I SA/Kr 1981/14

|Sygn. akt I SA/Kr 1981/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 lutego 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba, Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Protokolant: st. ref. Justyna Owczarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2015 r., sprawy ze skargi B.R., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 17 października 2014 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji Decyzją z dnia 12 listopada 2008 r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 30 czerwca 2008 r., którą ustalono B.R. wysokość zobowiązania podatkowego od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. w kwocie 31 841 zł. Pierwsza decyzja Dyrektora UKS w tym przedmiocie z dnia 9 stycznia 2007 r. została uchylona przez Dyrektora Izby Skarbowej decyzją z dnia 4 kwietnia 2007 r. Skarga na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 listopada 2008 r. została oddalona przez WSA w Krakowie wyrokiem z dnia 12 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 135/09. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 1979/10, oddalił także skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Trybunał Konstytucyjny wydał w dniu 18 lipca 2013 r. wyrok w sprawie o sygn. akt SK 18/09, w którym stwierdził, że art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r. jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 Konstytucji RP. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 27 sierpnia 2013 r. W dniu 23 lipca 2014 r. (data stempla pocztowego) B.R. złożyła na podstawie art. 240§1 pkt 8 Ordynacji podatkowej (dalej określanej skrótem "O.p.") wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 listopada 2008 r., wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego wniosku. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu strona podała, że wszystkie przesłanki wskazane w art. 162 Ordynacji podatkowej zostały przez nią spełnione. Jako przesłankę uprawdopodabniająca brak winy w zakresie uchybienia terminowi strona podała agresywną reemisję choroby – zaburzeń depresyjnych - w okresie od września 2013 r. do lipca 2014 r., która uniemożliwiła jej złożenie wniosku o wznowienie postępowania podatkowego. Stan zdrowia strony w okresie reemisji choroby nie pozwolił na podjęcie kroków, które zabezpieczyłyby ją przed negatywnymi konsekwencjami związanymi z uchybieniem terminowi. Nie istniała także w tym zakresie możliwość skorzystania z pomocy domowników lub innych osób. Okoliczności te w ocenie strony przesądzają o tym, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania nie nastąpiło z winy strony, lecz na skutek zewnętrznych okoliczności, na które nie miała wpływu. Strona podała, że jest oczywiście gotowa do przedstawienia dokumentacji lekarskiej dotyczącej jej stanu zdrowia. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej odmówił przywrócenia terminu do złożenia przedmiotowego wniosku, stwierdzając, że nie wystąpiły przesłanki warunkujące przywrócenie terminu. Organ zwrócił uwagę, że w okresie reemisji choroby, na którą powołuje się strona, został złożony w dniu 23 września 2013 r. przez pełnomocnika strony wniosek o wznowienie - w związku z ww. orzeczeniem TK - postępowania zakończonego decyzją ostateczną wydaną w sprawie ustalenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach. Ponieważ do wniosku tego nie zostało załączone pełnomocnictwo, zarówno strona, jak i pełnomocnik, zostali wezwani do jego przedłożenia. Wezwanie to zostało odebrane osobiście przez stronę w dniu 24 października 2013 r. W dniu 4 listopada 2013 r. do Dyrektora Izby Skarbowej wpłynęło pełnomocnictwo dla doradcy podatkowego z dnia 28 września 2013 r. podpisane przez wnioskodawczynię. Z uwagi na powyższe okoliczności, organ nie zgodził się z twierdzeniem strony, że reemisja choroby psychicznej uniemożliwiła jej dokonanie czynności prawnej polegającej na złożeniu wniosku o wznowienie postępowania podatkowego zakończonego decyzją z dnia 12 listopada 2008 r., ponieważ nie przeszkodziło to w złożeniu analogicznego wniosku w innej sprawie. W zażaleniu na powyższe postanowienie, B.R. – reprezentowana przez pełnomocnika – wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i zarzuciła mu naruszenie: art. 162§1 O.p. – poprzez brak udowodnienia, ze strona uchybiła terminowi z własnej winy; art. 121§1 O.p. – poprzez brak przeprowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych; art. 122 O.p. – poprzez niepodjęcie wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym; art. 197§1 O.p. – poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W uzasadnieniu podkreślono, że wskazywany przez organ profesjonalny pełnomocnik był ustanowiony jedynie do prowadzenia postępowania dotyczącego decyzji Dyrektora Izby z dnia 4 kwietnia 2007 r. Z uwagi na stan zdrowia strona nie poinformowała tego pełnomocnika, że Dyrektor wydał również decyzję 9 stycznia 2007 r. Wbrew zatem twierdzeniom organu, w stosunku do skutków prawnych wynikających z decyzji z 9 stycznia 2007 r., strona nie podjęła kroków umożliwiających jej zabezpieczenie się przed negatywnymi skutkami prawnymi. Zarzucono, że organ w żaden sposób nie odniósł się do argumentacji strony podniesionej we wniosku o przywrócenie terminu. Okoliczności dotyczące jej stanu zdrowia zostały zupełnie zignorowane, co oznacza, że stan faktyczny sprawy nie został ustalony w sposób rzeczywisty oraz wiarygodny. Fakt odbierania przez bliskich strony korespondencji urzędowej dotyczącej toczących się postępowań podatkowych i pomoc stronie w odpowiedzi na wezwanie dotyczące przedstawienia nowego pełnomocnictwa, nie oznacza, że uchybienie terminowi do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania nastąpiło z winy strony. Organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego, które pozwoliłoby ocenić, czy i w jakim zakresie stan zdrowia strony przyczynił się do uchybienia przez nią terminowi do złożenia wniosku o wznowienie postępowania podatkowego. Postanowieniem z dnia 17 października 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, nie znajdując podstaw do jego uchylenia. W uzasadnieniu podkreślono, że ustanawiając pełnomocnika w postępowaniu wznowieniowym za 2005 r. wnioskodawczyni miała możliwość umocowania pełnomocnika odnośnie złożenia wniosku o wznowienie postępowania za 2006 r. W związku z tym organ miał podstawy przyjąć, że wskazywany stan zdrowia strony nie stanowił okoliczności uniemożliwiającej dochowanie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, skoro w tym samym czasie strona przyjmowała pismo od organu podatkowego i ustanawiała pełnomocnika w sprawie dotyczącej innego roku podatkowego. W skardze na postanowienie z dnia 17 października 2014 r., wnioskodawczyni – reprezentowana przez doradcę podatkowego – wniosła o jego uchylenie, podnosząc takie same zarzuty jak w odwołaniu. W szczególności, odnosząc się do stanowiska Dyrektora Izby Skarbowej , że skarżąca w innym postępowaniu odbierała kierowaną do niej od organu korespondencję oraz ustanowiła pełnomocnika jeszcze raz wskazano, że odbieraniem poczty zajmowali się bliscy strony i to również oni, przygotowali odrębne pełnomocnictwo do reprezentowania strony w postępowaniu podatkowym. Skarżąca w tym czasie nie była w stanie samodzielnie funkcjonować. Gdyby tak było to na pewno udzieliłaby pełnomocnictwa doradcy podatkowemu również w zakresie postępowania wznowieniowego dotyczącego 2006 r. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż organy nie dokonały prawidłowej oceny argumentacji skarżącej przedstawionej we wniosku, z zachowaniem wymogów wynikających z art. 122, art. 187 oraz art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.). Art. 162 O.p. stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Przepisy § 1-3 stosuje się do terminów procesowych (§ 4). Natomiast art. 163 O.p. stanowi, że w sprawie przywrócenia terminu postanawia właściwy w sprawie organ podatkowy (§ 1). W sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ podatkowy właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia (§ 2). Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie (§ 3). Jak wynika z przytoczonych przepisów dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie: uchybienie terminowi (przesłanka pierwsza), złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie (przesłanka druga), uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi (przesłanka trzecia), dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany (przesłanka czwarta). W rozpoznanej sprawie organy przyjęły, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Dyrektora Izy Skarbowej z dnia 12 listopada 2008 r. Organy nie zgodziły się bowiem z twierdzenie skarżącej, że reemisja choroby psychicznej uniemożliwiła jej terminowe złożenie wniosku o wznowienie postępowania, ponieważ nie przeszkodziło to w złożeniu analogicznego wniosku dotyczącego decyzji za 2005 r., jak również w ustanowieniu pełnomocnika do reprezentowania strony w postępowaniu wznowieniowym za 2005 rok. Ocenę taką Sąd uznaje za przedwczesną. Należy zaznaczyć, że uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi - jest bezpośrednio związana ze wskazaniem przyczyny naruszenia terminu. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2000 r., III SA 1716/99, LEX nr 45409). Taką przeszkodą może być siła wyższa, np. powódź, odcięcie od świata na skutek ataku ostrej zimy oraz niektóre zdarzenia losowe, np. przerwy w komunikacji, poważny wypadek samochodowy, związany z hospitalizowaniem w ostatnich dniach upływu terminu itp. Jakiekolwiek niedbalstwo zainteresowanego dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Uprawdopodobniając brak winy w uchybieniu terminu, osoba zainteresowana musi wskazywać na takie okoliczności, które spowodowały uchybienie terminu, dotyczące okresu, w którym miała być dokonana czynność procesowa. Warunek braku zawinienia w uchybieniu terminowi należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. Dla oceny, czy uchybienie powstało z winy podatnika, nie jest istotny zamiar z jakim on działał (wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., I FSK 1582/09, LEX nr 602625). Artykuł 162 § 1 O.p. wymaga nie tylko podania przyczyny uchybienia terminowi, ale i uprawdopodobnienia, że przyczyna ta pozostawała niezależna od woli i wiedzy podatnika (wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2000 r., I SA/Lu 40/99, LEX nr 40688). Należy zaznaczyć, że choroba nie jest samoistną okolicznością wystarczającą do uznania, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego. W orzecznictwie wskazuje się w szczególności, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminowi, zalicza się natomiast nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (wyrok NSA z dnia 19 września 2000 r., I SA 1072/00, LEX nr 55307). Pogląd ten, niewątpliwie prawidłowy, nie jest jednak adekwatny w stosunku do chorób psychicznych, których objawy mogą wiązać się z utratą możliwości rozpoznania przez osobę chorą sytuacji, w której się znajduje oraz pokierowania swoim postępowaniem, a więc wyłączyć zawinienie (brak zawinienia), które jest przesłanką przywrócenia terminu. Wymaga zatem zaznaczenia, że oceniając, czy choroba stanowi okoliczność uprawdopodobniającą brak winy w uchybieniu terminu, organ podatkowy, uwzględniając zasady logiki i doświadczenia życiowego, powinien ocenić, czy rodzaj i charakter choroby uniemożliwiał podjęcie działań w stosownym do tego momencie przez osobę składającą wniosek o przywrócenie terminu. Osoba zainteresowana ma natomiast uprawdopodobnić brak swej winy, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do upływu ostatniego dnia terminu. Nie jest zatem wymagany dowód, lecz tylko środek zastępczy dowodu w znaczeniu ścisłym, niedający pewności, lecz tylko wiarygodność - prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych. Sąd orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że zdiagnozowana u skarżącej choroba depresyjna w zakresie zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania – zaburzenia depresyjne nawracające, bez wątpienia może utrudniać lub wręcz uniemożliwiać stronie prawidłowe i terminowe prowadzenie spraw. Stan psychiczny skarżącej, poważna choroba na jaką cierpi, na pewno determinuje jej postawę wobec otoczenia. Organ jednak - koncentrując się na fakcie podejmowania przez skarżąca czynności w postępowaniu wznowieniowym za 2005 r. - nie podjął żadnych działań zmierzających do wyjaśnienia podnoszonych przez stronę okoliczności związanych z jej stanem zdrowia, mimo że skarżąca szczegółowo opisała przejawy agresywnej reemisji choroby psychicznej w okresie od września 2013 r. do lipca 2014 roku. Sąd zaznacza, że stosowanie przepisu art. 162§1 O.p. nie stwarza konieczności przeprowadzania postępowania dowodowego sensu stricto w tym zakresie, lecz nie zwalnia organu z obowiązku podjęcia wszelkich działań, których celem będzie dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy, potwierdzenie, przez osobę wnioskującą, wiarygodności okoliczności, na które powołała się, podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności procesowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2006r. I OSK 1330/05, LEX 289259). Podnoszone przez skarżącą okoliczności nie zostały natomiast w żaden sposób zweryfikowane celem ustalenia wpływu choroby na możliwość podejmowania przez skarżącą decyzji i działań, w szczególności poprzez wezwanie skarżącej do przedstawienia posiadanych przez nią dowodów, czy wyjaśnienie, jak w czasie nawrotu choroby radziła sobie z załatwianiem innych czynności dnia codziennego (np. z zakupami czy przygotowaniem posiłków), czy istniała możliwość skorzystania z pomocy domowników (osób bliskich) przy wnoszeniu wniosku o wznowienie postępowania dotyczącego 2006 roku. Sąd nie neguje, że skarżąca podejmowała działania w postępowaniu wznowieniowym dotyczącym 2005 r., jednak nie można automatycznie z tego faktu wyprowadzać wniosku, że była ona w stanie podjąć stosowne działania również w zakresie wznowienia postępowania dotyczącego zobowiązania podatkowego za 2006 r. Nie można bowiem osobie borykającej się z takimi problemami zdrowotnymi stawiać takich samych wymagań jak osobie zdrowej. Schorzenie skarżącej zapewne nie zawsze pozwala jej działać racjonalnie i zgodnie ze swoim interesem. Dlatego można mieć poważne wątpliwości, czy stan zdrowia psychicznego skarżącej umożliwiał jej - jak to wskazał Dyrektor Izby Skarbowej - "umocowanie pełnomocnika odnośnie złożenia wniosku wznowieniowego dotyczącego 2006 r." (str. 5 zaskarżonego postanowienia). Sąd stwierdza, że bez wyjaśnienia pojawiających się w sprawie wątpliwości, organy nie miały żadnych podstaw do stwierdzenia, że choroba skarżącej nie miała wpływu na uchybienie terminu. Należy podkreślić, że organ podatkowy powinien brać pod uwagę wszelkie okoliczności sprawy, w tym także indywidualne właściwości i cechy strony postępowanie jeżeli znajdują one potwierdzenie w aktach sprawy i mogły mieć obiektywnie wpływ na sposób postępowania skarżącej. Uchylenie się przez organy od należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie organ zobligowany będzie wyjaśnić, czy stan zdrowia skarżącej (rodzaj choroby na jaką cierpi) mógł uniemożliwiać terminowe dokonanie czynności procesowej. Dopiero ustalenie tych okoliczności będzie mogło stanowić podstawę do oceny, czy zaistniały przesłanki przywrócenia uchybionego terminu. Mając na uwadze ww. okoliczności, Sąd uchylił wydane w sprawie postanowienia, działając na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania, gdyż skarżąca nie złożyła stosownego wniosku w tym zakresie (art. 210§1 ww. ustawy).