I SA/Kr 1823/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata w sprawie skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14.10.2009r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne postanawia: 1. ustanowić dla T.L. radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych 2. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postępowanie umorzyć Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek T. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, adwokata, w sprawie skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14.10.2009r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach", nadesłanego pisma i akt sprawy T. L. jest osobą bezrobotną i pozostaje na utrzymaniu matki. Nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. W roku 2009r. nie osiągnął żadnego dochodu. W roku 2008r. uzyskał kwotę 195 zł. z tytułu diety za udział w szkoleniu zawodowym organizowanym przez Urząd Pracy. Mieszka w lokalu będącym własnością matki. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje osobie fizycznej , gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przedmiotowy wniosek wymaga osobnego odniesienia się do kwestii zwolnienia od kosztów sądowych a osobnego do problemu ustanowienia pełnomocnika. Zgodnie z art.239 pkt1) lit e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Niniejsze postępowanie sądowoadminisrtracyjne prowadzone pod sygn. akt I SA/Kr 1823/09 niewątpliwie dotyczy spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. W związku z tym dalsze prowadzenie incydentalnego postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za bezprzedmiotowe. Strona zwolniona jest bowiem od tych obciążeń z mocy prawa. W rezultacie więc, złożony wniosek, jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia pełnomocnika. Przesłanką wymagającą oceny jest wobec tego fakt, czy strona skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sytuacja T. L. nie daje zdaniem orzekającego możliwości poniesienia przez niego kosztów wynagrodzenia fachowego pełnomocnika bez pogorszenia jego warunków bytowych . Nie posiada on dochodów, oszczędności, majątku i funkcjonuje praktycznie dzięki pomocy matki. Stąd też, zdaniem orzecznika konieczność opłacenia pełnomocnika wiązałaby się ze znacznym utrudnieniem realizacji podstawowych potrzeb życiowych strony skarżącej. Na marginesie warto natomiast podnieść , iż tezy strony skarżącej zawarte w nadesłanym piśmie oparte są na błędnej interpretacji przepisów w/w ustawy. Czym innym jest bowiem: " udzielanie stronom wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczanie stron o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań" a czym innym, orzekanie w przedmiocie prawa pomocy w oparciu o dane dotyczące zdolności płatniczych strony skarżącej. Otóż regulacja art. 6 w/w ustawy determinuje sąd administracyjny do takich działań (wskazówki, pouczenia) aby dla strony występującej bez fachowego pełnomocnika przepisy procedury nie stały się faktyczną przeszkodą do realizacji jej prawa do kontroli zaskarżonego aktu przez sąd administracyjny. Wskazówki i pouczenia, o których mowa w art. 6 w/w ustawy powinny dotyczyć tego, jakie czynności procesowe powinny zostać w sprawie podjęte, w jaki sposób i w jakim terminie powinny zostać usunięte stwierdzone przez sąd wadliwości w tych czynnościach, jakie są następstwa nieusunięcia tych braków w terminie oraz jakie skutki prawne pociągnie za sobą podjęcie tych czynności (por. postanowienie NSA z 12 kwietnia 2006 r., sygn. akt. I OSK 70/06). Orzekający w przedmiocie przyznania prawa pomocy musi natomiast wnikliwie zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, jest bowiem w pewnym sensie dysponentem państwowych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy też podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.(por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84) Stąd też orzekający zanim wyda orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy musi przeprowadzić rzetelną analizę sytuacji finansowej wnioskodawcy. Warto też dodać, iż sytuacja finansowa każdego człowieka ulega zmianie. Zmiana ta może następować często lub sporadycznie a jej natężenie może mieć też różną wartość. Jest to uzależnione od wielu czynników (występujących samodzielnie lub łącznie) ; zawodowych , osobowościowych, rodzinnych czy też losowych. Fakt, iż w jednym momencie strona nie ma środków finansowych, nie znaczy , iż po jakim czasie mieć ich dalej nie będzie. To jednak orzekający musi wnikliwie zbadać i ocenić a przedmiotem tego badania i oceny musi być rzeczywisty stan obrazujący sytuację obecną – z chwili orzekania a nie istniejącą wcześniej. Stąd też wezwanie na podstawie art. 255 w/w ustawy jest jak najbardziej zasadne w przypadku kiedy orzekający uzna , że dane przedstawione są niewystarczające do wnikliwej oceny sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych strony skarżącej (zwłaszcza w takiej sytuacji jak w rozpatrywanej sprawie kiedy z informacji zawartych w formularzu PPF nie można było określić dzięki komu lub czemu wnioskodawca zaspokaja podstawowe potrzeby życiowe w czasie trwania postępowania o przyznanie prawa pomocy). Decyzja w tym zakresie leży natomiast w gestii orzekającego nie strony skarżącej ! To na nim bowiem spoczywa odpowiedzialność za prawidłową gospodarkę środkami finansowymi Skarbu Państwa w ramach prawa pomocy. Biorąc pod uwagę powyższe orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 244§1 , art.245§3, art. 246§1 pkt. 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm.) oraz na podstawie art. 161§1 pkt. 3) w zw. z art. 258§1 i §3 i w zw. z art. art.239 pkt1) lit e w/w ustawy.