I SA/Kr 175/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. P., W. P. i J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata W dniu 24 września 2008 roku Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek K. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. P., W. P. i J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr: [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości. Z danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód z tytułu pobieranej renty wynosi 900 zł. W skład majątku skarżącej wchodzi udział ¼ we własności domu jednorodzinnego o powierzchni 213 m² położonego w L. oraz udział ½ we własności gruntu wielkości 1,02 ha położonego w W. S.. Nie posiada ona zasobów pieniężnych, jak również przedmiotów wartościowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy K. P.podniosła, iż wysokość uzyskiwanych dochodów nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 powołanej ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżąca ubiegając się o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, winna była przekonać Sąd, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie kwalifikowanego zastępstwa prawnego. Należy bowiem podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód (post. NSA z dnia [...] grudnia 2002 r., [...], niepubl.). Zauważyć także wypada, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, wyrażonej w art. 199 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] stycznia 2005 r. (sygn. akt [...] niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca uzyskuje stałe miesięczne dochody z tytułu renty w wysokości 900 zł. Z akt sprawy wynika, że stałymi dochodami dysponują także mąż skarżącej W. P. oraz syn J.P.. Mąż pobiera świadczenie rentowe w wysokości 900 zł, a syn stypendium w kwocie 800 zł. Jak wynika z pisma procesowego z dnia [...] marca 2004? roku (wpływ do WSA w Krakowie w dniu [...] marca 2008 roku – karta 35 akt) rodzina skarżącej oprócz dochodów z tytułu świadczeń rentowych i stypendium uzyskuje również dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego, którego dochodowość roczna została określona na 1.800 zł. Wnioskodawczyni nie wskazała, co prawda w formularzu męża i syna jako osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, jednakże w ocenie orzekającego tak jest w istocie. Zarówno skarżąca, jej mąż, jak i syn zamieszkują pod jednym adresem, a ponadto mąż skarżącej, występujący zresztą w sprawie jako pełnomocnik K. P. i J. P., we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] czerwca 2008 roku wskazał K. P. i J. P. jako osoby pozostające z W.P. we wspólnym gospodarstwie domowym. Z tego względu przy ocenie sytuacji majątkowej wnioskodawczyni należało także uwzględnić dochody uzyskiwane przez członków jej rodziny. Należy zauważyć, że wnioskodawczyni dysponuje majątkiem nieruchomym o znacznej wartości jest bowiem współwłaścicielką domu jednorodzinnego o powierzchni 213 m² położonego w L. oraz gruntu wielkości 1,02 ha położonego w W. S. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, gruntów, na których można gospodarować) w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Oceniając powyższe orzekający uznał, że sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, skoro przesłanką uzasadniająca uwzględnienie takiego wniosku, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest brak jakiegokolwiek dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Wysokość uzyskiwanych przez skarżącą w miesiącu dochodów z renty oraz prowadzonego gospodarstwa rolnego pozwala na poczynienie starań w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych oraz kosztów związanych z wynagrodzeniem pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział strona uznaje za konieczny. Tym bardziej, że koszty sądowe sprowadzają się aktualnie do wpisu sądowego od złożonej skargi w kwocie 100 zł i jest to najmniejsza wysokość wpisu spośród znanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a udział kwalifikowanego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie jest niezbędny. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).