I SA/Kr 324/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013r na posiedzeniu niejawnym wniosku A.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 stycznia 2012r. znak. [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc październik 2007r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 2 kwietnia 2013r. skarżący A.S. złożył swój kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej wydaną w sprawie podatku od towarów i usług za miesiąc październik 2007r. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy z uwagi na brak własnych dochodów, brak nieruchomości, oszczędności. Wskazuje, iż stan zdrowia wymaga stałego, systematycznego leczenia, co z kolei powoduje wzrost stałych, miesięcznych wydatków, które określa na kwotę 800 zł. Dodaje, iż obecny stan jego funduszy nie daje stronie możliwości jednorazowego uiszczenia wpisu sądowego, a dokonanie tejże opłaty podważyłoby w sposób istotny warunki egzystencji skarżącego oraz jego rodziny. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Poprzedni wniosek skarżącego złożony do przedmiotowej sprawy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych został rozpoznany odmowie ( postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 listopada 2012r. oddalające zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Krakowie wydane w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy ). Zgodnie z art.165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z tym wnioskodawca ma prawo do składania wielokrotnie wniosków o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Zgodnie natomiast z orzeczeniem NSA z 20 października 2005r. II FZ 651/05 - wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, umotywowanego chęcią wniesienia skargi kasacyjnej jest zmianą okoliczności sprawy, o której mowa w art. 165 p.p.s.a. Sąd zaś nie może odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego rozstrzygnięcia byłoby istotne ograniczenie prawa strony do sądu, zwłaszcza poprzez uniemożliwienie wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na obligatoryjne jej sporządzenie przez profesjonalnego prawnika. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący jest osobą gospodarującą samodzielnie. Jednocześnie skarżący wskazuje, iż wraz z żoną ponosi miesięczne wydatki na utrzymanie w kwocie około 800 zł. Oświadcza dodatkowo, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze S.S.. Skarżący zaznacza, iż z małżonką od 2005r. pozostaje w rozdzielności majątkowej, w związku z tym nie może przedstawić jej deklaracji podatkowych, informacji o dochodach, rachunków bankowych itp. Sam wnioskodawca nie wykazuje własnego dochodu. Nie wyjaśnia, czy jakikolwiek dochód osiąga, z jakiego ewentualnie źródła. Enigmatycznie tylko wskazuje, iż deklaracje w zakresie podatku od towarów i usług za ostatnie miesiące są zerowe. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika , iż nie posiada on na własność żadnej nieruchomości lokalowej, zamieszkuje w domu należącym do S.S.. Jak jednocześnie podkreśla, nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Strona nie wskazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Nie posiada samochodu. Oświadcza również , iż nie posiada rachunków bankowych ani osobistych ani firmowych. Jak wskazano powyżej, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy jest jego kolejnym wnioskiem w niniejszej sprawie, a zmiana rozstrzygnięcia , które nastąpiło, odmawiające mu przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie, byłoby możliwe po wykazaniu przez wnioskodawcę, iż jego sytuacja zmieniła się w stosunku do poprzednio ocenianej w istotny sposób, wpływający na pogorszenie stanu majątkowego i bytowego. Mając na uwadze powyższe nie uznano, aby skarżący wykazał, iż jego sytuacja majątkowa uległa jakiejkolwiek zmianie uzasadniającej odmienną ocenę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację skarżącego, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby w jakikolwiek sposób zmieniła się jego sytuacja materialna na gorszą czy bardziej uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy w porównaniu z tą, która była przedmiotem rozważań NSA w listopadzie 2012 roku czy wcześniej – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w lipcu 2012r. Oceniając aktualnie złożony wniosek stwierdzono, iż skarżący nie wykazał dochodu własnego ani źródeł jego pochodzenia. Nie przedstawił również oświadczeń oraz dokumentów potwierdzających źródła i wysokość dochodów swojej małżonki enigmatycznie stwierdzając, iż pozostaje z nią od 2005r. w rozdzielności majątkowej. Skarżący w niniejszej sprawie był już wzywany o podanie danych dotyczących majątku, zarobków, oszczędności małżonki i doskonale zdaje sobie sprawę, co zostało potwierdzone i wyjaśnione mu w postanowieniach tak Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż rozdzielność majątkowa nie wyłącza wzajemnej pomocy w kwestiach również dotyczących postępowań sądowych. Obowiązek ten wynika z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ( Dz. U. z 2012r.poz.788 ) i jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego. Błędne jest zatem rozumowanie, iż rozdzielność majątkowa uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Nie znając sytuacji majątkowej małżonki – w świetle powyższego – nie można stwierdzić, iż skarżący wykazał skutecznie, iż jego sytuacja rodzinna uniemożliwia poniesienie przez niego należnych kosztów sądowych. Skarżący nie przedstawił również żadnej dokumentacji dotyczącej jego samego, swoich zarobków i ich źródeł, a sam wniosek jak i pismo przewodnie nie dawało podstaw do poczynienia racjonalnych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji skarżącego. W konsekwencji – skarżący nie wyjaśnił np. z jakich źródeł pokrywane są koszty utrzymania określone przez niego na kwotę około 800 zł. Ponieważ przedmiotowy wniosek nie jest pierwszym w niniejszej sprawie, skarżący był już wzywany o uzupełnienie poprzednio złożonego, niepełnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, zdawał sobie zatem doskonale sprawę jakich informacji winien udzielić, jakie okoliczności wyjaśnić i co potwierdzić stosownymi dokumentami , aby otrzymać ewentualną pomoc w formie zwolnienia od kosztów sądowych. Informacje zaś zawarte w przedłożonym obecnie formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz piśmie przewodnim są enigmatyczne, nie wyjaśniają w żaden sposób sytuacji finansowej skarżącego. W żaden też sposób nie uwiarygadniają, iż jego sytuacja bytowa zmieniła się w stosunku do poprzednio ocenianej przez sąd. Ponadto w dokumentach zawartych w aktach sprawy znajdują się nieścisłości, które znacząco wpływają na racjonalną ocenę sytuacji majątkowej i bytowej skarżącego. Choćby poprzez fakt, iż wnioskodawca utrzymuje, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, po czym w tym samym formularzu wskazuje, iż uiszczenie przez niego należnego wpisu sądowego w istotny sposób podważyłoby warunki egzystencji jego i jego rodziny. Orzekający widzi tu ewidentną sprzeczność i próbę zatajenia faktycznej sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego oraz jego rodziny. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazał zatem w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić należnych na obecnym etapie kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie strony od wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 i art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, przy niewyjaśnieniu zasadniczych kwestii dotyczących sytuacji rodzinnej i finansowej, zwolnienie od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawcę aktualnie wymaganych kosztów sądowych, nie naraża skarżącego na pogorszenie warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).