I SA/Kr 5/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.L. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 31.10.2011r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od spadku postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części 2. w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek W.L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 31.10.2011r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od spadku. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz akt sprawy W.L. ur. w 1949r. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem D.L. ur. w 1985r. W.L. otrzymuje rentę rodzinną w wysokości 745,81 zł., miesięcznie , netto. D.L. prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje ok. 1000 zł. dochodu miesięcznie. Jego dochód z tego tytułu w 2010r. wyniósł 11 991,09 zł. Miesięczne koszty utrzymania strony skarżącej obejmują: opłatę za energię elektryczną – 237,83 zł., opłatę za gaz – 187,53 zł., opłatę za usługi telekomunikacyjne i internet – 234,76 zł., opłatę za wodę – 125,57 zł. Ponadto uiszcza ona roczną opłatę za odpady komunalne w wysokości 345,25 zł. oraz podatek od nieruchomości, którego II rata za 2011r. wyniosła 224 zł. W.L. jest wraz synami: M.L. i D.L. współwłaścicielem ( w 1/3 części) nieruchomości stanowiącej działkę nr 136 o pow. 1719 m2 zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. C. w K. oraz nieruchomości stanowiącej działkę nr 137/9 o pow. 898 m2 zabudowanej budynkiem mieszkalnym położonym przy ul. C. w K. Łączna wartość tego majątku szacowana jest na 1 000 000 zł., Wnioskodawca nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04) Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ). Sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma natomiast znamion wyjątkowości. Nie daje też w ocenie orzecznika podstaw do zwolnienia jej od kosztów sądowych w całości. W.L. otrzymuje stały miesięczny dochód w postaci renty. Jest też współwłaścicielem wymienionych wyżej nieruchomości o znacznej wartości. Z kolei posiadanie majątku , szczególnie nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 08.11.2004r. , sygn. FZ 465/04, postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., sygn. FZ 463/04, postanowienie NSA z dnia 12.01.2005r. , sygn. FZ 415/04, postanowienie NSA z dnia 28.06.2005r., sygn. II GZ 56/05). Posiadany majątek może bowiem przynosić pożytki, może też służyć jako zabezpieczenie zaciągniętych ewentualnie pożyczek czy kredytów jeżeli właścicielowi brakuje środków finansowych na bieżące wydatki w tym i na koszty sądowe. (por. postanowienie NSA z dnia 08.04.2011r. , sygn. I FZ 10/11, postanowienie NSA z dnia 29.05.2009r. , sygn. I OZ 563/09). Z drugiej jednak strony orzecznik w ocenie zdolności płatniczych strony skarżącej wziął pod uwagę fakt, iż uzyskiwana renta nie jest wysoka i praktycznie wydawana jest na pokrycie bieżących opłat oraz kosztów wyżywienia. Jak wynika natomiast z dokumentacji fotograficznej (k. akt administracyjnych 27, 28) stan przedmiotowych nieruchomości daleko odbiegają od standardów komfortowej egzystencji. Stąd też orzekający stanął na stanowisku, iż zasadne jest zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych w ½ części. Rozstrzygnięcie to nie pozbawi jej zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąży wnioskodawcy w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować uniemożliwienie skorzystania z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1 , art.245§3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm. ) orzeczono jak w sentencji.