I SA/Kr 2132/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. L. – W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 07.10.2011r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2006r. postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. L. – W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 07.10.2011r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2006r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" , nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy o sygn. I SA/Kr 927/10 M. L. – W. ur. w 1953r. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje rentę w kwocie 663,55 zł. miesięcznie , netto, a z tytułu najmu dwóch lokali uzyskuje łącznie kwotę 3348 zł. (1893 zł. + 1455 zł. ) . Jej miesięczne koszty utrzymania wynoszą natomiast ok. 609 zł. M. L. – W. jest właścicielką domu o pow. 108,75 m2 położonego w M. (obciążonego hipotekami na łączną kwotę 133 800 zł. ) - w stosunku do którego toczy się postępowanie egzekucyjne, nieruchomości rolnej o pow. 0,14 ha (obciążonej hipotekami na łączną kwotę 90 000 zł. ) oraz dwóch lokali użytkowych; przy ul. S. o pow. 37,43 m2 i przy ul. B. o pow. 29,94 m2. (obciążonych hipotekami na łączną kwotę 172 900 zł.). Lokale wynajmowane są przez stronę skarżąca a pieniądze przeznacza ona na pokrycie rat kredytowych (płaconych do Eurobanku S.A, Kredyt Banku S.A. i Multibanku S.A.) oraz podatku od nieruchomości . Strona skarżąca wydaje na ten cel 3 515,57 zł. miesięcznie. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Podaje , iż po spłaceniu rat kredytowych pozostaje jej kwota 350 - 400 zł., miesięcznie. Podkreśla też, że wykorzystała już wszystkie możliwości pożyczenia pieniędzy zarówno w bankach jak i u osób prywatnych. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje osobie fizycznej , gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić więc, iż przyznanie prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych oraz kosztów wynagrodzenia pełnomocnika bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Oznacza to , że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04). W rozpatrywanym przypadku sytuacja strony skarżącej jest trudna ale nie wyjątkowa. Nie daje w ocenie orzecznika podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. M. L. – W. jest właścicielem domu , nieruchomości rolnej i dwóch lokali użytkowych, które wynajmuje. Tak więc posiada nieruchomości, które nie służą bezpośredniemu zaspokajaniu jej potrzeb mieszkaniowych, otrzymuje też stały miesięczny dochód w postaci renty i środków z najmu lokali. Pamiętać natomiast trzeba, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk, ( w : ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005 , s.628) Z drugiej jednak strony wziąć trzeba pod uwagę fakt , iż posiadane nieruchomości są obciążone wysokimi hipotekami, co znacznie obniża ich wartość i utrudnia ewentualne zbycie, a pieniądze uzyskiwane z wynajmu przeznaczane są na pokrycie rat kredytowych. To z kolei powoduje, iż sytuacja strony skarżącej ma charakter nieco "patowy". M. L. – W. jest bowiem właścicielką nieruchomości , jednak korzyści finansowe jakie z nich płyną praktycznie bilansują się z kosztami kredytów zaciągniętych na ich zakup. Sprzedaż owych nieruchomości, w krótkim okresie, jest natomiast utrudniona z powodu wysokich obciążeń hipotecznych. Stąd też orzekający stanął na stanowisku, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych ale oddalenie wniosku w zakresie przyznania pełnomocnika - będzie rozstrzygnięciem w pełni odpowiadającym jej możliwościom finansowym. Nie pozbawi ono strony skarżącej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąży jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować pogorszenie jej warunków bytowych. Preferencja wybory podyktowana została natomiast faktem , iż na obecnym etapie postępowania to uiszczenie wpisu od skargi jest czynnikiem blokującym możliwość dalszego rozpoznania skargi a tym samym skontrolowanie pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co jest celem postępowania sądowoadministracyjnego. Warto też zaznaczyć, iż z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 w/w ustawy nie zachodzi obawa, że strona skarżąca bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 i § 2 sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie może też wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei z art. 140 § 1 wynika, że stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący zobowiązany jest udzielić wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. też postanowienie NSA z dnia 27.05.2008r. , sygn. I FZ 154/08, postanowienie NSA z dnia 13.05.2010r., sygn. akt II FZ 185/10 ) Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1, art.245§1-3, art. 246§1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm.) orzeczono jak w sentencji.