I SA/Kr 451/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2010 r. postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 451/16 i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.P. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. We wniosku skarżący zadeklarował, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną A.P. oraz synami K.P. ur. w 2000 r. oraz M.P. ur. w 2003 r. Jego dochód stanowi renta inwalidzka w wysokości 967,80 zł miesięcznie netto oraz świadczenia z ZUS w łącznej wysokości 489 zł, miesięcznie. W 2015 r. uzyskał on dochód w wysokości 10 493,40 zł. W dniu 27 kwietnia 2016 r. na jego konto wpłynęła kwota 75 000 zł, przesłana przez brata A.P.. Żona A. P. zatrudniona jest w Spółdzielni Inwalidów "H", na stanowisku szwaczki, z wynagrodzeniem w wysokości 1850 zł brutto (netto 1355,69 zł.). W 2015 r. uzyskała ona dochód w wysokości 19 891,92 zł przy przychodzie w wysokości 21 226,92 zł. Skarżący oszacował koszty miesięcznego utrzymania na kwotę 2 075 zł, podając, że obejmują one: opłaty administracyjne – 270 zł, koszty leków i rehabilitacji – 250 zł, wydatki szkolne – 200 zł, koszty wyżywienia 1200 zł, ubezpieczenie – 70 zł, opłatę za wywóz śmieci – 40 zł, opłatę za telefon – 45 zł. W odpowiedzi na wezwanie doprecyzował, że miesięczne wydatki obejmują: koszty artykułów spożywczych – 515 zł, lekarstw – 160 zł, opłatę za energię elektryczną – 136 zł, koszty opału – 200 zł, koszty wody i odprowadzania ścieków – 115 zł, koszty wywozu odpadów komunalnych – 180 zł, opłatę za internet – 95 zł, raty za telefon – 110 zł, koszty paliwa – 200 zł, koszty gazu – 62 zł, koszty odzieży – 200 zł, koszty rehabilitacji dziecka – 100 zł, koszty remontu łazienki – 900 zł. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, wskazując, że w rozpatrywanej sprawie wnioskodawca uzyskał środki w wysokości 75 000 zł, które w zupełności pozwalają na pokrycie obecnych kosztów sądowych, sprowadzających się do wpisu od skargi w wysokości 1 720,00 zł, jak również na opłacenie wynagrodzenia ewentualnego pełnomocnika i to bez pogorszenia warunków egzystencji rodziny. Nadto referendarz wskazał, że wnioskodawca jest właścicielem działki budowlanej, o pow. 0,0277 ha, położonej w N. (kw [...]) oraz nieruchomości składającej się z czterech działek o łącznej pow. 0,2085 ha, położonej również w N. (Kw nr [...]), jak również samochodu osobowego marki Suzuki Liana, rok prod. 2004. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, podnosząc, że wbrew poglądowi referendarza sądowego, nie jest właścicielem nieruchomości położonej w Nowym Targu, składającej się z czterech działek o łącznej powierzchni 0,2085 ha. Jak wyjaśnił skarżący, właścicielem nieruchomość o powierzchni 0,2085 ha, objęta księgą wieczystą Kw nr [...] na podstawie aktu własności ziemi Nr [...] z dnia 21 grudnia 1978 r. jest brat skarżącego A.P.. Na wykazanie tego skarżący dołączył do sprzeciwu treść wymienionej księgi wieczystej pozyskaną ze stron internetowych Ministerstwa Sprawiedliwości - Podsystemu Dostępu do Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Odnośnie nieruchomości położonej w N. o powierzchni 3 ary (0,0277 ha), objętej księgą wieczystą NS [...] skarżący wyjaśnił, że nieruchomość ta stanowi grunt zabudowany budynkiem nr [...] przy ul. R. w N.. W budynku tym zamieszkuje skarżący wraz z rodziną i w związku z nabyciem tejże nieruchomości wydana została przez Naczelnika Urzędu Skarbowego decyzja, która w ocenie skarżącego (podobnie jak i utrzymująca ją w mocy decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 lutego 2016 r.) winna zostać poddana kontroli sądowej w niniejszej sprawie. W dalszej kolejności skarżący wyjaśnił, że istotnie w dniu 27 kwietnia 2016 r. na jego konto wpłynęła kwota 75.000,00 zł. Kwota ta jednak została bezzwłocznie przelana na konto Urzędu Skarbowego na pokrycie należności podatkowej, w podatku będącym przedmiotem zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie sprawy, a to w związku z wezwaniem skarżącego do jej bezzwłocznego uiszczenia, pod groźbą naliczenia wysokich odsetek, które w niedługim czasie sięgnęły by wysokości należności głównej. Jej uiszczenie na konto Urzędu Skarbowego było podstawą wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w dniu 12 maja 2016 r. zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej, obciążającej wskazaną wyżej nieruchomość objętą Kw [...]. Na wykazanie tego skarżący dołączył treść wymienionej księgi wieczystej pozyskaną ze stron internetowych Ministerstwa Sprawiedliwości W tej sytuacji kwota 75.000,00 zł pozyskana jednokrotnie, bez żadnego widoku na możliwość pozyskania jakichkolwiek dalszych kwot, wbrew poglądowi referendarza sądowego, nie doprowadziła do wzrostu aktywów zarówno w majątku skarżącego, pozwalających na pokrycie w niniejszej sprawie należnych opłat sądowych. Odnośnie samochodu osobowego marki Suzuki Liana, skarżący wyjaśnił, że samochód ten ma ponad 12 lat, co już samo w sobie wskazuje, że jego wartość rynkowa w obecnych realiach jest, tak naprawdę, żadna. Samochód ten jest wykorzystywany do dowozu dziecka na rehabilitację. Skarżący podkreślił, że obecnie całkowite i jedyne źródło utrzymania rodziny (tj. skarżącego, jego żony i dwójki ich małoletnich dzieci, z których jedno z uwagi na stan zdrowia wymaga ciągłej rehabilitacji) jest renta skarżącego oraz zarobki jego żony otrzymywane w związku z zatrudnieniem w Spółdzielni Inwalidów "H". Dochody te w całości przeznaczane są na pokrycie bieżących kosztów utrzymania rodziny i z uwagi na ich wysokość nie mogą stanowić źródła jakichkolwiek oszczędności, a każdy dodatkowym wydatek może odbić się na koniecznym utrzymaniu wnioskodawcy i jego rodziny. W wykonaniu zarządzenia Sędziego z dnia 7 lipca 2016 r. skarżący został wezwany do przedłożenia następujących dokumentów: odpisu decyzji ustalającej wymiar podatku od nieruchomości, budynku położonego w N., na os. R., odpisu decyzji ustalającej podatek od środków transportowych oraz informacji, czy i w jakiej wysokości oraz w jakiej formie skarżący korzysta z pomocy społecznej – w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem utrzymania w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 czerwca 2016 r. Odpowiadając na powyższe wezwanie skarżący nadesłał pismo w którym podał, że przesyła następujące dokumenty: decyzję ustalającą podatek od nieruchomości budynku położonego w N. os. R., decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej oraz o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego, a także ksero OC samochodu. Stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniu skarżącego, do jego pisma nie zostały załączone żadne z wymienionych dokumentów, niemniej jednak Sąd rozpoznając przedmiotową sprawę nie może pominąć okoliczności znanych mu z urzędu. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że wezwanie o identycznej treści zostało skierowane do żony skarżącego (której skarga została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Kr 451/16), która nadesłała wskazane dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. sygn. akt II OZ 822/09 udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W orzecznictwie sądowym podkreśla się ponadto, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i jej aktualnych możliwości płatniczych (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 października 2008 r.; sygn. akt I SA/Po 825/08; publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonując analizy wniosku skarżącego oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd uznał, że jego sytuacja majątkowa przemawia za przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. W ocenie Sądu dochody uzyskiwane przez skarżącego oraz jego żonę są relatywnie niskie. Na miesięczne wynagrodzenie skarżącego składa się renta inwalidzka w wysokości 967,80 zł netto miesięcznie oraz świadczenia z ZUS w łącznej wysokości 489 zł miesięcznie. Z kolei miesięczny dochód jego żony z tytułu zatrudnienia w Spółdzielni Inwalidów "H", na stanowisku szwaczki wynosi netto 1 355,69 zł. Tymczasem skarżący ma na utrzymaniu dwóch synów, z których jeden z uwagi na stan zdrowia wymaga ciągłej rehabilitacji. Z przedłożonych przez żonę skarżącego do akt sprawy sygn. akt I SA/Kr 450/16 dokumentów wynika nadto, że rodzina skarżącego korzysta ze wsparcia pomocy społecznej tj. otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności dla dziecka poniżej 16 roku życia w wysokości 153 zł, jak również pobiera inne świadczenia (w tym zasiłek rodzinny na oboje dzieci w kwocie 118,00 zł na każde dziecko przyznany na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r., dodatek do zasiłku rodzinnego w kwocie 100 zł przyznany na ww. okres, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przyznany na każde z dzieci w kwocie 100 zł jednorazowo). Należy zauważyć, że wysokość wpisu w przedmiotowej sprawie określona została na kwotę 1 720,00 zł. Mając na uwadze dochody skarżącego oraz ponoszone w skali miesiąca wydatki, Sąd uznał, że uiszczenie wpisu tej wysokości rodzi niebezpieczeństwo uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Zauważyć także należy, że skarżący przedstawił stosowne wyjaśnienia odnośnie kwoty 75.000,00 zł przelanej na jego konto (przez jego brata). Skarżący wskazał, że kwota ta została bezzwłocznie przelana na konto Urzędu Skarbowego na pokrycie należności podatkowej, co z kolei było podstawą wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej, obciążającej nieruchomość objętą Kw nr [...] , na której mieszka skarżąca. Skarżący potwierdził powyższą okoliczność poprzez dołączenie treść wymienionej księgi wieczystej. Biorąc powyższe pod uwagę, uzasadnione jest, zdaniem Sądu, przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie go od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Wpis od skargi na obecnym etapie postępowania jest jedynym kosztem sądowym. Przyznanie więc zwolnienia od wpisu umożliwi skarżącemu realizację prawa do sądu zagwarantowanego Konstytucją RP. Jednocześnie Sąd odmówił ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, którego udział na obecnym etapie nie jest konieczny. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.