I SA/Kr 516/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 stycznia 2015 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a wniosek oddalić W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 19 stycznia 2015 roku w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego skarżący J.G., działający przez adwokata A.C., zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów postępowania. W związku z tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony bez zachowania przewidzianej prawem formy, pełnomocnikowi skarżącego został przesłany urzędowy formularz "PPF" celem jego wypełnienia i odesłania do tut. sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W wyznaczonym terminie brak został uzupełniony. We wniosku J.G. oświadczył, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest emerytura wojskowa w wysokości 1.840,71 zł. Skarżący nie dysponuje żadnym majątkiem, nie posiada oszczędności, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca podniósł, iż nie posiada żadnego majątku. Jedynym źródłem jego utrzymania jest renta – emerytura, z której pokrywa koszty własnego utrzymania i leczenia. Skarżący od 15 lat jest inwalidą II grupy, często choruje. Systematycznie przyjmuje niektóre leki (na cukrzycę, cholesterol). W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący został wezwany do ich uzupełnienia poprzez przesłanie w terminie 7 dni: oświadczenia, gdzie mieszka, czyją własność stanowi przedmiotowa nieruchomość i kto ponosi koszty jej utrzymania, oświadczenia, czy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną E.G. – jeśli tak, należało wykazać jej stan majątkowy oraz źródło i wysokość miesięcznych dochodów, dokumentów potwierdzających wysokość pobieranej emerytury (odcinek emerytury za kwiecień 2015 roku lub wyciąg z rachunku bankowego, jeśli świadczenie wpływa na konto bankowe), wykazu wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych i wyciągów obrazujących ich historię za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z aktualnym saldem, odpisu zeznania podatkowego za 2014 rok, udokumentowanie rachunkami za ostatni okres rozliczeniowy wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącego (opłaty za prąd, gaz, opał, wodę, itp.), a także określenie wysokości wydatków ponoszonych na wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, podatki, telefon, udokumentowanie wydatków ponoszonych na leczenie, oświadczenie z jakich środków skarżący pokrywa wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru. Odnosząc się do wezwania J. G. oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, ani nieruchomości. Nie posiada akcji, papierów wartościowych, itp. Jedynym źródłem jego utrzymania jest emerytura w wysokości 1.840,71 zł. Skarżący nie ma konta bankowego. Z żoną E. G. wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, od 1992 roku ma z nią rozdzielność majątkową. J.G. nie składa zeznań podatkowych, gdyż poza emeryturą nie posiada innych dochodów. Nie ma żadnych rachunków za prąd, wodę, gaz, opał, itp., gdyż nie ma stałego miejsca zamieszkania. Potrącenia z emerytury na poczet tytułów wykonawczych wynoszą 804,82 zł. Pełnomocnik z wyboru nie pobiera wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną. Na osobiste wydatki skarżącego pozostaje kwota 1.840,71 zł. Środki te przeznaczane są na żywność, leki ok. 100 zł, ubrania, środki komunikacyjne i telefon. Do pisma skarżący załączył kopie następujących dokumentów: orzeczenia z dnia 16 listopada 1995 roku w sprawie zdolności do służby wojskowej na okoliczność stanu jego zdrowia, decyzji z dnia 25 lutego 2015 roku o waloryzacji emerytury wojskowej strony oraz aktu notarialnego - umowy majątkowej małżeńskiej wyłączającej wspólność ustawową z dnia 4 marca 1992 roku. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 roku, dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, iż nie byłaby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie skarżący J.G. nie przekonał orzekającego o niemożliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych we własnym zakresie. Ze złożonego we wniosku oświadczenia wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie dysponuje żadnym majątkiem, a jedynym źródłem jego utrzymania jest emerytura wojskowa w wysokości 1.840,71 zł. Oświadczenie to jest zbyt ogólne, dlatego w sprawie należało ustalić gdzie skarżący zamieszkuje, czyją własność stanowi ta nieruchomość i kto ponosi koszty jej utrzymania, czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną Ewą Gęsicką – ponieważ jako adres do korespondencji skarżący podał adres lokalu mieszkalnego stanowiącego własność jego małżonki. Ustalenia wymagała także wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie strony, jak również potwierdzenie wydatków na konieczne leczenie. Dane, którymi dysponował orzekający nie pozwoliły bowiem na dokonanie sumarycznego zestawienia wykazanych dochodów z emerytury i ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów, koniecznych do ustalenia czy pozostają mu jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi mógłby pokryć należne w sprawie koszty sądowe. Skarżący, poza udokumentowaniem wysokości dochodu z emerytury nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących w pełni jego sytuację materialną. Wnioskodawca nie wyjaśnił, gdzie zamieszkuje, jakie ponosi w miesiącu koszty utrzymania, ani leczenia. Przesłane orzeczenie w sprawie zdolności do służby wojskowej stanowić może potwierdzenie stanu zdrowia J.G. na dzień jego wydania, czyli 16 listopada 1995 roku. Nie można go natomiast uznać jako wykonanie wezwania w przedmiocie udokumentowania wydatków ponoszonych aktualnie na leczenie. Orzekający w dalszym ciągu nie dysponuje zatem danymi dotyczącymi faktycznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami strony. Okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 roku sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Zatem informacje o dochodach i stanie majątkowym żony, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skoro w dalszym ciągu nie wiadomo jakie w istocie są możliwości finansowe skarżącego, tym samym niemożliwe jest stwierdzenie, czy rzeczywiście koszty niniejszego postępowania pozostają poza zakresem tych możliwości. Wybiórcze wykonanie skierowanego do skarżącego wezwania nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty i oświadczenia, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Skoro w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przez skarżącego przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy należało orzec jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.