I SA/Kr 1819/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi I.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 września 2015 r. nr: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2011 r. do grudnia 2011 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 września 2015 roku w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2011 roku do grudnia 2011 roku I.W. zawarł wniosek o zwolnienie go od obowiązku ponoszenia opłaty od skargi i przyznanie pełnomocnika z urzędu wskazując adwokata P. W. z Kancelarii Adwokackiej w K. ul. Ł. Skarżący podniósł, iż w związku z zapłaceniem przez niego kwoty 2.500.000 zł tytułem podatku i odsetek, gorszą koniunkturą gospodarczą i zastojem w rynku handlu stalą nie posiada środków finansowych na zapłacenie opłaty od skargi. Dodatkowo nie jest prawnikiem, nie zna się na przepisach prawa, a nie stać go na wynajęcie adwokata. W związku z tym, że wniosek o prawo pomocy został złożony bez zachowania przewidzianej prawem formy skarżącemu został przesłany urzędowy formularz "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. Sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W wyznaczonym terminie brak został uzupełniony. Z zakreślenia dokonanego w rubrykach 4.1 i 4.2 formularza wynika, że skarżący domaga się zwolnienia w całości od kosztów sądowych (a nie tylko od wpisu od skargi) oraz ustanowienia na jego rzecz adwokata. We wniosku I.W. oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz żoną M. W. Ich miesięczny dochód wynosi 150.319 zł i stanowi go dochód z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w wysokości 147.490 zł, emerytura skarżącego w wysokości 1.745 zł oraz emerytura jego żony w wysokości 1.084 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom jednorodzinny o powierzchni 170 m² i wartości 200 tys. zł na zasadzie ustawowej małżeńskiej wspólności majątkowej, działki przeznaczone na działalność gospodarczą wielkości 3,3 ha i wartości 1.600.000 zł, budynki handlowo – biurowe o wartości 4.300.000 zł i hale produkcyjno – magazynowe o wartości 2.000.000 zł. Skarżący posiada oszczędności w kwocie 20.400.000 zł, wierzytelności w ramach należności z tytułu dostaw i usług w wysokości 7.500.000 zł i należności sporne w wysokości 1.100.000 zł. Jako przedmioty wartościowe skarżący wskazał linie do profilowania i cięcia blachy (16 szt.), system alarmowy, wózki widłowe (10 szt.), suwnicę, 3 samochody osobowe, 11 samochodów ciężarowych, naczepę i przyczepę. Zobowiązania skarżącego przedstawiają się następująco: kredyty: 1.000.000 EUR i 480.000 zł, raty leasingowe 31.400 zł miesięcznie, czynsz za najem 22.000 zł miesięcznie, media 33.200 zł miesięcznie, ubezpieczenie mienia 74.000 zł rocznie, zobowiązania wobec dostawców 16.000.000 zł, zobowiązania wobec ZUS 126.000 zł, zobowiązania z tytułu podatku VAT 214.000 zł, zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od wynagrodzeń 49.300 zł, wynagrodzenia dla pracowników 240.000 zł, koszty ponoszone na mieszkanie 1.500 zł. W uzasadnieniu wniosku I. W. podniósł, iż w związku z prowadzonym postępowaniem i opłaceniem przez niego kwoty 2.500.000 zł tytułem podatku i odsetek nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Skarżący posiada liczne zobowiązania zarówno wobec dostawców, pracowników, banków, jak i budżetu państwa, które musi co miesiąc regulować w terminie. Ponoszenie dodatkowych kosztów związanych z postępowaniem sądowym grozi firmie wnioskodawcy utratą płynności lub ograniczeniem zakresu działalności. Ponadto gorsza koniunktura gospodarcza, zastój na rynku handlu stalą i spadek cen stali, a także koniec sezonu sprawia, że dużą część wypracowanego zysku pochłoną stałe koszty funkcjonowania firmy (wynagrodzenia, utrzymanie hal i budynków, bieżące remonty, itd.). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 p.p.s.a. ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżący ubiegając się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jego rzecz adwokata z urzędu, winien był przekonać orzekającego, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego we własnym zakresie. W ocenie referendarza sądowego przedstawiona przez I. W. sytuacja materialna nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy bowiem podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zaakcentować należy, iż zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe wnioskodawcy. Według oświadczenia skarżącego wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie wynosi 2.500.000 zł, zatem wysokość wpisu sądowego od złożonej skargi wynosi 25.000 zł zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 z 2003 r., poz. 2193 ze zm.). Jeśli chodzi zaś o wynagrodzenie pełnomocnika, to rozporządzenie wykonawcze w sprawach o wysokości sporu powyżej 200.000 zł przewiduje stawkę 7.200 zł. W ocenie orzekającego uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania mieści się w możliwościach płatniczych I. W. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa sytuacja majątkowa skarżącego nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżący ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, jest bowiem właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni 170 m². W skład jego majątku wchodzą też inne nieruchomości o znacznej wartości: działka wyceniona na 1.600.000 zł, budynki handlowo-biurowe na kwotę 4.300.000 zł oraz hale produkcyjno-magazynowe na sumę 2.000.000 zł. Skarżący jest właścicielem 3 samochodów osobowych, 11 samochodów ciężarowych, naczepy, przyczepy, 10 wózków widłowych, 16 linii do profilowania i cięcia blachy, suwnicy oraz systemu alarmowego. Trudno zatem uznać skarżącego za osobę ubogą – a dla takich właśnie osób przewidziana jest pomoc państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Skarżącemu nie grozi pozbawienie środków do życia, posiada bowiem źródła utrzymania w postaci dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej oraz emerytury. Dochodem z emerytury dysponuje także małżonka wnioskodawcy. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi ponad 150.000 zł i wielokrotnie przekracza wysokość kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Istotnym w sprawie jest także fakt, że I.W. posiada środki finansowe w kwocie 20.400.000 zł. Posiadane oszczędności pozwolą stronie pokryć koszty postępowania sądowego w sposób całkowicie nieodczuwalny dla jej sytuacji majątkowej. Wykazane przez skarżącego obciążenia w postaci zaciągniętych kredytów w znacznej wysokości, czy zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie oznaczają wypełnienia przez stronę przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Podkreślić bowiem należy, że koszty postępowania sądowego należą do kategorii świadczeń publicznoprawnych, a obowiązek ich realizowania korzysta z pierwszeństwa przed innymi zobowiązaniami stron. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14, CBOSA). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Podsumowując należy stwierdzić, że instytucja przyznania prawa pomocy została wprowadzona do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący I. W. w żadnym wypadku nie może być za taką osobę uznany. Przypomnieć warto, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (H. Knysiak – Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, str. 628). Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.