I SA/Kr 580/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 1 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. K. i J. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 4 kwietnia 2017 r. nr [...] [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza Sądowego z dnia 21 czerwca 2018 r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. J. K., działający przez pełnomocnika doradcę podatkowego A. G., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od opłat sądowych w całości. W zakreślonym terminie uzupełnił brak wniosku poprzez złożenie wniosku na urzędowym druku "PPF". Z zakreślenia dokonanego w rubryce 4 formularza wynika, że skarżący domaga się zwolnienia od kosztów sądowych w całości. We wniosku J. K. oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną J. K. oraz synami: D. K. ur. 1995 r., D. K. ur. 1998 r. i T. K. ur. 2004 r. Źródłem utrzymania rodziny jest prowadzona przez wnioskodawcę działalność gospodarcza przynosząca dochód netto w wysokości [...] zł miesięcznie. We wniosku brak jest informacji czy żona skarżącego i jego dorośli synowie osiągają jakiekolwiek dochody. W skład majątku J. K. wchodzi dom jednorodzinny położony w W. o powierzchni użytkowej 130 m˛ na działce wielkości 28 arów (współwłasność małżeńska) o wartości ok. [...] zł, gospodarstwo rolne o areale 6 ha położone w W. o wartości ok. [...] zł (łąki i las stanowiące współwłasność małżeńską), na które pobierane są dopłaty unijne w wysokości [...] zł rocznie, gospodarstwo rolne wielkości 2,7 ha położone w Ł. w gminie M. D. (wyłączna własność skarżącego) o wartości ok. [...] zł, tereny mieszkaniowe w W. o powierzchni 5,7128 ha (współwłasność małżeńska) o wartości ok. [...] zł, tereny mieszkaniowe w T. o powierzchni 0,12 ha (wyłączna własność skarżącego) o wartości ok. [...] zł. Wnioskodawca posiada wierzytelności o wartości [...] zł oraz samochód osobowy O. (w leasingu). Nie dysponuje on zasobami pieniężnymi, papierami wartościowymi, ani przedmiotami o wartości powyżej [...] zł. Syn D. K. jest właścicielem samochodu osobowego K. o wartości ok. [...] zł. Zobowiązania i stałe wydatki strony przedstawiają się następująco: hipoteka na nieruchomości w T. na kwotę [...]zł, zabezpieczenie zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych (należność główna [...] zł, odsetki za zwłokę [...] zł), zabezpieczenie zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług (należność główna [...] zł, odsetki za zwłokę [...] zł), miesięczne koszty ponoszone na mieszkanie [...] zł, miesięczne opłaty za media [...] zł, ubezpieczenie majątku (dom w W. ) na sumę ok. [...] zł, miesięczna składka ubezpieczeniowa ok. [...] zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. decyzją z dnia 21 sierpnia 2015 r. określił przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. w wysokości [...] zł oraz odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł i jednocześnie dokonał zabezpieczenia w/w kwot na jego majątku. Decyzją z tej samej daty organ podatkowy określił przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres od marca do lipca i za październik 2014 r. w wysokości [...] zł oraz odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł i jednocześnie dokonał zabezpieczenia w/w kwot na majątku strony. Łączna kwota zabezpieczenia wynosi [...] zł. Od czasu dokonania powyższego zabezpieczenia skarżący napotyka znaczne trudności i ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej. Z uwagi na brak płynności finansowej i niemożność swobodnego korzystania z majątku zgromadzonego na rachunkach bankowych wnioskodawca z trudem jest w stanie wyasygnować środki na prowadzenie bieżącej działalności i utrzymywanie kilkuosobowej rodziny. Z uwagi na wskazany stan faktyczny wnosi on o zwolnienie w całości od kosztów sądowych. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie były wystarczające do oceny stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 9 maja 2018 r. został on wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W wezwaniu pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w zakreślonym terminie może zostać uznane za niewykazanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku. Powyższe zarządzenie nie zostało wykonane. Wobec powyższego, postanowieniem z dnia 21 czerwca 2018 r. Straszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, za podstawę przyjmując art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art.. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie orzekającego, brak odniesienia się skarżącego do wezwania referendarza z dnia 9 maja 2018 r., uniemożliwiło dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Skarżący w terminie wniósł sprzeciw od powyższego orzeczenia, którego nie uzasadnił, powołując się na art. 259 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302) dalej p.p.s.a., stanowi m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z treści art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja przyznania prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Zatem informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. Na tym jednak możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Wobec powyższego w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). W niniejszej sprawie oświadczenie skarżącego zawarte w urzędowym formularzu "PPF" było niewystarczające do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, dlatego też niezbędne okazało się wezwanie go do nadesłania dokumentów i złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na pełny obraz jego sytuacji majątkowej. Pomimo wezwania skarżący nie przesłał jednak żądanych dokumentów istotnych, z punktu widzenia oceny jego sytuacji finansowej. Wskazać w tym miejscu należy, że aby można było rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony, Sąd musi dysponować szczegółowymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Natomiast uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienia NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GZ 151/14, z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt II OZ 442/13 oraz z dnia 10 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 347/13). W tym stanie rzeczy, zasadnie odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. Sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną przez referendarza w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zgodnie z którą brak uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o dokumenty źródłowe i dodatkowe oświadczenia, uniemożliwił tym samym zweryfikowanie oświadczeń skarżącego zawartych we wniosku, a w konsekwencji ocenę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Podkreślić jeszcze raz należy, że skarżący nie nadesłał pomimo wezwania wymaganych od niego dokumentów. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, lex nr 743829). Ponadto należy zauważyć, że skarżący sprzeciwu nie uzasadnił. Wskazany przez niego przepis art. 259 § 1 p.p.s.a. nie wymaga wprawdzie uzasadnienia, nie mniej jednak, nie oznacza to, że taki sprzeciw skutkuje niejako automatycznie uchyleniem postanowienia referendarza sądowego. Uzasadnienie sprzeciwu, jakkolwiek nie jest wymogiem formalnym tego środka zaskarżenia, to leży w interesie wnoszącego sprzeciw, pozwalając mu na przedstawienie własnego stanowiska i kontrargumentów, podważających ocenę dokonaną przez referendarza sądowego. Brak uzasadnienia powoduje, że Sąd rozpoznaje sprzeciw wyłącznie na podstawie materiałów już znajdujących się w aktach sprawy. Podsumowując powyższe, Starszy Referendarz Sądowy zasadnie przyjął, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Dlatego też nie znajdowało uzasadnienia zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza Sądowego z dnia 21 czerwca 2018 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.