I SA/Kr 1757/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 29.07.2011r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc maj 2003r. postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w ½ części 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek R.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 29.07.2011r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc maj 2003r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów R.S. ur. w 1963r. prowadzi gospodarstwo domowe wychowując córkę M.S. ur. w 1992r. oraz syna J.S. ur. w 1996r. Zatrudniona jest w Drugim Urzędzie Skarbowym w T. na stanowisku komisarza skarbowego. Jej wynagrodzenie z tego tytułu w miesiącu listopadzie 2011r. wyniosło 2 074,76 zł. netto, w miesiącu październiku 2011r. – 2078,93 zł., netto , a w miesiącu wrześniu 2011r. – 2077,92 zł., netto. R.S. otrzymuje również premie kwartalne. Premia (nagroda) za II kwartał wyniosła 995,32 zł., netto. W 2010r. uzyskała ona dochód w wysokości 45 075,59 zł., przy przychodzie na poziomie 46 410,59 zł. M.S. i J.S. nie pracują. Każde z nich otrzymuje natomiast rentę po zmarłym ojcu w wysokości 364 zł. brutto. Miesięczne wydatki rodziny obejmują m.in.: opłatę za telefon /internet – 104,05 zł. (opłata za październik 2011r.), opłatę za telefon komórkowy – 25.20 zł., opłatę za prąd – 126,52 zł. (253,05 zł. : 2 miesiące = 126,52 zł. ), opłatę za wodę – 108,51 zł. (84,92 zł. + 23,59 zł. = 108,51 zł.), opłatę za gaz, w zależności od pory roku od 123,71 zł., (opłata za okres sierpień – wrzesień 2011r.) do 955,30 zł. (opłata za okres luty – marzec 2011r.) Wydatki na zakup żywności i innych opłat związanych z funkcjonowaniem 3 osobowej rodziny strona skarżąca szacuje na kwotę ok. 1 100 – 1 300 zł. Podnosi też , że w ostatnim okresie kupiła okulary korekcyjne za 665 zł., ubrania za 409 zł., plecak za 79 zł., oraz uiściła wpis sądowy do sprawy o sygn. akt I SA/Kr 1505/11 w wysokości 667 zł. Strona skarżąca jest właścicielem nieruchomości położonej w T. przy ul. K. o pow. 0,0379 ha, zabudowanej piętrowym murowanym domem o pow. 144 m2 oraz nieruchomości położonej w D. , przy ul. K. o pow. 169 m2, zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. 24,15 m2. Nieruchomość znajdująca się w T. obciążona jest dwoma hipotekami kaucyjnymi na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. w kwocie 463 019 zł. i w kwocie 281 411 zł. Wnioskodawczyni podaje, iż nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005r. , sygn. akt. FZ 794/04 ). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04) Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). Sytuacja strony skarżącej nie ma natomiast znamion takiej wyjątkowości, która predestynowała by ją do zwolnienia od kosztów sądowych w całości. R.S. uzyskuje bowiem stały miesięczny dochód w postaci pensji. Otrzymuje też kwartalne nagrody pieniężne. Jest właścicielką dwóch nieruchomości, z których tylko jedna zaspokaja potrzeby mieszkaniowe rodziny. Podkreślić natomiast należy, iż posiadanie majątku , szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza kiedy ich wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2004r. , sygn. FZ 465/04, postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., sygn. FZ 463/04, postanowienie NSA z dnia 12.01.2005r. , sygn. FZ 415/04, postanowienie NSA z dnia 28.06.2005r. , sygn. II GZ 56/05). Posiadany majątek może bowiem przynosić pożytki , może też służyć jako zabezpieczenie zaciągniętych ewentualnie pożyczek czy kredytów jeżeli właścicielowi brakuje środków finansowych na bieżące wydatki w tym i na koszty sądowe. (por. postanowienie NSA z dnia 08.04.2011r. , sygn. I FZ 10/11, postanowienie NSA z dnia 29.05.2009r. , sygn. I OZ 563/09). Z drugiej jednak strony orzekający w ocenie zdolności płatniczych wnioskodawczyni wziął pod uwagę fakt, iż łączna suma wpisów w sprawach o sygn. akt I SA.Kr 1753 - 64/11 wynosi 1702 zł. Suma ta, biorąc pod uwagę wysokość kosztów utrzymania i wysokość dochodu strony skarżącej, jest natomiast obciążeniem zbyt dużym dla jej budżetu. Biorąc powyższe pod uwagę, orzekający stanął na stanowisku, iż zwolnienie R.S. w ½ części od kosztów sądowych jest rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym jej możliwościom finansowym. Nie pozbawia ono strony skarżącej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować uniemożliwienie skorzystania z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego. W związku z tym , na podstawie art. 244§1 , art.245§3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm. ) orzeczono jak w sentencji.