I SA/Kr 230/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu w dniu 11 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 czerwca 2017r., sygn. akt I SA/Kr 230/17 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 grudnia 2016r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010r. postanawia: zmienić postanowienie Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 czerwca 2017r., sygn. I SA/Kr 230/17 i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z. B. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o przyznanie jej prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 grudnia 2016r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010r. Z informacji zawartych w uzasadnieniu wniosku oraz znajdującego się w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" wynika, iż Z. B. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Otrzymuje emeryturę, częściowo zajętą przez komornika w wysokości 900 zł miesięcznie. Jej stałe wydatki obejmują opłatę za media – 150 zł i koszty lekarstw ok. 200 zł. Nie posiada ona oszczędności, przedmiotów o wartości pow. 5000 zł. Jest właścicielką ˝ części nieruchomości, położonej przy ul. [...] w K., obciążonej hipoteką. Rozpoznający wniosek Starszy Referendarz Sądowy uznał, że dane w nim zawarte nie były wystarczające do pełnej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej. Stąd też została ona wezwana do przedłożenia: spisu jej miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami; wyciągów z jej kont bankowych, obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan; jej zeznania podatkowego za 2016r. lub odpowiedniego zaświadczenia z urzędu skarbowego o uzyskanych przez nią przychodach i dochodach w 2016r.; dowodu przekazu lub przelewu emerytury, za ostatni miesiąc; spisu nieruchomości będących jej własnością, współwłasnością wraz z odpisami (lub kserokopiami) ksiąg wieczystych, obejmujących przedmiotowe nieruchomości; oświadczenia określającego, czyją własnością jest lokal, dom, w którym mieszka wnioskodawczyni wraz z numerem księgi wieczystej tej nieruchomości. Skarżąca nie nadesłała jednak przedmiotowych dokumentów istotnych, z punktu widzenia rzeczywistej oceny jej sytuacji finansowej. Nie ustosunkowała się też w żaden sposób do ww. wezwania. W konsekwencji postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017r. Starszy Referendarz Sądowy WSA w Krakowie, działając na podstawie art.244 § 1, art.245 § 3, art. 246 §1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Oceniając okoliczności sprawy uznał on, że skarżąca nie przesłała dokumentów źródłowych i nie dość dokładnie przedstawiła swoją sytuację finansową. Nie miał więc kompletnego materiału, do którego przedłożenia zobowiązana była ww., aby przeprowadzić dogłębną analizę jej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. W sprzeciwie od ww. postanowienia, skarżąca nie zgodziła się z postanowieniem wydanym przez Starszego Referendarza Sądowego tut. Sądu. Skarżąca podała, że obecnie zamieszkuje w prowizorycznym lokalu o powierzchni ok. 10 m2, położonym w K. przy ul. [...], gdyż po zniesieniu współwłasności nieruchomości przez Sąd Rejonowy dla [...], sygn. akt Kr 128/07/P nie miała, gdzie mieszkać. Nieruchomość przy ul. [...] przejął w całości jej były mąż T. B., a skarżąca została współwłaścicielem w lokalu przy ul. [...], który jest obciążony hipotecznie przez J. M., a następnie przez jego teściową na kwotę ponad 500.000 zł, nr księgi wieczystej [...] Skarżąca podała ponadto, że próby sprzedaży jej udziału przy tak dużym obciążeniu nie przyniosły pozytywnego rezultatu. Dodała też, że A. S. i J. M. podpisali umowę przedwstępną odnośnie zakupu jej udziału po prawomocnym postanowieniu Sądu o zniesieniu współwłasności, jednak z tej umowy nie wywiązali się. Skarżąca podniosła również, że uzyskanie przez nią kredytu jest niemożliwe, gdyż banki przy jej dochodach z emerytury oraz obciążeniu hipotecznym tej nieruchomości, odmawiają w ogóle udzielenia kredytu. W załącznikach do sprzeciwu, skarżąca przesłała zdjęcia, w jakich warunkach mieszka, rachunki za energię elektryczną oraz PIT-37 za 2016r. i wyciąg z Banku za okres od 1 kwietnia 2017r. do 12 lipca 2017r. Wskazała też, że na lekarstwa wydaje ok. 200 zł miesięcznie. Nie zbierała paragonów, ale obecnie będzie je gromadzić. Jej zdaniem, przedłożone przez nią dokumenty w pełni potwierdzają zasadność zwolnienia jej od kosztów sądowych. Za niemożliwe uznała przeżyć za 500 zł miesięcznie przy obecnych cenach żywności, które niedługo wzrosną. Zdaniem skarżącej, stanowisko Sądu było w tej materii pozbawione sensu i nie opierało się na obecnej rzeczywistości oraz było niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Zaznaczyła również, że nie otrzymała żadnego wezwania do dostarczenia dodatkowych dokumentów ani awiza. Z byłym mężem jest od wielu lat w dużym konflikcie i prawdopodobnie, jeżeli wezwanie Sądu było awizowane, to zostało przez niego zabrane i nie została o tym powiadomiona. Dlatego nie mogła uzupełnić brakujących dokumentów. Z uwagi na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i uwzględnienie jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarta w przepisach Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty, powinny uzasadniać jej żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawczyni spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawczyni ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że na etapie złożenia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego tut. Sądu w zakresie prawa pomocy, skarżąca przedstawiła okoliczności, mające wpływ na zmianę zapadłego postanowienia z dnia 14 czerwca 2017r. Na uwagę zasługuje fakt, że skarżąca zamieszkuje obecnie w prowizorycznym lokalu o powierzchni ok. 10 m2, położonym w K. przy ul. [...], gdyż – jak sama podaje – po zniesieniu współwłasności nieruchomości przez Sąd Rejonowy dla [...], sygn. akt Kr [...] nie miała, gdzie mieszkać. Natomiast nieruchomość przy ul. [...] przejął w całości jej były mąż T. B.. Ona sama zaś została współwłaścicielem w lokalu przy ul. [...], który jest obciążony hipotecznie przez J. M., a następnie przez jego teściową na kwotę ponad 500.000 zł. Nie można także tracić z pola widzenia okoliczności, na którą powołuje się skarżąca w odniesieniu do niemożności uzyskania przez nią kredytu, gdyż banki przy jej dochodach z emerytury oraz obciążeniu hipotecznym ww. nieruchomości, odmawiają jego udzielania. Niewątpliwie świadczy to o złej sytuacji finansowej skarżącej i braku zdolności kredytowej, nawet w przypadku wykazania przez nią woli zapłaty wymaganego na tym etapie postępowania, wpisu od skargi. Tut. Sąd wziął pod uwagę dokumenty, które skarżąca dołączyła w formie załączników do wniesionego sprzeciwu. W odniesieniu do wyciągu z banku z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego, za okres od 1 kwietnia 2017r. do 12 lipca 2017r. zauważyć należy, że saldo końcowe z dnia 25 maja 2017r. wynosi 26,45 zł, z dnia 22 czerwca 2017r., to kwota 879,16 zł, z kolei z dnia 27 czerwca wynosi 5,36 zł 2017r. Na rachunku skarżącej odnotowano niewielkie wpływy z ZUS [...] z tytułu świadczenia ZUS – emerytura/renta. W tym miejscu zauważyć należy, że w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca podała, iż otrzymuje emeryturę, ale częściowo zajętą przez komornika. Jej argumentacja jest zatem spójna i logiczna. Na uwagę zasługuje również to, że jej stałe wydatki obejmują opłatę za media – 150 zł i koszty lekarstw ok. 200 zł. Nie posiada ona oszczędności, przedmiotów o wartości pow. 5000 zł. Skarżąca przedstawiła też rachunki za energię elektryczną z T. Sp. z o. o. w K. na kwotę 22,55 zł za październik 2016r., kwotę 132,98 zł za listopad 2016r., a także na kwoty po 132,96 zł – za okres od grudnia 2016r. do lutego 2017r. Natomiast z przedłożonego przez nią zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2016, PIT-37 wynika, że jej dochód po odliczeniach wyniósł 17.231,48 zł. W załącznikach do sprzeciwu, skarżąca przesłała również zdjęcia, w jakich warunkach żyje i niewątpliwie nie są to godziwe standardy egzystencji. Sąd uznał, że oświadczenia oraz dokumenty, przedłożone przez skarżącą, przemawiają o zasadności zwolnienia jej od ponoszenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Dane w nich zawarte niewątpliwie świadczą o tym, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, jako osoby samotnej, samodzielnie prowadzącej gospodarstwo domowe. Argumenty skarżącej są spójne i nie stoją w sprzeczności z danymi, które wynikają z dokumentów źródłowych oraz oświadczeń, które sama złożyła. W kontekście powyższego wskazać należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże, że nie stać jej na poniesienie kosztów postępowania, co bezspornie odnotowano w realiach niniejszej sprawy. Wobec przedstawionych powyżej okoliczności, konieczność nawet jednorazowego uiszczenia przez skarżącą wpisu sądowego od skargi, która wynosi w przedmiotowej sprawie kwotę 630 zł, mogłaby spowodować negatywne skutki w postaci spowodowania uszczerbku dla jej koniecznego utrzymania, a ponadto pozbawić ją konstytucyjnego prawa do sądu, tym bardziej, że kwota samego wpisu od skargi, przewyższa kwotę 500 zł (według oświadczeń skarżącej), która pozostaje jej na miesięczne utrzymanie. Wedle powyższej argumentacji oraz okoliczności faktycznych i prawnych, sytuacja finansowa skarżącej wskazuje, iż spełnione zostały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Natomiast analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami skarżącej i wskazywanymi przez nią okolicznościami, przesądza o zasadności zwolnienia jej od kosztów sądowych. W związku z powyższym, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.