I SA/Kr 399/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. N. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 18 maja 2018 r. oddalającego wniosek J. N. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 26 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego w ten sposób, że zwalnia skarżącego od kosztów sądowych w całości i ustanawia dla niego radcę prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w K. W złożonym wraz ze skargą wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący J. N. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. We wniosku skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego jedynym dochodem jest zasiłek dla opiekuna w wysokości [...] zł z tytułu opieki nad chorą matką. Na jego majątek składa się [...] część domu o powierzchni 100 m2. Wnioskodawca nie dysponuje zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Opisując swoje zobowiązania i stałe wydatki skarżący podał, że na prąd wydaje [...] zł, na gaz [...] zł, za wodę i ścieki płaci [...] zł, na żywność wydaje [...] zł, na opał [...] zł, na leki [...] zł, a na środki czystości i odzież [...] zł. Postanowieniem z dnia 18 maja 2018 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Opisując sytuację finansową skarżącego Referendarz sądowy oparł się na informacjach podanych przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy i nadesłanych przez niego dokumentach. Referendarz sądowy wskazał, że J. N. jest współwłaścicielem, w [...] części, gospodarstwa rolnego o pow. 0,0475 ha, znajdującego się w M. D., zabudowanego domem o pow. 100 m2, a jego zobowiązania i miesięczne wydatki obejmują: opłatę za energię elektryczną – [...] zł, opłatę za gaz – [...] zł, opłatę za wodę i ścieki – [...] zł, koszty żywności – [...] zł, koszty opału – [...] zł, koszty leków – [...] zł, koszty środków czystości i odzieży – [...] zł. W ocenie Referendarza sądowego, dane przedstawione we wniosku nie były wystarczające do pełnej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Stąd też został on wezwany do przedłożenia szeregu dokumentów, jednak nie nadesłał spisu miesięcznych wydatków rodziny, związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami oraz zeznań podatkowych za 2017 r. lub zaświadczenia odpowiedniego urzędu skarbowego o wysokości uzyskanego przez niego przychodu i dochodu w 2017 r. Zdaniem Referendarza sądowego, brak danych, popartych stosowną dokumentacją, skutecznie uniemożliwia analizę sytuacji finansowej skarżącego. W szczególności nie jest wiadome czy J. N. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Z jednej bowiem strony opiekuje się nią i pobiera stosowe świadczenie, z drugiej natomiast oświadcza, że nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. W konsekwencji nie wiadomo czy uzyskiwane [...] zł, przeznaczane jest na pokrycie kosztów utrzymania wnioskodawcy czy matki, czy też obojga. Kwota ta jest też na tyle niska, że nie pokrywa wskazanych kosztów utrzymania w wysokości [...] zł, co podważa wiarygodność oświadczeń strony w zakresie uzyskiwanych dochodów. Referendarz sądowy uznał zatem, że skarżący nie dość dokładnie i wyczerpująco przedstawił swoją sytuację finansową, co wyklucza przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Referendarza sądowego J. N. wniósł o jego uchylenie. Skarżący wyjaśnił, że nie posiada gospodarstwa rolnego, a jedynie jest współwłaścicielem [...] części działki zabudowanej domem, w którym też ma [...] część o pow. 0,0475 ha. Jego jedynym dochodem jest świadczenie opiekuńcze w kwocie [...]zł. Skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z matką. Wyjaśnił również, że koszty przekraczają dochody, dlatego czasem się zapożycza. Skarżący oświadczył, że w Urzędzie Skarbowym nie składa deklaracji ponieważ nie osiąga dochodów. Do sprzeciwu dołączył zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia 11 czerwca 2018 r., z którego wynika, że w 2017 r. nie deklarował dochodu do opodatkowania, jak również nie był osobą prowadzącą działalność gospodarczą objętą zryczałtowanym podatkiem dochodowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarta w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013 r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012 r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013 r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013 r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009 r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że na etapie złożenia sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego tut. Sądu w zakresie prawa pomocy, skarżący przedstawił okoliczności, mające wpływ na zmianę zapadłego postanowienia z dnia 18 maja 2018 r. W treści wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że źródłem jego utrzymania jest świadczenie opiekuńcze z tytułu opieki nad chorą matką w wysokości [...] zł. Na majątek skarżącego składa się jedynie [...] część domu o powierzchni 100 m2. Poza tym skarżący nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi, ani przedmiotami wartościowymi. Z załączonego do sprzeciwu zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia 11 czerwca 2018 r. wynika, że w 2017 r. skarżący nie deklarował dochodu do opodatkowania, jak również nie był osobą prowadzącą działalność gospodarczą objętą zryczałtowanym podatkiem dochodowym. W związku z powyższym Sąd uznał, że sytuacja skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jako osoba samotna, samodzielnie prowadząca gospodarstwo domowe. W kontekście powyższego wskazać należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże, że nie stać jej na poniesienie kosztów postępowania, co bezspornie odnotowano w realiach niniejszej sprawy. Wobec przedstawionych powyżej okoliczności, konieczność uiszczenia przez skarżącego kosztów sądowych oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, mogłaby spowodować negatywne skutki w postaci spowodowania uszczerbku dla jego koniecznego utrzymania, a ponadto pozbawić go konstytucyjnego prawa do sądu. Wedle powyższej argumentacji oraz okoliczności faktycznych i prawnych, sytuacja finansowa skarżącego wskazuje, iż spełnione zostały przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Natomiast analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami skarżącego i wskazywanymi przez niego okolicznościami, przesądza o zasadności zwolnienia go od kosztów sądowych. W związku z powyższym, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.