II GZ 151/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt II SAB/Ol 101/12 dotyczące odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w B. działającego z upoważnienia Starosty B. w przedmiocie zakwalifikowania do dalszego udziału w realizacji projektu postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt II SAB/Ol 101/12, odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. [...] (dalej: skarżący lub wnioskodawca) wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe. Jego majątek stanowią: "budynek mieszkalny do rozbiórki [...] m2", mieszkanie o powierzchni ok. [...] m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Wnioskodawca nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Podniósł, iż jest osobą ubogą, zarejestrowaną w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłków. Wskazał, iż "posiadana nieruchomość rolna nie stanowi źródła dochodu (...) a jedynie konsumpcyjne źródło utrzymania" oraz, że "z posiadanej nieruchomości nie czerpie zarobków a jedynie wykorzystuje ją w celach prywatnych i konsumpcyjnych. Oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności, a środki pieniężne na jego koncie zostały zablokowane przez komornika. Kolejnym postanowieniem z dnia 11 września 2013 r. tut. Sąd odmówił ustanowienia dla wnioskodawcy adwokata. W wyniku zażalenia skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 października 2013 r. sygn. akt II GZ 608/13 uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli WSA miał wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego, w okolicznościach danej sprawy i świetle jego wyjaśnień, powinien był skierować do skarżącego ponowne wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. Zaniechanie wezwania do doprecyzowania danych o stanie majątkowym skarżącego stanowi naruszenie ww. przepisu. Następnie WSA w Olsztynie zarządzeniem z dnia [...] stycznia 2014 r., (k. [...] akt sądowych) wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: – źródło utrzymania w ostatnich sześciu miesiącach, – stałe miesięczne wydatki, ich rodzaj, wysokość i źródło finansowania, – sposób wykorzystywania nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku (w tym odrębnie każdej z wykazanych pod pozycją "nieruchomość rolna") oraz ewentualny dochód uzyskiwany z tych nieruchomości; w przypadku gdy jakakolwiek nieruchomość nie przynosi dochodu - wskazać dodatkowo przyczyny braku jej/ich wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu (np. z tytułu uprawy, dzierżawy, najmu, itp.), – kopie aktów notarialnych nabycia nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku (dopuszczalne jest jedynie usunięcie danych zbywcy); – wyciągi ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za okres ostatnich sześciu miesięcy. [...] odebrał zarządzenie dnia [...] stycznia 2014 r (k. 151 akt sądowych). W odpowiedzi skarżący wraz z pismem z [...] stycznia 2014 r., (k. [...] akt sądowych) nadesłał jedynie kserokopię dowodu wpłaty z tytułu opłacenia podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego oraz akty notarialne z [...] sierpnia 2010 r., z [...] czerwca 2004 r. czy z [...] września 2005 r. (k. [...]). W tych ostatnich dokumentach skarżący usunął dane identyfikujące rodzaje działek, ich przeznaczenie, położenie czy wartość. Pozostałych – żądanych przez Sąd I instancji dokumentów skarżący nie przedłożył. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r., odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że skarżący (mimo wezwania) nie wskazał kto udziela mu pomocy finansowej, w jakiej następuje to formie i zakresie. Powyższe uczyniłoby sytuację majątkową strony niewyjaśnioną. Na gruncie tej sprawy skarżący mimo kolejnych wezwań (wezwanie z dnia [...] lipca 2013 r. i ostanie wezwanie z dnia [...] stycznia 2014 r.), nie wskazał swoich źródeł utrzymania. Nie ujawnia przy tym jakie osoby kryją się pod podawanym przez niego pojęciem "rodzina" i w jakiej wysokości te osoby udzielają mu pomocy. Wnioskodawca uporczywie nie ujawnia określonych w wezwaniach danych. W odpowiedzi na wezwani Sądu przesyłał "anonimizowane" akty notarialne działek (dane o rodzajach działek, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości zostały przez skarżącego usunięte), z których nic nie wynika i które nie pozwalają Sądowi na jakąkolwiek rzetelną ocenę stanu majątkowego strony. Nie pozwolił on zatem określić stanu posiadanego majątku i jego wartości, co uniemożliwia ustalenie możliwości wykorzystania jego potencjału. Skarżący nie chciał podjąć współpracy w celu wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej i majątkowej. Nie można zaś za niewadliwą podstawę przyznania prawa pomocy uznać ustalenia, które opis sytuacji materialnej wnioskodawcy sprowadza do wskazania, że jest on osobą bezrobotną, bez jakichkolwiek własnych dochodów i źródeł utrzymania, która czerpie środki potrzebne do przeżycia z pomocy nieokreślonych bliżej osób, aczkolwiek zaliczanych do szeroko pojmowanych członków rodziny, a posiadane składniki majątkowe (nieruchomości) należące do skarżącego, z racji przyjętej oceny o nieopłacalności ich gospodarczego wykorzystania, przybierają charakter niejako "niedochodowy". WSA podkreślił, że skarżący nie wykazał iż znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy. Z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, niemożliwe okazało się ustalenie jego rzeczywistej sytuacji dochodowej i majątkowej. Tym samym jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł być uwzględniony. [...] wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: - art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) gdyż zaskarżone powyżej postanowienie jest z mocy prawa nieważne ze względu na postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 13.09.2013r, o sygn. akt II SAB/O1 101/12 uchylone postanowieniem NSA w Warszawie z dnia 29.10.2013r. o sygn. akt. U GL 608/13 i osobę sędziego WSA w Olsztynie Bogusława Jażdżyka, gdyż z powodu jego osoby i ww. postanowienia WSA w Olsztynie z dnia 13.09.2013r. o sygn. akt II SAB/O1 101/12 w którym ww. sędzia orzekał, a które postanowieniem NSA w Warszawie z dnia 29.10.2013r. o sygn. akt. II GZ 608/13 w całości zostało uchylone skład sądu orzekającego z mniejszego zaskarżonego postanowienia jest sprzeczny z przepisami prawa, bowiem w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy ze względu na postanowienie NSA w Warszawie z dnia 29.10.2013r. o sygn. akt II GZ 608/13. - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 78 Konstytucji BP, gdyż skarżący został faktycznie na nieobiektywnych i dyskryminujących wprost stronę wnioskującą decyzjach sądowych pozbawiony niedorzecznymi i chorymi argumentami ww. Sądu, gdyż wbrew dowodom aktowym sprawy w zakresie wniosku o prawo do dostępu do sądu i w jego zakresie procedury do rozpoznania jego sprawy. Co narusza nakaz konstytucyjny obowiązku państwa do zapewnienia dostępu do Sądu stronom, którym ich poniesienie spowoduje uszczerbek w utrzymaniu, co u skarżącego w ocenie jego sytuacji finansowej bezsprzecznie zachodzi, gdy nie posiada on dochodów, oszczędności czy przedmiotów wartościowych, co bez wątpienia wykazał i co jest bezsporne, skoro ww. Sąd mu to wytyka bezczelnie wykazując swoimi chorymi argumentami, iż nie można przyjąć, że skoro strona z posiadanych składników nieruchomości się utrzymuje, że składniki te przybierają charakter niejako "niedochodowy", gdyż takowa argumentacja jest wprost niezgodna z celem ustawy p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2, a zatem wprost niedorzecznie chora i kurażowa, skoro z nieruchomości tych skarżący nie czerpie jakichkolwiek dochodów pieniężnych a jedynie poźytkuje ją w naturze na uprawy na swoje konsumpcyjne niezbędne przeżyciu życiowe potrzeby; - art. 246 § 1 pkt 2 p,p.s.a. w zw. z art. 78 Konstytucji RP, przez dyskryminacyjne nastawienie do strony i jej spraw, gdyż bezsprzecznie ww. Sąd podważa konstytucyjne prawo strony skarżącej do składania skarg sądowych i do inicjowania w Ich zakresie postępowań sądowych, skoro ww. Sąd wytyka stronie, że zainicjowała 190 spraw sądowych. - art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a., przez kuriozalne wywody, bo wprost niedorzecznie i wbrew dowodom sprawy, gdyż wprost sprzecznie z dowodami aktowymi sprawy wnioskiem strony oraz w nim oświadczeniem strony czy oświadczeniami na wezwanie ww. Sądu, że strona nie wykazała swojej sytuacji materialnej i nie można jej uznać w świetle prawa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że spełnia przesłanki do przyznania jej wnioskowanego prawa pomocy, mimo, iż nie posiada dochodów i źródeł stałego utrzymania a majątek, jaki posiada wykorzystuje na swoje potrzeby celem zmniejszenia uszczerbku w swoim niezbędnym utrzymaniu przez prowadzenie na nim upraw na swoje wyżywienie, co wskazuje z powyższego na to, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów sadowych w całości bez uszczerbku w swoim utrzymaniu, skoro nie posiada dochodów, oszczędności przedmiotów wartościowych a majątek, jakim dysponuje służy jej w całości do zaspokojenia jej niezbędnych przeżyciu potrzeb życiowych, tak jak ustalił to ww. Sąd a mimo to na kuriozalnych argumentach I niedorzecznych, gdyż nieodpowiadających rzeczywistości, prawa tego stronie odmawia. - art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 255 p.p.s.a., przez kuriozalny i niekorespondujący z dowodami sprawy wywód, iż strona nie dopełniła wymagań w zakresie swojego wniosku o wnioskowane nim prawo pomocy, gdyż zaskarżonym postanowieniem się wywodzi, że w jego zakresie nie dysponowano pełną wiedzą na temat źródeł utrzymania wnioskującej strony o pomoc oraz jej sytuacji majątkowej, skoro w relacji sprawy bezsprzecznie ww. postanowienie przedstawia sytuację źródeł utrzymania wnioskującej strony, gdyż na to .źródło postanowienie to wskazuje jak i też na sytuację majątkowa strony wskazując, że strona wnioskująca nie posiada dochodów i źródeł stałego utrzymania a majątek, jaki posiada wykorzystuje na swoje potrzeby celem zmniejszenia uszczerbku w bycie i w swoim niezbędnym utrzymaniu poprzez na nim uprawy płodów rolnych na swoje niezbędne przeżyciu potrzeby, - art. 141 § 4 w związku z art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przez kuriozalne i wprost chore wywody, gdyż sprzeczne z rzeczywistością a wynikającą jednoznacznie ze wszystkich spraw sądowych strony skarżącej zawisłych przed WSA w Olsztynie, iż wytykane, przez ww. Sąd ponad 190 spraw sądowych przed WSA w Olsztynie strony skarżącej powstało przez samą stronę skarżącą i z jej inicjatywy, co jest wprost chorym i kuriozalnym wywodem ww. Sądu, gdy ww. Sąd nie dostrzega, że sprawy te wytykane przez niego powstały nie z inicjatywy samej strony, ale też i wprost i to bezsprzecznie z inicjatywy WSA w Olsztynie i jego wadliwych sprzecznych z prawem i przeciw stronie działań, gdyż ww. Sąd notorycznie w sprawach tych za każdym razem bez obiektywnej argumentacji skarżącemu odmawia prawa pomocy, czy odrzuca jego skargi, czy zażalenia, czy wnioski - co przedkłada się na to, że takie działania ww. Sądu generują i wywierają po stronie skarżącej działania do dochodzenia w tych odmowach na takie bezprawie swoich praw, jakie to stronie skarżącej gwarantuje Konstytucja RP, ustawa p.p.s.a. czy k.p.a. co generuje dodatkowe kolejne sprawy sądowe. Dlatego, gdy tego nie dostrzega ww. Sąd a jedynie kuriozalnie i gołosłownie, gdyż sprzecznie z dowodami tych ponad 190 spraw sądowych, to jego w tym zakresie wywody są wprost chore i niedorzecznie wadliwe oraz tez jedynie przeświadczają i wprost dowodzą o dyskryminacyjny nastawieniu do strony i o braku obiektywizmu ww. Sądu do skarżącego i jego tych ponad 190 spaw sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki skarżącego, ale również jego stan majątkowy. W świetle powołanych uregulowań prawnych stronę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby [...] nie był w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata bez takowego uszczerbku. Należy zauważyć, że z analizy akt sprawy wynika, iż Sąd I instancji kilkukrotnie (przykładowo wezwanie z [...] stycznia 2013 r., czy z [...] lipca 2013 r., k. [...] akt sądowych) wzywał skarżącego do złożenia dokumentów, które miały umożliwić ustalenie jego stanu majątkowego. Przed wydaniem zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji również skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. - wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień (zarządzenie z [...] stycznia 2014 r.). Wezwany nie uczynił jednak zadość wezwaniu, bowiem nie udzielił odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania oraz nie przedstawił wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego. Sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 lutego 2014 r., II OZ 178/14). Nie było zatem podstaw prawnych do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego WSA w Olsztynie nie miał możliwości ustalenia, jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji, trafnie ocenił powyższe okoliczności jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nieujawnienie sytuacji majątkowej przez skarżącego poprzez nieprzedłożenie wszystkich żądanych przez Sąd dokumentów nie pozwala na całościową ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej w aspekcie spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Trafnie też wskazał Sąd I instancji, że niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 p.p.s.a. dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości (niewiarygodną), uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena ta znajduje uzasadnienie w stwierdzeniu, że orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2006 r. sygn. I OZ 1551/05, postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. II OZ 442/13; postanowienie NSA z dnia 10 maja 2013 r. sygn. II OZ 347/13; postanowienie NSA z dnia 10 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 348/13; postanowienie NSA z dnia 14 kwietnia 2013 r. sygn. I OZ 253/13; postanowienie NSA z dnia 10 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 128/13; postanowienie NSA z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt II OZ 776/13; postanowienie NSA z 24 września 2013r. sygn. akt II OZ 777/13; postanowienie NSA z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt I OZ 793/13; postanowienie NSA z dnia 30 października 2013r. sygn. akt II OZ 918/13; postanowienie NSA z dnia 30 października 2013r. sygn. akt II OZ 919/13), wobec czego powinien on mieć świadomość skutków prawnych nieprzedstawienia tych wszystkich informacji, które zostały uznane przez Sąd za istotne z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle powyższych rozważań, Sąd pierwszej instancji słusznie zmierzał do zbadania sytuacji finansowej skarżącego nie tylko na podstawie formularza PPF, który był niewystarczający do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. NSA zauważa, że wnoszący zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.