I SA/Kr 526/13

|Sygn. akt I SA/Kr 526/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 września 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.), Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Protokolant: Justyna Owczarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2013 r., sprawy ze skargi B. L. – C., na decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 11 marca 2013 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, uchyla zaskarżoną decyzję. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 11 marca 2013r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585, ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku B. L. – C. z dnia 17 sierpnia 2010r. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (8.440,77 zł), zdrowotne (2.787,91 zł) i Fundusz Pracy (697,19 zł), utrzymał w mocy decyzję z dnia 4 sierpnia 2010r. znak: [...]. W uzasadnieniu wskazano, że w/w decyzją z dnia 4 sierpnia 2010r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił B. L. – C. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, uznając, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia tych należności, określone w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Wnioskiem z 17 sierpnia 2010r. B. L – C. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności. Po jej rozpatrzeniu, decyzją z 7 października 2010r. nr [...], utrzymano w mocy decyzję z 4 sierpnia 2010r. Na powyższą decyzję zobowiązana wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem 26 stycznia 2011r. sygn. akt I SA/Kr 1960/10, uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie (ze względu na orzekanie przez pracownika podlegającego wyłączeniu). Wyrokiem z dnia 3 października 2012r. sygn. akt II GSK 1348/11 NSA oddalił skargę kasacyjną organu. Organ odwoławczy wskazał, że 17 stycznia 2013 roku skierowano do zobowiązanej pismo o dostarczenie wypełnionego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, dokumentów dotyczących bieżących wydatków, a także informacji o stanie zdrowia np. zaświadczeń, orzeczeń, dokumentów potwierdzających wydatki na leki oraz leczenie, kserokopii zeznania podatkowego PIT za 2011 rok, zaświadczeń o zarobkach osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe oraz zaświadczeń z Powiatowego Urzędu Pracy o statusie osoby bezrobotnej. W piśmie przedstawiono również szczegółowo przepisy normujące zasady umarzania należności, do poboru których zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W odpowiedzi nie zostały dostarczone żadne materiały. Dokonując oceny prawnej wskazano, iż zasadnym było utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, gdyż stwierdzono, że poprzednio wydane rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Stwierdzono, że nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, wobec czego nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności, określone w przepisie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ wskazał, iż sytuacja B. L.-C. nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż całkowita nieściągalność musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, tj. taki, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika. Z poczynionych ustaleń wynika, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 12.02.2013r. umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne ze względu na jego bezskuteczność. Jednak zobowiązana jest współwłaścicielką nieruchomości, na której Inspektorat w O.dokonał zabezpieczenia poprzez wpis w księdze wieczystej, a zatem nieruchomość ta może być przedmiotem prowadzenia egzekucji. Organ podał, że jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne (sygn. akt: III SA/Wa 2426/06). Organ może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Takowa okoliczność w niniejszej sprawie, w ocenie podejmującego decyzje organu, nie występuje. Organ podał również, iż w stosunku do osób opłacających składki na własne ubezpieczenia, ustawodawca w art. 28 ust. 3a przewidział możliwość umorzenia należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w przypadku wystąpienia ważnego interesu osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Interpretując pojęcie ważnego interesu organ wskazał, iż ważny interes dłużnika nie zwalnia organu od dbałości o interes Skarbu Państwa, który jest utożsamiany z interesem ogólnospołecznym, rozumianym jako konieczność zapewnienia stałych dochodów, co wymaga skutecznego realizowania należności składkowych. Każdorazowe umorzenie należności z tytułu składek, bez wyraźnego uzasadnienia, powoduje uprzywilejowane traktowanie jednych płatników w stosunku do innych. Nadto dopełnienie obowiązku ustalenia okoliczności sprawy nie jest możliwe bez współudziału strony, a ta nie odpowiadała na wezwanie organu i nie składała wymaganych wyjaśnień. Co do przesłanek do umorzenia zaległości, określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, tj. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a także z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności, organ wskazał, że nie mógł przeanalizować obecnej sytuacji zdrowotnej i materialnej rodziny wnioskującej ze względu na brak aktualnych dokumentów potwierdzających jej sytuację życiową. B. L.-C., jak z materiałów postępowania wynika, została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, w związku z czym otrzymuje zasiłek stały w wysokości 351 zł. W ocenie organu, możliwości zarobkowania zobowiązanej są rzeczywiście ograniczone. Sytuacja materialna rodziny może być uznana za trudną, ze względu na fakt uzyskiwania niskich dochodów przez wnioskującą oraz pozostawanie małżonka bez zatrudnienia, jednak materiały postępowania nie wskazują, by istniały przeszkody w zakresie podjęcia przez L. C. pracy. Okoliczność pozostawania męża bez pracy nie może być uznana za wystarczającą do podjęcia pozytywnej decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Decyzje takowe oparte mogą być bowiem jedynie na nie budzących jakichkolwiek wątpliwości dokumentach, z których wynikać ma występowanie ściśle określonych przesłanek. W sprawie niniejszej brak jest takowych materiałów, nie zostały one przedłożone przez stronę, nie uzyskano ich również w toku podjętych czynności z urzędu. Nadto w ocenie organu umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek jest instytucją nadzwyczajną, a więc i argumenty powoływane przez stronę postępowania powinny posiadać tę samą cechę. Za umorzeniem mogą przemawiać wypadki niezależne od sposobu postępowania płatnika, bądź spowodowane działaniem czynników, na które nie może, bądź nie mógł on mieć wpływu. W rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły, o czym już wspominano, okoliczności takie jak np. poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Organ wskazał przy tym, że przeanalizował po raz kolejny całość materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie. Badaniu podano materiały dostarczone do wniosku z dnia 4 czerwca 2010r. o umorzenie należności oraz w toku o prowadzonego postępowania o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 17 sierpnia 2010r., lecz uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie uzasadniał podjęcia pozytywnego dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcia. Skargę na powyższą decyzję wniosła B. L. – C., zarzucając iż ZUS był w posiadaniu wszystkich istotnych i wymaganych dokumentów oraz informacji, w tym dotyczących sytuacji jej męża, a zatem nieprawidłowe były twierdzenia organu o braku tych informacji. Nadto skarżąca przedstawiła dokumenty dotyczące stwierdzonej niepełnosprawności męża od stycznia 2013r., który wymaga stałej opieki z jej strony oraz szereg rachunków dotyczących ponoszonych wydatków, a także dotyczących braku dochodów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala. Skarga jest uzasadniona. Poddając sprawę skarżącej ponownej kontroli zauważyć należy aktualność wyrażonego już uprzednio przez tutejszy Sąd poglądu ( sygn. akt. I SA/Kr 1960/10.) , iż w jej realiach nie spełnia wymogu swobodnej oceny dowodów przyjęcie, iż osoba, która ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności z zastrzeżeniem "niezdolna do pracy" i z tego tytułu pobiera kwotę zasiłku stałego w wysokości 351 zł miesięcznie oraz nie posiada żadnego majątku przynoszącego dochody, posiada możliwość uzyskania dochodu umożliwiającego jej opłacenie zaległości na ponad 10 000 zł i dodatkowo uiszczenie zaległych składek z w/w. środków nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Taka ocena ma charakter oceny dowolnej, gdyż narusza zasady logiki oraz doświadczenia życiowego. Z tych samych powodów podobnie ocenić należy twierdzenie, iż trudna sytuacja finansowa danej osoby nie jest wynikiem okoliczności niezależnych od niej, w sytuacji kiedy jej małżonek ma możliwość podjęcia pracy. ZUS argumentując swoje rozważania o potencjalnym dodatkowym źródle dochodu współmałżonka ponownie nie rozważył rzeczywistych możliwości uzyskania dodatkowych wpływów finansowych w sytuacji, gdy małżonek skarżącej również posiada znaczne zadłużenie. Stanowisko to znajduje dodatkowe potwierdzenie w dokumentach wystawionych jeszcze przed datą wydania zaskarżonej decyzji, a to w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności męża skarżącej z 4.03.2013r. wskazującym na jego niezdolność do pracy z powodu znacznego stopnia niepełnosprawności, oraz w postanowieniu z 12.02.2013r. o umorzeniu wobec zobowiązanej postępowania egzekucyjnego, w tym skierowanego do udziału w nieruchomości z uwagi na brak możliwości jego przeprowadzenia. Dokonane przez organ istotne ustalenia oraz wyprowadzone z nich wnioski pozostają w całkowitym oderwaniu od okoliczności wynikających już choćby tylko z powołanych źródeł. Zaakcentować należy, że treść § 3 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. jest wyliczeniem przykładowym, co oznacza, że "zamiarem ustawodawcy było objęcie możliwością umorzenia należności z tytułu składek jak największej liczby przypadków, w których ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny" (por. wyrok WSA w Białymstoku z 4.11.2011r. sygn. akt I SA/Bk 363/11). Dokonując wykładni wystąpienie tego przepisu trzeba mieć na uwadze także zasady konstytucyjne, w tym m.in. wyrażoną w art. 71 Konstytucji R.P. zasadę ochrony rodziny, zgodnie z którą "Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej..., mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych". Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 maja 2001 r., sygn. akt P 15/00 (OTK 2001/4/83), "szczególny charakter pomocy ze strony Państwa w takich sytuacjach oznacza pomoc, która wykracza poza zakres zwykłego uwzględniania potrzeb rodziny". Owa norma, będąca jednym z elementów konstytucyjnej ochrony rodziny przyznaje, zatem prawo do szczególnej pomocy zwłaszcza rodzinom, znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Już z tej perspektywy oceniając przeprowadzone przez organ administracyjny postępowanie uprawniony staje się pogląd o zawężającej wykładni treści § 3 cyt. wyżej rozporządzenia poprzez ograniczenie się do wskazania, że zdaniem organu nie wystąpiła żadna z wymienionych w § 3 rozporządzenia przesłanek przemawiająca za umorzeniem zaległości. W konsekwencji dokonania tej zawężającej wykładni przepisu organ dokonując oceny stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącej z punktu widzenia przesłanki umożliwiającej umorzenie należności nie uwzględnił także wyrażonej w art. 71 Konstytucji R.P. zasady ochrony rodziny i przekroczył granicę swobodnej oceny dowodów, o której mowa w art. 80 K.p.a. Istota swobodnej oceny dowodów sprowadza się bowiem do zapewnienia organowi prowadzącemu postępowanie możliwości badania sprawy (stanu faktycznego) i do swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Zasada ta nie oznacza jednak, że organ jest uprawniony do oceny dowodów według dowolnych kryteriów; swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonywających podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji (por. C. Martysz, komentarz do art. 80 Kpa w: Kodeks Postępowania Administracyjnego tom I, LEX 2010). Podkreślenia wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny w swych orzeczeniach wielokrotnie wskazywał, że "w sytuacji gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był wskazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny (por. wyrok NSA sygn. akt II GSK176/07, opubl. LEX 3999183). W omawianej sprawie nie sposób nie dostrzec, że organ zdystansował się od szczegółowej analizy przesłanek warunkujący możliwość uzyskania przez zobowiązaną ulgi w postaci umorzenia zaległych należności, nie odnosząc się w istocie do jej udokumentowanych twierdzeń wskazujących na realizację przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust 1 rozporządzenia, w szczególności nie wskazał dochodów, które jego zdaniem byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia, a więc nie ustalił czy spłata zaległości pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny. Powyższe wskazuje także na naruszania art. 107 § 3 K.p.a, który określa elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji. Orzec zatem należało jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy o p.p.s.a. Rzeczą organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie uwzględnienie w procesie decyzyjnym przedstawionych wyżej wskazań.