I SA/Kr 337/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L.W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg L.W. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 grudnia 2013 r. Nr: [...],[...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. i 2008 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić Wyrokiem z dnia 3 marca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi L.W. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 grudnia 2013 roku w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. i 2008 r. Wraz ze skargą kasacyjną od tego orzeczenia skarżący, działający przez pełnomocnika adw. P.O., złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz żoną A.W.. Jego dochód stanowi emerytura w wysokości 975,06 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni 200 m² z ogrodem odziedziczony po rodzicach, dla którego prowadzone są dwie odrębne księgi wieczyste. Nieruchomość obciążona jest hipoteką przymusową. Strona nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani cennymi przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy L.W. podniósł, iż jest inwalidą i utrzymuje się z emerytury. Od wielu lat przewlekle choruje, z czym wiążą się dodatkowe koszty leczenia. We wrześniu 2014 roku skarżący ożenił się, a z żoną zawarł umowę rozdzielności majątkowej. Posiadane oszczędności z prowadzonej działalności gospodarczej zostały skonsumowane na leczenie szpitalne, rehabilitację i leki. Obecnie skarżący stoi przed groźbą utraty ojcowizny, stąd prośba o całkowite zwolnienie go od kosztów sądowych. Dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i zdolności płatniczych wnioskodawcy, dlatego został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez: potwierdzenie wysokości świadczenia emerytalnego za maj 2015 roku, odpisu zeznania podatkowego skarżącego za 2014 rok, wykazanie i potwierdzenie stosownymi dokumentami stanu majątkowego, źródła i wysokości miesięcznych dochodów żony skarżącego, A.W., odpisu zeznania podatkowego żony skarżącego za 2014 rok, wykazu wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (opłaty za prąd, gaz, wodę, opał itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, podatki, telefon, utrzymanie samochodu, itp., udokumentowanie wydatków ponoszonych na leczenie, oświadczenie o samochodach będących jego własnością skarżącego oraz będących własnością jego żony - ze wskazaniem marki tych pojazdów i roku ich produkcji, a także oświadczenia z jakiego źródła finansowane jest wynagrodzenie pełnomocnika. W odpowiedzi na wezwanie L.W. poinformował, że jego obecna małżonka partycypuje we wszystkich kosztach utrzymania gospodarstwa domowego, w tym nieruchomości i aut oraz we wszystkich kosztach jego leczenia. Miesięczny koszt samych leków wynosi ponad 400 zł. W tej kwocie znajdują się takie leki, jak: insulina, środki antypadaczkowe, pourazowe neurologiczne po pęknięciu tętniaka w mózgu, leki moczopędne, nasercowe, wzmacniające wątrobę i trzustkę oraz regulujące gospodarkę wody w organizmie. Skarżący przedstawił opis jego pobytów w szpitalu od 2001 roku ze wskazaniem konkretnych schorzeń, na które cierpi. L.W. podniósł, iż nie jest już osobą samodzielną, we wszystkim wspiera go żona A. Pomoc prawna, pomimo rozdzielności majątkowej, jest finansowana przez żonę wnioskodawcy. Na rachunku bankowym strony nie ma wolnych środków, gdyż wszystko zostało zajęte przez urząd skarbowy. Skarżący jest właścicielem samochodów KIA Cernival z 2004 roku oraz AUDI TT z 2001 roku. Jest on również wpisany w dowodzie rejestracyjnym jako współwłaściciel pojazdu KIA Picanto, który został zakupiony przez żonę 4 lata przed ślubem. Do pisma strony z dnia 29 czerwca 2015 roku załączone zostały kopie następujących dokumentów: potwierdzenia wypłaty świadczenia emerytalnego skarżącego w kwocie 978,06 zł za czerwiec 2015 roku, dokumentu PIT-40A stanowiącego roczne obliczenie podatku przez organ rentowy za rok podatkowy 2014, umowy z dnia 28 listopada 2008 roku o świadczenie usług bankowych dla L.W. przez Alior Bank S.A. Oddział K. oraz aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 5 września 2014 roku. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 roku, poz. 270, ze zm. dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, iż nie byłaby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie skarżący L.W. nie przekonał orzekającego o niemożliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych we własnym zakresie. Ze złożonego we wniosku oświadczenia wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną A.W. Jednakże ani we wniosku, ani w piśmie stanowiącym uzupełnienie wniosku nie podał żadnych danych odnoszących się do stanu majątkowego żony, źródła i wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów, zasłaniając się zawartą między małżonkami umową wprowadzającą ustrój rozdzielności majątkowej. Orzekający pragnie zaakcentować, iż okoliczność zawarcia przez skarżącego umowy wyłączającej wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 roku sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Zatem informacje o dochodach i stanie majątkowym żony, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty istotne znaczenie ma jej stan majątkowy i dochody oraz sytuacja rodzinna. Oznacza to, że w przypadku, gdy skarżący wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić również sytuację majątkową i dochody wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów sądowych jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008 roku, sygn. akt II OZ 322/08). Skarżący pominął milczeniem kwestię wysokości ponoszonych wydatków, pomimo wezwania o ich udokumentowanie. Nie zostały podane nawet szacunkowe dane w tym przedmiocie. Wnioskodawca wyjaśnił jedynie, że wysokość wydatków ponoszonych w miesiącu na konieczne leczenie wynosi 400 zł, ale nawet ta informacja nie została poparta stosownymi dokumentami (faktury, rachunki). Orzekający w dalszym ciągu nie dysponuje zatem danymi dotyczącymi faktycznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami skarżącego i jego żony. Przesłane kopie dokumentów w postaci rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy PIT 40A oraz umowy zawartej z Alior Bankiem nie stanowią prawidłowego wykonania skierowanego do strony wezwania. Orzekający oczekiwał bowiem przedłożenia odpisu zeznania podatkowego skarżącego za 2014 rok oraz wykazów i wyciągów z wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy z aktualnym saldem tych rachunków. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w kwestiach wysokości dochodów i stanu majątkowego małżonki oraz ponoszonych przez małżonków W. wydatków spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące możliwości płatniczych skarżącego. Tym samym niemożliwe jest stwierdzenie, czy rzeczywiście koszty niniejszego postępowania pozostają poza zakresem tych możliwości. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p p s.a.