I SA/Kr 238/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 grudnia 2011r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok postanawia: oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 237/12, skarżący J.P. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 grudnia 2011 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005r. W uzasadnieniu wskazał, iż sytuacja materialna małżonków nie pozwala na opłacenie wysokich kosztów wpisu sądowego od skargi. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, a także z informacji zawartych w formularzu PPF wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i małoletnią córką. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy jest wynagrodzenie za pracę żony w kwocie 1386 zł oraz dochód osiągany przez samego wnioskodawcę z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej pod nazwą "J " w wysokości 1192,42 zł. W załączeniu do złożonego formularza skarżący przedłożył zaświadczenie z zakładu pracy o wysokości uzyskiwanych przez małżonkę dochodów oraz bilans przychodów i kosztów swej firmy za 2011 r. Ponadto z oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż nie posiada na własność żadnych nieruchomości lokalowych ani gruntowych, a wraz z rodziną zamieszkuje grzecznościowo w mieszkaniu rodziców, którzy okresowo wspomagają rodzinę pomocą szacowaną na kwotę około 500 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący wskazał, iż posiada samochód – pomoc drogową marki I. na zasadach współwłasności z bankiem i w związku z tym jest obciążony ratą kredytową w wysokości 2466,59 zł. Postanowieniem z dnia 13 marca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyżej powołanego rozstrzygnięcia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc między innymi, iż należycie uprawdopodobnił i uzasadnił okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a koszty, które musiałby ponieść w niniejszym postępowaniu są na tyle wysokie, iż musiałby w praktyce wziąć kredyt na ten cel, którego by nie otrzymał ze względu na zajęcia komornicze Urzędu Skarbowego. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych uznając, iż analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniem strony oraz wskazanymi przez nią okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej, w jakiej znajduje się wnioskodawca. W uzasadnieniu podniesiono, iż comiesięczna płatność na poczet spłaty raty kredytu na zakup samochodu – pomocy drogowej w istocie wiąże się z wydatkowaniem sumy dochodów obojga małżonków, co w konsekwencji oznacza, że ich zasadnicze źródło utrzymania muszą stanowić inne dochody. Sumy przekazywane przez rodziców (po 500 zł na każdego z małżonków) doprowadziły do powzięcia przez Sąd pierwszej instancji dodatkowych wątpliwości odnośnie wiarygodności okoliczności przywołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 14 maja 2012 r. skarżący wniósł zażalenie, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity - Dz. U. z 2012 r., poz. 270, powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") poprzez uznanie, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny, podczas gdy należycie uzasadnił i uprawdopodobnił okoliczności, które przedstawił we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wyjaśniono, w odpowiedzi na zarzuty zawarte w powyżej powołanym postanowieniu, iż bieżące wydatki rodziny są zróżnicowane w zależności od wydatków ponoszonych na adoptowane dziecko, dlatego nie można określić ich precyzyjnie. W uzupełnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącego, w piśmie z dnia 17 maja 2012 r., przedstawił nowy harmonogram spłaty kredytu samochodowego, obowiązujący od 1 marca 2012 r., a ustanowiony w związku z jego trudną sytuacją materialną i niemożliwością regulowania spłat kredytu, zgodnie z poprzednio ustalonym planem. Z dokumentu tego wynika, iż obecnie rata za samochód wynosi 1314,48 zł. Postanowieniem z dnia 13 marca 2012r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. NSA wyjaśnił, że Sąd pierwszej instancji nie skorzystał z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF dane są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, podczas gdy jednocześnie w swym rozstrzygnięciu wyraził wątpliwości co do stanu majątkowego wnioskodawcy oraz jego rodziny. W związku z tym wskazano, że przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd powinien wezwać podatnika do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego rzeczywistą sytuację majątkową. W szczególności powinny być to wyciągi bankowe z kont za okres począwszy od stycznia 2011 r. wraz z oświadczeniami o ilości posiadanych kont bankowych, a także oświadczenia o wydatkach ponoszonych na bieżące utrzymanie, opłatach i innych kosztach związanych z egzystencją. W toku ponownego rozpoznawania sprawy Sąd wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych i lokat bankowych skarżącego i członków jego rodziny, obrazujących historię rachunków w okresie ostatnich dziewięciu miesięcy oraz stan obecny, a także złożenie oświadczenia o ilości posiadanych przez nich kont bankowych, - przedstawienie zestawienia i udokumentowanie miesięcznych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego, w szczególności przedstawienie kopii faktur i rachunków za media za ostatni okres rozliczeniowy, a także innych związanych z codziennym utrzymaniem rodziny (w tym podanie szacunkowej wysokości wydatków na żywność, lekarstwa, odzież itd.), dotyczących wszystkich domowników, - wskazanie, czy i w jakim zakresie skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy społecznej, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik skarżącego przedłożył: - oświadczenie skarżącego z dnia 26 września 2012 r., o zlikwidowaniu rachunku bankowego, braku lokat bankowych, niekorzystaniu z pomocy społecznej oraz wskazanie przez skarżącego miesięcznych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym, a to na całkowitą kwotę 2500zł (uwzględniając ratę za samochód firmowy i składkę na ZUS), gdzie wyjaśniono dodatkowo, że koszty związane z codziennym utrzymaniem mieszkania skarżącego ponoszą jego rodzice, a to w szczególności czynsz i media, - odcinki wpłat składek skarżącego na ZUS - potwierdzenie z Getin Noble Bank S.A. z 25 września 2012 r. dotyczące spłaty raty kredytu za samochód firmowy, a to na kwotę 1316zł, - harmonogram nr 4 spłat kredytu za samochód obowiązujący od 1 marca 2012 r., z którego wynika, że począwszy od lipca 2012r. miesięczna rata wynosi 1314,48zł (data płatności ostatniej raty to 16 października 2015r.), - odcinek opłaty za energię elektryczną, - faktura VAT nr [...] z PGNiG za gaz, - odcinek opłaty do S.M. "R" za używanie lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity - Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania(art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z wniosku skarżącego jednoznacznie wynika, iż wnosi on o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a to zwolnienia od kosztów. Zawarta w przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi regulacja prawa pomocy - stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Stwierdzenie przez Sąd sprzeczności w składanych przez stronę wyjaśnieniach oraz przedkładanych dokumentach, a następnie powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie pozwalają na przeniesienie na budżet państwa kosztów sądowych obciążających podatnika. W świetle przytoczonej regulacji oraz powyższych uwag, Sąd uznał, iż okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony i wskazywanymi przez nią okolicznościami nasuwa wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej w jakiej znajduje się wnioskodawca, których istnienie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy, a to mając na względzie spoczywający na skarżącym ciężar dowodowy w tym zakresie. To bowiem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje Sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 marca 2012 r. (II FZ 175/12) konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 16 marca 2012r., sygn. akt I OZ 160/12). Dodatkowo, od profesjonalnego pełnomocnika można oczekiwać i wymagać rzetelności w podejmowanych w imieniu mocodawcy czynnościach procesowych, w tym dokładnego udokumentowania oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2012r., I GZ 58/12). W związku z powyższym strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, które stały się przedmiotem zainteresowania Sądu w związku ze wszczęciem procedury z art. 255 p.p.s.a. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. W niniejszej sprawie Sąd skorzystał z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a., wzywając pełnomocnika skarżącego do przedłożenia szczegółowo wymienionej dokumentacji. W przedłożonych dokumentach próżno szukać jednak jednoznacznego zestawienia miesięcznych wydatków związanych z codziennym utrzymaniem rodziny (w szczególności szacunkowej wysokości wydatków na żywność, lekarstwa, odzież). Słowo zestawienie ma zaś przecież bardzo jednoznaczne znaczenie w języku polskim i oznacza wykaz, spis, listę czegoś (za www.sjp.pl), a w związku z tym nie może ulegać wątpliwości, że pełnomocnik skarżącej powinien był doskonale zdawać sobie sprawę z oczekiwanego przez Sąd zakresu potrzebnych informacji. Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Dokonując oceny możliwości płatniczych strony należy zaś przecież przeprowadzić swoistą symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności. Podstawą wnioskowania w tym zakresie mogą być zaś jedynie szczegółowe informacje pozwalające choćby na stwierdzenie, które z wydatków na gospodarstwo domowe składających się na globalną kwotę jak to określa skarżąca "około 2500 zł" - mają charakter niezbędnych w konfrontacji z powinnością uiszczenia kosztów sądowych. Dodatkowo istniejące wątpliwości wzmaga jeszcze wspomniana przez skarżącego okoliczność, iż koszty czynszu i mediów związane z zajmowanym lokalem ponoszą jego rodzice. W tym kontekście bez znaczenia dla sprawy pozostają zresztą zatem przedłożone odcinki opłat uiszczonych za dostarczenie energii elektrycznej, gazu oraz za używanie lokalu. Niemniej jednak w konsekwencji nie wiadomo zatem jakie wydatki, poza wskazanymi przez skarżącego (rata z tytułu kredytu samochodowego) oczywistymi jak choćby ma na wyżywienie, ubrania czy środki czystości, powiększają rzeczoną kwotę 2500zł. To właśnie w tym względzie Sąd oczekiwał jak najbardziej ścisłego określenia wydatków, poprzez przygotowanie zestawienia, o którym wyraźnie wzmiankowano w punkcie drugim skierowanego do skarżącej wezwania. Należy zresztą zauważyć, że w obecnej sytuacji majątkowej rodziny skarżącego, stałe miesięczne dochody obok deklarowanego wsparcia rodziców w kwocie 1000zł (2x500zł) stanowi wynagrodzenie ze stosunku pracy małżonki skarżącego, a to 1111zł oraz przewidywane dochody skarżącego na poziomie około 1200zł. Oznacza to, że po zaspokojeniu niesprecyzowanych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, do dyspozycji małżonków pozostaje jeszcze kwota około 2300zł, która po "potrąceniu" jeszcze wpłaty na poczet spłaty kredytu na zakup samochodu – pomocy drogowej marki "I" (1314zł) generuje dla rodziny blisko 1000zł, które nie są w ogóle zagospodarowane w świetle wyjaśnień kolejnych pism skarżącej i jej pełnomocnika. Tak istotny składnik budżetu domowego winien mieć zasadnicze znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania w sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 2000zł wpisu od skargi. Należy przy tym przypomnieć, że skarżący cały czas winien mieć świadomość potencjalnej konieczności ich uiszczenia, a przynajmniej od lipca 2012r. rodzina mogła czynić w tym względzie odpowiednie oszczędności. Nie bez znaczenia dla oddalenia wniosku skarżącego był również przywoływany już na poprzednich etapach postępowania fakt, że skarżący również korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, pomimo, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy. Udział kwalifikowanego pełnomocnika sam w sobie nie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy, ale w kontekście oceny sytuacji materialnej strony, okoliczność ta nie pozostaje bez wpływu na te ocenę. Skoro bowiem skarżącego stać jest aktualnie na wynajęcie pełnomocnika z wyboru to należy uznać, iż będzie ona również w stanie ponieść należne koszty sądowe. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia aktualnie wymaganych kosztów nie naraża skarżącego – w oparciu o przedstawione informacje – na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia