ha, obciążonej hipoteką umowną łączną zwykłą w kwocie 160.000 zł oraz hipoteką umowną łączną kaucyjną w kwocie 80.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wnioskodawczyni wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., przyznanie takiego prawa może nastąpić tylko, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Wniosek podlega uwzględnieniu częściowo, tj. w zakresie znacznej części kosztów wpisu od skargi wymaganego na obecnym etapie postępowania, a w pozostałym zakresie podlega oddaleniu. W ocenie sądu skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść żadnych wnioskowanych do zwolnienia kosztów postępowania. Zaakcentować należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy o p.p.s.a. zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Analiza całokształtu sytuacji materialnej skarżącej wskazuje, że uzyskaje ona razem z mężem miesięczny dochód rzędu 5500 zł. Pozostając w separacji ponoszą koszty utrzymania dziecka. Dokonują też spłaty wspólnego kredytu w kwocie około 3700 zł miesięcznie. Z powyższego wynika, iż rodzina skarżącej ma zapewnioną stabilność finansową w postaci pełnej możliwości utrzymania i zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych, co wprost wynika z analizy tych dochodów w postaci wynagrodzenia skarżącej plus alimenty płacone przez męża – razem około 4300 zł. Powyższa sytuacja finansowa nie umożliwia jednak na obecnym etapie poniesienia pełnych kosztów wpisu od skargi, które z racji wysokiej wartości przedmiotu zaskarżenia wynoszą 32 tys. zł. Jednakże skarżąca wraz z mężem, z którym de facto wspólnie, pomimo separacji gospodaruje, przeznaczają na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych około 3700 zł miesięcznie. Ponoszenie tych ciężarów nie może korzystać z pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe i tym samym strona nie może przedkładać swojego interesu w spłacie ciężarów prywatnych – kredytu bankowego, nad daninami publicznymi. Sąd przywołuje w tym zakresie stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. W orzecznictwie przyjmuje się, że strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie NSA z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04). W rozpatrywanej na gruncie niniejszej sprawy sytuacji, zwolnienie skarżącej od ponoszenia wszelkich kosztów sądowych, t.j. całego wymaganego obecnie wpisu od skargi, bez jej jakiejkolwiek partycypacji w tych kosztach, oznaczałoby bezzasadne przerzucenie ich ciężaru na budżet państwa, a w ostatecznym efekcie - na współobywateli, jako podatników. Kredyty zaciągnięte przez skarżącą nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Tym bardziej, że skarżąca wskazała, że powyższe zobowiązania reguluje, mimo że pochłaniają one zdecydowaną większość jej dochodów. Zatem poniesienie przez nią kosztów wpisu w wysokości jednomiesięcznego zobowiązania kredytowego nie kłóci się z normatywnymi racjami przyznania prawa pomocy. Również z tej przyczyny oddalono wniosek w pozostałym zakresie tj. w zakresie przyszłych kosztów sądowych, obejmujących dalsze ewentualne wpisy sądowe lub inne opłaty, gdyż przyznanie prawa pomocy w tym względzie, przy obecnym przeznaczaniu przez rodzinę skarżącej zdecydowanej większości dochodów na spłatę kredytów bankowych, byłoby bezzasadnym przerzuceniem ciężaru przyszłych kosztów sądowych na budżet państwa, abstrahując od konkretnej sytuacji materialnej skarżącej w chwili powstania takich kosztów. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.