I SA/Kr 19/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 20 października 2010r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 20 października 2010r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od przychodu ze sprzedaży nieruchomości. W świetle uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów J.P. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną R.P., córką K., ur. w 2000r., oraz synami: M.ur. w 1993r., J., ur. w 1997r., oraz K., ur. w 2001r., przy czym od 1992r. pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. W 2010r. J.P. osiągnął dochód w wysokości 16 280,64 zł. Obecnie zatrudniony jest w ‘O" sp. z o.o. w Krakowie, a jego miesięczne wynagrodzenie w tej firmie od dnia 3 stycznia 2011r. wynosi 1 386 zł brutto. Żona R.P.nie pracuje. Rodzina mieszka w domu jednorodzinnym znajdującym się w zabudowie szeregowej, który stanowi własność żony. Wyliczenia wnioskodawcy wskazują, iż miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą 3 328,07 zł, a obejmują: opłatę za wywóz śmieci - 56,12 zł, abonament RTV – 15,69 zł, opłatę za Internet – 59,48 zł, opłatę za telefon stacjonarny – ok. 70,16 zł, opłatę za energie elektryczną – 756,17 zł, opłatę za telefon komórkowy – ok. 58,99 zł, opłatę za wodę i kanalizację – ok.165,10 zł, opłatę za gaz – ok. 537,57 zł, opłatę za "Canal+" - ok. 108,79 zł, koszty żywności, odzieży, środków czystości, itp. – ok. 1500 zł. Skarżący wyjaśnił, iż nie posiada lokat bankowych, kont bankowych, samochodów. Ma natomiast wierzytelności w stosunku do: Firmy Inwestycyjnej "L" S.A. w upadłości likwidacyjnej w kwocie 3 980 704,25 zł + 59 423,87 zł, "L" sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w kwocie 1 482 035 zł, J.H. w kwocie 600 000 zł, z tytułu kaucji, której zwrot uzależniony jest z kolei od odzyskania przez niego środków wpłaconych do Firmy Inwestycyjnej "L" S.A. J.P. posiada również akcje Firmy Inwestycyjnej "L" S.A. w upadłości likwidacyjnej o wartości 700 000 zł, zaznacza jednak , że nie posiadają one żadnej wartości. W stosunku do strony skarżącej wszczęte zostały postępowania egzekucyjne: przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. o sygn. akt [...] i przez Komornika Sądowego w K. o sygn. akt [...], [...]. Łączna kwota podlegająca egzekucji przekracza 82 miliony zł. W związku z tym zajęte zostały wierzytelności posiadane przez wnioskodawcę w stosunku do Firmy Inwestycyjnej "L" S.A. oraz "L" sp. z o.o. Komornik zajął również prawa majątkowe posiadane przez niego w Fortis Bank Polska S.A. Postanowieniem z dnia 16 maja 2011r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący zakwestionował stanowisko Referendarza, gdyż miało się ono opierać na wytknięciu mu niedostarczenia dokumentów dotyczących jego małżonki. Tymczasem, jak wyjaśnił, nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, a ścisłe ramy formularza PDF nie pozwalały na oddanie jego faktycznej sytuacji. W czerwcu 2010r., ze względu na konflikty z żoną, które mogłyby negatywnie wpłynąć na psychikę i wychowanie dzieci, skarżący zmienił miejsce zamieszkania i obecnie zamieszkuje wraz z matką – emerytką, z emeryturą na poziomie niewiele przekraczającym 700 zł netto, ale nie może on jednocześnie stwierdzić by prowadził z nią wspólne gospodarstwo domowe, zwłaszcza, że pracuje w miejscowości znacznie oddalonej, a to w S. (wcześniej w K.). Niezależnie od relacji z żoną, czuje się on jednak zobowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania całej czwórki swych dzieci. W konsekwencji przy rozpoznawaniu jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno się brać pod uwagę wyłącznie jego majątek i jego dochody, a jako koszty przyjąć przede wszystkim koszty utrzymania rodziny. Dodatkowo przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w szczególności zaś art. 252 § 1 jak i art. 255, stanowią wyłącznie o stanie majątkowym i dochodach oraz stanie rodzinnym samej strony, brak jest zatem podstaw do składania odpowiednich oświadczeń o stanie majątkowym przez jej współmałżonka. Końcowo skarżący zaznaczył, że jego majątek, biorąc pod uwagę możliwość generowania bieżących przychodów pieniężnych, nie przedstawia żadnej wartości. Wynagrodzenie od czasu składania wniosku o przyznanie prawa pomocy uległo wprawdzie istotnemu zwiększeniu, jednakże jest to związane z otrzymywaną począwszy od marca 2011r. comiesięczną premią uznaniową. W ostatnich trzech miesiącach uzyskiwał dochód netto w wysokości od 3169,97 zł do 3351,40 zł (brutto od 4 389,30 zł do 4 707,36 zł). Niemniej jednak, pomimo to nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania(art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z wniosku skarżącego jednoznacznie wynika, iż wnosi on o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a to zwolnienia od kosztów. Zawarta w przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi regulacja prawa pomocy - stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Stwierdzenie przez Sąd sprzeczności w składanych przez stronę wyjaśnieniach oraz przedkładanych dokumentach, a następnie powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie pozwalają na przeniesienie na budżet państwa kosztów sądowych obciążających podatnika. W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag, Sąd uznał, iż okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej w jakiej znajduje się wnioskodawca, których istnienie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy, a to mając na względzie spoczywający na skarżącym ciężar dowodowy w tym zakresie. Punktem wyjścia dla dalszych rozważań powinno zaś być stwierdzenie, iż na małżonkach ciąży obowiązek szeroko pojmowanej wzajemnej pomocy, w tym również i ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, który istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju małżeńskiego. Podkreślić bowiem należy, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków, zaś podstawę prawną dla sformułowania takiej tezy stanowi przepis art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Dlatego też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej oraz pomimo prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny (postanowienie NSA z dnia 13 maja 2010r., sygn. akt II FZ 197/10). Rozdzielność majątkowa odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków i nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego. W tym kontekście uzasadnionym było skierowane do skarżącego wezwania o przedłożenie dokumentów obrazujących sytuację majątkową jego żony. Skoro, jak już stwierdzono to wnioskodawcę obciążą ciężar wykazania swej sytuacji osobistej i majątkowej, to nie może on skutecznie powoływać się na istniejący pomiędzy nim a współmałżonką konflikt, który miał uniemożliwiać mu zadośćuczynienie temu wezwaniu. Z jednej bowiem strony jest to jedynie twierdzenie samego wnioskodawcy, które nie zostało poparte żadnymi dowodami i choćby z tego względu jest trudne do weryfikacji, z drugiej zaś przywoływana przezeń troska o zaspokojenie bytu pozostającego pod opieką małżonki potomstwa wymaga przecież choćby minimalnej wiedzy o stanie gospodarstwa domowego, na którego utrzymanie - jak podkreśla - dobrowolnie łoży. Konieczność weryfikacji sytuacji majątkowej współmałżonka była o tyle bardziej konieczna, że w świetle jego oświadczenia ujętego w formularzu PDF, wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego znacznie przekraczały miesięczne dochody wnioskodawcy z tytułu pozostawania w stosunku pracy, a to w sytuacji, gdy ma on nie posiadać żadnych oszczędności, zaś żona pozostaje bezrobotna. Trudno zatem racjonalnie wytłumaczyć, w jaki sposób utrzymuje się jego rodzina, nawet jeśli jak twierdzi w sprzeciwie w okresie ostatnich miesięcy jego faktyczne dochody – w związku z otrzymaniem premii uznaniowych od pracodawcy - znacząco wzrosły i miały równoważyć koszty utrzymania gospodarstwa domowego (w ostatnich trzech miesiącach dochód netto w wysokości od 3 169,97 zł do 3 351,40 zł – przy przeciwstawieniu go wydatkom w kwocie 3 328,07 zł). Przywoływana w sprzeciwie okoliczność, iż skarżący w chwili obecnej zamieszkuje wraz z matką jedynie potęguje przedstawione wątpliwości. Z zasady bowiem wiązałoby się to z koniecznością przyczyniania się do pokrywania wydatków związanych również z tym mieszkaniem. Dodatkowo, konieczność samodzielnego utrzymania (jak wskazuje wnioskodawca) choćby w zakresie kosztów związanych z wyżywieniem generować musi zwiększone wydatki. Skarżący ograniczył się przy tym jedynie do przedłożenia kopii rachunków dotyczących gospodarstwa domowego, w którym pozostają jego żona i dzieci. Nie wspomniawszy już nawet o prowadzonych wobec niego postępowaniach egzekucyjnych i upadłości dłużników - nie sposób zrozumieć jak udaje mu się egzystować w ten sposób już od dłuższego czasu. Co istotne, o fakcie wyprowadzki z dotychczasowego miejsca zamieszkania wspomniano dopiero na etapie zaskarżenia postanowienia Referendarza sądowego, gdzie wyraźnie zaakcentowano już rodzące się w sprawie wątpliwości. W konsekwencji argumentacja sprzeciwu wydaje się być nieudaną próbą dostosowania obrazu okoliczności faktycznych do obiektywnego wzorca ustawowego pozwalającego na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym względzie należy zresztą zdecydowanie podkreślić, że wbrew twierdzeniom wnioskodawcy – ramy formularza PDF w sposób oczywisty pozwalają uwzględnić wszelkie okoliczności, a to choćby w punkcie 5 "Uzasadnienie", czy też punkcie 11 "Inne dane, które składający oświadczenie uważa za istotne". Zrekonstruowana w oparciu o przedstawione przez skarżącego twierdzenia i dokumenty sytuacja majątkowa jawi się zatem w sposób oczywisty jako wyrwana ze znacznie szerszego kontekstu i nie pozwala na realną jej ocenę z punktu widzenia regulacji przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.