I SA/Kr 1765/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z.N. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 lutego 2016 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z.N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2009 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Z.N. złożył wraz ze skargą wniosek o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną O.N. oraz synem R. ur. w 2004 r. Ich miesięczny dochód wynosi 4.245,71 zł, na który składa się wynagrodzenie za pracę otrzymywane przez skarżącego w wysokości 1.239 zł, otrzymywane na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony od 1 stycznia 2002 r. na stanowisku Prezesa Zarządu Spółki w Przedsiębiorstwie "M" Sp. z o.o. w K. oraz wynagrodzenie uzyskiwane przez jego żonę w wysokości 3.006,71 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzą dwa domy w budowie o wartości ok. 600.000 zł, zabezpieczone kredytem w kwocie 2 mln zł, zaciągniętym na firmę skarżącego w Banku. Skarżący posiada oszczędności w kwocie 200 zł. Mieszkanie stanowi własność O. N., z którą wnioskodawca ma ustanowioną rozdzielność majątkową od dnia 13 czerwca 2013 r. Jeżeli chodzi o wydatki rodziny, to we wniosku skarżący przedstawił je następująco: czynsz za mieszkanie 550 zł, opłaty eksploatacyjne 800 zł, alimenty 2.800 zł, ubezpieczenia 200 zł, opłaty pozostałe 230 zł, kredyt O. N. 1.100 zł, nieobsługiwany kredyt Banku 4.400 zł. W późniejszym piśmie dodał, że ponosi dość duże wydatki na syna (intensywny wzrost wymaga co sezon wymiany ubrań i obuwia, a dodatkowo dochodzą wydatki na potrzeby szkolne, zajęcia gimnastyki korekcyjnej na basenie 112 zł miesięcznie, zakupu wkładek ortopedycznych do obuwia 150 zł w sezonie, czy obiadów szkolnych ok. 168 zł miesięcznie). Pozostałe wydatki to: opłaty za miejsca postojowe łącznie 264,48 zł miesięcznie (134,43 zł + 52,79 zł +77,26 zł), czynsz za mieszkanie przy ul. T. w K. 452,85 zł, opłaty za mieszkanie przy ul. S. w K. 281,85 zł, podatek od nieruchomości łącznie 1.508 zł rocznie (57 zł + 1.451 zł), ubezpieczenie mieszkania przy ul. T. 194 zł rocznie, a mieszkania przy ul. S. 194 zł, energia elektryczna miesięcznie 185,26 zł (ul. T.) i 124,40 zł (ul. S.), gaz (ul. S.) za luty 2016 r. - 257,17 zł. Skarżący wyjaśnił, że w chwili obecnej prowadzone są wobec niego postępowania egzekucyjne i karne. Egzekucja prowadzona jest z wniosku Banku Spółdzielczego C. na kwotę 2 mln zł. Postępowanie karne związane jest z zaległościami podatkowymi objętymi zaskarżoną decyzją. Ze względu na zablokowanie przez komorników konta skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej i nie posiada innego źródła dochodu poza umową o pracę w firmie PUH "M." Sp. z o.o. na kwotę 1.239 zł netto. Obecnie posiada duże zaległości z tytułu obowiązku alimentacyjnego. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że Z.N. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony od 1 stycznia 2002 r. na stanowisku Prezesa Zarządu Spółki w Przedsiębiorstwie Usługowo – Handlowym "M" Sp. z o.o. w K. z wynagrodzeniem netto 1.262,34 zł. W roku podatkowym 2014 Z.N. ze stosunku pracy osiągnął przychód w wysokości 23.680 zł, przy kosztach jego uzyskania 1.335 zł, co dało dochód 22.345 zł. Z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w roku 2014 przychód skarżącego wyniósł 4.367.942,30 zł, przy kosztach uzyskania przychodu 4.303.657,18 zł, co dało dochód 64.285,12 zł. Wysokość jego przychodów w 2015 r. wyniosła 20.930 zł. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane Z.N. zanotował stratę. Wnioskodawca w dalszym ciągu pozostaje wspólnikiem – udziałowcem spółki Przedsiębiorstwo Usługowo – Handlowe "M" Sp. z o.o., w której pozostaje zatrudniony i sprawuje funkcję Prezesa Zarządu. Skarżący potwierdził dokonanie w dniu 14 kwietnia 2015 r. zajęć wierzytelności z rachunku bankowego na kwoty 2.958.374,92 zł i 1.819.513 zł. Z.N. w PKO BP S.A. posiada rachunek bankowy, którego limit kredytowy wynosi 130.000 zł, a saldo na dzień 11 lutego 2016 r. wynosiło -128.731,31 zł. Żona skarżącego, O.N., jest zatrudniona na stanowisku Prezesa Zarządu Spółki B. S.A. w K. na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem netto 3.006,71 zł. Jej przychód z tego tytułu w roku 2014 wyniósł 22.620 zł, przy kosztach 1.223,75 zł, co dało dochód 21.396,25 zł. O.N. posiada dwa rachunki bankowe, których stan na dzień 31 stycznia 2016 r. wynosił 642,32 zł. O.N.jest współwłaścicielką w 2/3 części mieszkania położonego w K. przy ul. S. oraz właścicielką samochodu marki Toyota Aygo, rok produkcji 2011. W tym stanie rzeczy postanowieniem z dnia 25 lutego 2016 r. referendarz sądowy tut. Sądu oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dla odmownego rozstrzygnięcia istotne było, że skarżący jest właścicielem nieruchomości, pobiera wynagrodzenie za pracę oraz wbrew twierdzeniom o zaprzestaniu działalności gospodarczej w ramach Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego K., wciąż ją prowadzi, z tym, że na mniejszą skalę. W ramach tej działalności odnotował w 2015 r. stratę w wysokości 509.739,84 zł, lecz w przypadku przedsiębiorców miarodajnym dla oceny zdolności płatniczych kryterium jest przychód, a nie dochód. Wskazano ponadto na niewykorzystane źródło pozyskania dochodu stwierdzając, że skarżący jest jedynym udziałowcem spółki "M", w której jest również zatrudniony. Dane finansowe spółki, a w szczególności przychód wynoszący w 2015 r. 3.032.680,35 zł, świadczą zdaniem orzekającego o tym, że spółka posiada środki, które mogłaby przeznaczyć na podwyższenie wynagrodzenia skarżącego. Decyzja skarżącego o zawarciu umowy na opisanych powyżej warunkach nie może przesądzać o zwolnieniu go od kosztów sądowych. Ponadto obliczono, że udokumentowane wydatki rodziny skarżącego nie przekraczają jej możliwości finansowych. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący złożył w terminie sprzeciw. Przyznał w nim, że nie jest pozbawiony majątku, na który składają się dwa budynki w trakcie budowy oraz udziały w spółce "M.". Jednak majątek ten jest, jak to ujął, "zamrożony" z uwagi na ustanowione na nim zabezpieczenia i dokonane zajęcia komornicze, uniemożliwiające jego spieniężenie. Majątek ten nie przekłada się zatem w żaden sposób na możliwość opłacenia kosztów sądowych, które uwzględniając wynagrodzenie pełnomocnika, skarżący oszacował na kwotę 16.000 zł. W konsekwencji skarżący raz jeszcze zawnioskował o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika procesowego w osobie adwokata R.P., z którym wcześniej współpracował i który reprezentuje go w toku postępowań karnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), która zasadniczo zmieniła zasady rozpoznawania sprzeciwu od postanowienia referendarza. Ponieważ skarga w niniejszej sprawie wniesiona została po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej. W myśl art. 260 cyt. ustawy rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) – tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14. Z art. 246 § 1 cyt. ustawy wynika natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). Ponadto zaznaczyć należy, że z treści art. 246 § 1 Prawa o postepowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego referendarz zasadnie uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Wartość pomocy, o którą wnioskuje w niniejszej sprawie skarżący kształtuje się na poziomie ok. 16.000 zł. Wysokość wpisu sądowego wynosi bowiem 9.067 zł, a wynagrodzenie pełnomocnika 7.200 zł. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie pokryć tej kwoty we własnym zakresie. Z przedstawionych przez skarżącego danych wynika, że miesięczne dochody jego rodziny kształtują się na poziomie 4.245,71 zł. Nie pokrywa to w całości zadeklarowanych przez skarżącego wydatków, głównie z uwagi na ciążący na skarżącym obowiązek alimentacyjny w wysokości 2.800 zł miesięcznie oraz zobowiązania kredytowe jego i żony. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, nie powinny mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2012r., II OZ 72/12). Ponadto, wśród wymienionych przez skarżącego wydatków znajdują się pozycje związane z dwoma mieszkaniami. Uwzględnienie ich wszystkich byłoby nadużyciem, nie można bowiem wśród wydatków utrzymania koniecznego uwzględniać kosztów związanych z mieszkaniem, którego nie zajmuje rodzina wnioskodawcy. Ponadto, jak słusznie zauważył referendarz, wysokość wynagrodzenia skarżącego może być przez niego dowolnie kształtowana, zważywszy na fakt, że jest on zarówno jedynym udziałowcem, jak i członkiem jednoosobowego zarządu. Biorąc pod uwagę skalę prowadzonego przedsiębiorstwa, generującego obrót na poziomie 3.032.680,35 zł, można dopatrywać się niewykorzystanych możliwości zarobkowych w ramach tylko tej spółki, choćby w formie jednorazowego zasilenia budżetu, które pozwoliłyby pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie. Skarżący podniósł w sprzeciwie, że posiadany przez niego majątek jest "zamrożony", tzn. z uwagi na liczne zajęcia komornicze, czy inne zabezpieczenia nie jest możliwe jego spieniężenie. Należy jednak raz jeszcze podkreślić, że prawo pomocy musi być przyznawane na zasadzie wyjątku i przysługuje osobom najuboższym. Pomimo tego, że majątek skarżącego jest obciążony, wciąż jednak pozostaje jego własnością, a co do spółki – nie przekreśla jej funkcjonowania na rynku. Fakt ten stawia skarżącego ewidentnie poza kręgiem osób najuboższych. Sąd zwrócił również uwagę na występujące w dostarczonych przez skarżącego informacjach nieścisłości. W oświadczeniu skarżący podał, że jego żona jest współwłaścicielką mieszkania przy ul. S. Wśród dokumentów mających zobrazować wysokość wydatków skarżący przedstawił jednak rachunki dotyczące dwóch mieszkań – przy ul. S. oraz przy ul. T.. Ponadto skarżący oświadczył, że z uwagi na egzekucję komorniczą zaprzestał działalności pod firmą Z.N. Przedsiębiostwo Remontowo-Budowlane. Jednakże przedłożone dokumenty nie potwierdzają tego faktu. Z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że działalność skarżącego ma status aktywny, a z bilansu wstępnego wynika, że firma ta w 2015 r. prowadziła działalność, uzyskując przychód w wysokości 192.700 zł. Powyższe nieścisłości wpływają na ocenę przedstawionych przez skarżącego okoliczności. Z uwagi na spoczywający na nim ciężar dowodowy, skarżący miał obowiązek przedstawić spójny i klarowny obraz swojej sytuacji majątkowej, umożliwiający ocenę jego sytuacji finansowej. Tymczasem analiza dostarczonej dokumentacji dała podstawy do podejrzeń, że skarżący pominął, bądź nawet starał się ukryć część istotnych okoliczności. W konsekwencji Sąd uznał, że pokrycie wpisu, a nawet wynagrodzenia pełnomocnika procesowego nie przekracza możliwości finansowych skarżącego. Wniosek ten nie odbiega od oceny poczynionej przez Sąd Okręgowy w K., Wydział XI Cywilny-Rodzinny, który w wyroku z 14 stycznia 2010 r. nałożył na skarżącego obowiązek alimentacyjny w wysokości 2.800 zł miesięcznie. Odnosząc się do zawartego w sprzeciwie wniosku, na marginesie należy wskazać, że Sąd orzekając o przyznaniu pomocy prawnej poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika przyznaje prawo do nieodpłatnej pomocy prawnej, nigdy nie wskazując z imienia i nazwiska pełnomocnika, który tę pomoc będzie świadczył. Wskazanie konkretnego pełnomocnika następuje w kolejnym etapie, tj. na podstawie odrębnych i niezależnych od sądu decyzji organów samorządu zawodowego. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzekł, jak na wstępie.