I SA/Kr 483/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Maja Chodacka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 października 2016 r. sprzeciwu na postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 września 2016 r. o przyznaniu doradcy podatkowemu K.M.wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i zwrot wydatków w sprawie ze skarg R.P. na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia 5 lutego 2013 r., nr: [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu postanawia: I. przyznać doradcy podatkowemu K.M., o numerze wpisu [...], wykonującemu zawód w ramach kancelarii "M ", znajdującej się we W. przy ul. K. - wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 3 044,25 zł (trzy tysiące czterdzieści cztery złote dwadzieścia pięć groszy), zawierające podatek od towarów i usług w wysokości 569,25 zł (pięćset sześćdziesiąt dziewięć złotych dwadzieścia pięć groszy), - kwotę 11,72 zł ( jedenaście złotych siedemdziesiąt dwa grosze) - tytułem niezbędnych, poniesionych wydatków, na środki transportu; II. w zakresie zwrotu wydatków poniesionych na noclegi - wniosek oddalić. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawach o sygn. akt I SO/Kr 3/13 do I SO/Kr 7/13 postanowieniami z dnia 05.07.2013r. przyznał stronie skarżącej prawo pomocy m.in. w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Na tej podstawie Krajowa Rada Doradców Podatkowych dnia 07.08.2013r. wyznaczyła w w/w sprawach pełnomocnika z urzędu w osobie doradcy podatkowego K.M. Akta spraw o sygn. I SO/Kr 3/13 do I SO/Kr 7/13 zostały włączone do akt postępowań prowadzonych pod sygn. I SA/Kr 487/13 do I SA/Kr 491/13 . W dniu 13.12.2013r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie połączył sprawy o sygn. akt od I SA/Kr 487/13 do I SA/Kr 491/13 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą I SA/Kr 487/13 i oddalił skargi. Dnia 21.02.2014r. pełnomocnik wniósł skargę kasacyjną od wyroku. W dniu 03.07.2014r. Referendarz WSA w Krakowie przyznał doradcy podatkowemu wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną w I instancji oraz koszty niezbędnych poniesionych wydatków. Na rozprawie dnia 21.01.2016r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Pełnomocnik wniósł m.in. o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego z urzędu i kosztów dodatkowych. Do akt sprawy dołączony został natomiast "załącznik do protokołu rozprawy w sprawie o sygn. I GSK 843/14", w którym K.M. domagał się: - przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy ustalone według norm przypisanych wraz z należnym podatkiem VAT, - zwrotu niezbędnych wydatków w wysokości 50,22 zł, sprecyzowanych w "zestawieniu niezbędnych wydatków pełnomocnika" z dnia 21.01.2016r. Jako te niezbędne, wydatki podane zostały natomiast koszty przelotu z W do W w dniu 20.01.2016r. i z W do W w dniu 22.01.2016r. w kwocie 398,80 zł oraz koszt dwóch noclegów w hotelu w W. w kwocie 1308,63 zł (stanowiącej według wnioskodawcy przelicznik 300 euro.). Łączną kwotę niezbędnych wydatków pełnomocnik wyliczył więc na 1707,43 zł i podzielił ją na 34 (ilość spraw rozpatrywanych przed NSA), co dało mu wymienioną stawkę 50,22 zł. Przedmiotowy załącznik zawierał ponadto oświadczenie pełnomocnika, iż koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości lub w części. Następnie sprawa została zarejestrowana w WSA w Krakowie pod sygnaturą akt I SA/Kr 483/16. Postanowieniem z dnia 9 września 2016 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przyznał doradcy podatkowemu K.M.wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 3 044,25 zł, zawierające podatek od towarów i usług w wysokości 569,25 zł oraz kwotę 11,72 zł tytułem niezbędnych, poniesionych wydatków, na środki transportu. W zakresie zwrotu wydatków poniesionych na noclegi - wniosek oddalił. K.M. we wniesionym w terminie sprzeciwie zarzucił naruszenie art. 250 § 2 w związku z art. 209 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), przez błędne jego zastosowanie, pomimo że Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu (referendarzowi sądowemu tego sądu) brak jest przydanej kompetencji do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji w przypadku złożenia skargi kasacyjnej oraz naruszenie § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 stycznia 2011r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu przez błędne jego zastosowanie, polegające na odmowie zwrotu pełnomocnikowi niezbędnych i udokumentowanych wydatków poniesionych na hotel. Dalej zarzucono naruszenie art. 141 § 4 zd. 1 w zw. z art. 166 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez nie wskazanie przesłanek uzasadniających miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik skarżącego wniósł w konkluzji o przyznanie wynagrodzenia bez zastosowania art. 250 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a nadto o zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków, w tym kosztów poniesionych na hotel. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 259 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658) do rozpoznania sprzeciwu w sprawie, wszczętej przed dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. dniem 15 sierpnia 2015r., zastosowanie znajdują przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu dotychczasowym. Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprzed tej nowelizacji w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż stosownie do art. 250 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyznaczony doradca podatkowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności doradców podatkowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W niniejszej sprawie wyznaczony pełnomocnik strony skarżącej sporządził skargę kasacyjną i brał udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wywiązał się tym samym z powierzonych mu obowiązków. Złożył również oświadczenie, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości ani w części. Stąd też zasądzenie wynagrodzenia w tym zakresie jest zasadne. Przy tym jednak wbrew zarzutowi podniesionemu w sprzeciwie, art. 250 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszcza możliwość obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika, w uzasadnionych przypadkach, co stanowi legitymację swoistego miarkowania w tym zakresie. Pomimo, że w normie tej jest mowa o uprawnieniu sądu do obniżenia wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, to w rzeczywistości kompetencję w tym zakresie posiada w pierwszej kolejności referendarz sądowy (por. M. Jagielska (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2015, s. 994). Nadto § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. z 2011r., nr 31, poz. 153), stanowi , że zasądzając wynagrodzenie doradcy podatkowego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy doradcy podatkowego, a także charakter sprawy i wkład pracy doradcy podatkowego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, iż stanowi to dyrektywę kierunkową dla ustalenia wynagrodzenia pełnomocnika w konkretnym przypadku. Dodać trzeba również, że art. 250 § 2 został wprowadzony został przepisem art. 1 pkt 67 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do art. 2 tej ustawy przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Stąd też, o ile w sprawie wszczętej przed 15 sierpnia 2015 r. zastosowanie znajduje art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu dotychczasowym, o tyle stosuje się już nowo wprowadzony art. 250 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ja wspomniano powyżej zasądzając wynagrodzenie doradcy podatkowego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy doradcy podatkowego, a także charakter sprawy i wkład pracy doradcy podatkowego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W tym kontekście podkreślić należy, że niniejsza sprawa jest jedną z wielu rozpoznawanych przez sądy obu instancji. Sprawy ze skarg R.P. dotyczą w przeważającej części określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodów różnych marek, w zależności od postępowania. W konsekwencji powoduje to, że sprawy te są rodzajowo takie same, a analiza faktyczno – prawna podejmowanej w nich materii jest oparta o te same mechanizmy interpretacyjne. Dodatkowo wynagrodzenie pełnomocnika przyznane za postępowanie przed sądem pierwszej instancji uwzględniało już nakład pracy doradcy podatkowego i jego wkład w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Kolejne wywody pełnomocnika stanowiły zatem jedynie uzupełnienie wcześniejszych argumentów odnośnie zagadnień z zakresu prawa materialnego. Udział w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie powodował więc konieczności analizy nowych problemów prawnomaterialnych. Przy określaniu wysokości wynagrodzenia pełnomocnika Sąd uwzględnił też aspekt fiskalny, tj. finansowy interes Państwa przy ustalaniu wynagrodzenia pełnomocnika. Państwo występuje w niniejszej sprawie jako gwarant praworządności, zasad poszanowania prawa wszystkich swoich obywateli – także tych ubogich. Musi więc dysponować posiadanymi środkami, z jednej strony w ramach obrony wspomnianych wartości, ale z drugiej powinno czuwać, aby wydatki na te cele były współmierne i adekwatne do cen tego rodzaju usług w ujęciu obiektywnym. Skarb Państwa występuje w przypadku wyznaczenia, a później wypłaty wynagrodzenia pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu, jako zleceniodawca. Zapewnienie stronie prawa do sądu wiąże się również z koniecznością działania dla dobra obywateli w ramach realizacji zasady sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego, wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Powyższe oznaczać musi przyjęcie ścisłej zasady, że wysokość zapłaty za to zlecenie powinna odzwierciedlać zarówno wkład pracy, jak i wartość rzeczywiście wykonanej pracy, ocenianej wieloaspektowo, ale przy pomocy obiektywnego miernika staranności. Stąd też trudno za reprezentację z urzędu, w takich samych rodzajowo sprawach, przyznawać pełnomocnikowi każdorazowo pełną stawkę wynagrodzenia. Z powyższych powodów uzasadnione jest więc przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną stronie z urzędu w wysokości 25% należnej stawki ustalonej w oparciu o Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu, przy zastosowaniu art. 250 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podwyższonego o stawkę podatku od towarów i usług, ustaloną w oparciu o art. 41 ust. 1 i art. 146 a pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług z dnia 11 marca 2004 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 710 z p. zm.) w zw. z § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia. Sąd podkreśla, że przy określaniu wysokości należnego pełnomocnikowi wynagrodzenia uwzględniono fakt, że niniejsza sprawa de facto składa się z pięciu spraw o sygn. akt od I SA/Kr 487/13 do I SA/Kr 491/13. Połączenie ich miało bowiem charakter techniczny i służyło realizacji zasady ekonomii procesowej (por. postanowienie NSA z dnia 08.05.2007r. , sygn. I FSK 457/07; postanowienie NSA z dnia 10.06.2008r. , sygn. I FZ 231/08, postanowienie NSA z dnia 08.07.2009r. , sygn. I FSK 953/09, postanowienie NSA z dnia 24.02.2011r. , sygn. I FSK 1468/10,wyrok NSA z dnia 01.04.2010r. , sygn. II OSK 2060/09). W związku z tym za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym "bazowa" stawka ustalona w oparciu o § 3 ust. 2 pkt. 1) w zw. z § 3 ust. 1 pkt. 1) lit e ww. rozporządzenia – dla spraw o sygn. akt I SA/Kr 487/13 oraz I SA/Kr 489 - 491/13 wynosi 7 200 zł [ 4 sprawy x (75% z 2400 zł) = 7 200 zł], a dla sprawy o sygn. akt I SA/Kr 488/13 "bazowa" stawka ustalona w oparciu o § 3 ust. 2 pkt. 1) w zw. z § 3 ust. 1 pkt. 1) lit. f w/w rozporządzenia – wynosi 2 700 zł (75% z 3 600 zł = 2 700 zł). Wynagrodzenie w tej materii po miarkowaniu wynosi więc 2 475 zł [25 % z (7 200 zł + 2 700 zł ) = 2 475 zł] i zostało ono podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług, ustaloną w oparciu o art. 41 ust. 1 i art. 146 a pkt 1) ustawy o podatku od towarów i usług z dnia 11 marca 2004 r. (Dz.U. z 2016r., poz. 710 z p. zm.) w zw. z § 2 ust. 3 w/w rozporządzenia i wynoszącą w tym wypadku 569,25 zł. Sąd uznał za uzasadnione również przyznanie wynagrodzenia za koszty przejazdu. Co do zasady są to koszty zaliczane do wydatków niezbędnych doradcy podatkowego, w rozumieniu § 4 ust. 1 pkt. 2 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, które poniósł w związku z wykonywaniem pomocy prawnej z urzędu. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że poniesiony koszt biletu lotniczego na trasie W-W-W, wynoszący 398,80 zł, mieści się w kwotowych ramach "niezbędnych wydatków" poniesionych w związku z dojazdem na rozprawę. Koszty podróży samochodem byłyby – uwzględniając opłaty za autostradę – nieco wyższe od kosztów połączenia lotniczego. Stąd też przyznanie zwrotu wydatków za przeloty samolotem jest zasadne w kwocie 11,72 zł, wyliczonej zgodnie z sugestią pełnomocnika, poprzez podzielenie kosztów przelotów w wysokości 398,80 zł przez 34 sprawy rozpatrywane w drugiej instancji. Nie było natomiast w ocenie Sądu w ogóle podstaw do uwzględnienia jako wydatków niezbędnych kosztów pobytu w hotelu. Przedstawiona kwota uiszczona za nocleg w hotelu odbiega od przeciętnych cen noclegów. Takie bowiem należy brać pod uwagę uwzględniając zwrot kosztów noclegu w ramach pojęcia "niezbędnych wydatków", użytego w rozporządzeniu z dnia 31 stycznia 2011r. Koszt noclegu w ramach ww. wydatków należy traktować jako przypadek szczególny. "Niezbędność" w tym wypadku odnosi się bowiem do konieczności przenocowania pełnomocnika, wywołanej ewidentnym brakiem połączeń komunikacyjnych ale nie może być utożsamiana z noclegiem, którego koszty przekraczają zwyczajną, przeciętną, wartość noclegu w danym miejscu. Prowadzić mogłoby to do przepłacania przez Skarb Państwa, w sytuacji przyznawania wydatków pełnomocnikowi, poniesionych na nocleg. Pełnomocnik mógłby bowiem żądać przyznania zwrotu wydatków za nocleg o bardzo wysokim standardzie i w gruncie rzeczy wnosić o przyznanie kwot znacznie przekraczających przeciętną wartość za tego rodzaju usługę. Zatem przy przyznawaniu pełnomocnikowi zwrotu tego rodzaju wydatków należy kierować się podejściem racjonalnym, podstawowymi zasadami wiedzy oraz doświadczenia życiowego, tak aby nie naruszać, w sposób oczywisty, interesu budżetu państwa, który przy nieuwzględnieniu tych postulatów, w sposób nieproporcjonalny i nieekwiwalentny wypłacałby koszty koniecznego noclegu pełnomocnika, wybranego przez niego w sposób dowolny. Działanie takie stałoby więc w sprzeczności z zasadą sprawiedliwości społecznej, która nie tylko musi być brana pod uwagę w stosunku do strony postępowania ale również w stosunku do sposobu wydatkowania funduszy Państwa na ustanowionego z urzędu pełnomocnika, który w takiej sytuacji staje się "zleceniobiorcą" Skarbu Państwa. Jego wydatki w tym zakresie muszą być zatem ograniczone do pewnego średniego miernika wartości usług w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 250 § 1 i 2 oraz art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.