I SA/Kr 1756/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D.P. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 lutego 2016 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 września 2015 r., nr: [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. D.P. złożył wraz ze skargą wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną J.P. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, którego wysokość została określona na ok. 2.500 zł. Żona skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi mieszkanie o powierzchni 65 m² o wartości 200.000 zł oraz samochód osobowy Skoda Octavia w kredycie konsumenckim. Skarżący nie dysponuje oszczędnościami, a jego miesięczne wydatki przedstawiają się następująco: czynsz 580 zł, fundusz remontowy 98,61 zł, prąd 273,40 zł, gaz 201,92 zł, wyżywienie 400 zł, podatek 50 zł, telefon 67,80 zł, kredyt konsumencki na samochód 503,98 zł, paliwo 300 zł. Na rachunkach bankowych brak jest obrotów bieżących z uwagi na ich zajęcie w czerwcu 2015 r. przez administracyjny organ egzekucyjny. Skarżący wyjaśnił ponadto, że legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. W związku ze schorzeniem narządu ruchu wnioskodawca zmuszony jest do zakupu nowych butów raz na dwa miesiące za kwotę około 200 zł. Kłopoty z poruszaniem i korzystaniem z komunikacji miejskiej wiążą się z koniecznością korzystania z samochodu, zakupionego na raty. Stan zdrowia wnioskodawcy wymaga zakupu dwóch endoprotez po około 30.000 zł za każdą. D.P. zaciągnął trzy kredyty w Getin Noble Banku S.A.: w dniu 6 listopada 2014 r. na kwotę 33.132,53 zł na zakup samochodu marki Skoda Octavia, w dniu 8 lipca 2014 r. w kwocie 2.400 zł na sfinansowanie potrzeb konsumpcyjnych i w kwocie 18.091 zł na spłatę kredytu w banku Polska Kasa Opieki S.A. oraz w dniu 24 lutego 2015 r. w kwocie 52.439,28 zł na sfinansowanie potrzeb konsumpcyjnych i w kwocie 951 zł na spłatę kredytu w GMAC Bank Polska S.A. Skarżący terminowo spłaca raty zaciągniętych kredytów, a wysokość tych rat wynosi 376,63 zł, 745,44 zł i 503,96 zł. Postanowieniem z dnia 5 lutego 2016 r. referendarz sądowy tut. Sądu oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów. Nie dopatrzono się w sytuacji majątkowej skarżącego znamion ubóstwa. Zauważono, że skarżący terminowo spłaca kredyty, a brak jest podstaw do priorytetowego potraktowania zobowiązań prywatnoprawnych. Wskazano też na niski wpis sądowy w niniejszej sprawie. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący złożył w terminie sprzeciw, w którym podniósł, że jest osobą ubogą, a wszystkie środki przeznacza na utrzymanie siebie i swojej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), która zasadniczo zmieniła zasady rozpoznawania sprzeciwu od postanowienia referendarza. Ponieważ skarga w niniejszej sprawie wniesiona została po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej. W myśl art. 260 cyt. ustawy rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) – tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14. Z art. 246 § 1 tej ustawy wynika natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Ponadto zaznaczyć należy, że z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego referendarz zasadnie uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Z przedstawionych przez skarżącego danych wynika, że uzyskuje on miesięczne dochody w wysokości 2.500 zł. Po stronie kosztów wymienił natomiast wydatki, które w sumie wynoszą 2.000 zł. Pomimo tego, że pozostała kwota nie pokrywa w całości zadeklarowanych przez skarżącego rat kredytowych, wynoszących miesięcznie w sumie ponad 1.600 zł, skarżący oświadczył, że raty te spłacane są regularnie. Skoro zatem skarżący jest w stanie wygospodarować co miesiąc środki finansowe na terminową spłatę kredytu, nie można uznać, że poniesienie jednorazowego wpisu sądowego w wysokości 100 zł przekracza jego możliwości finansowe. W orzecznictwie podkreśla się, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, nie powinny mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 72/12). Wskazać ponadto należy, że miesięczne wydatki deklarowane przez wnioskodawcę przewyższają wykazywane dochody, a to czyni niewiarygodne twierdzenia skarżącego o uzyskiwaniu dochodu jedynie z jednego źródła. Tak jak wskazano w zaskarżonym sprzeciwem postanowieniu, rozpoznanie skargi w przedmiotowej sprawie jest uwarunkowane uiszczeniem wpisu w najniższej wysokości, wynoszącej 100 zł. Zwolnienie od tak niskich kosztów sądowych znajduje usprawiedliwienie w przypadku osób najbiedniejszych. Zdaniem Sądu uzyskiwane przez skarżącego dochody oraz fakt, że jest on właścicielem mieszkania, stać go na utrzymanie samochodu oraz spłatę kredytów konsumenckich - stawia go poza kręgiem osób najuboższych. Z uwagi na to, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.