I SA/Kr 582/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku IB-R o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi IB-R na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 28 marca 2017 r. nr: [...] w przedmiocie umorzenia wznowionego postępowania w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części; I) w pozostałej części wniosek oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł skarżąca I. B. – R. wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Wezwana do wypełnienia wniosku na urzędowym formularzu w zakreślonym terminie uzupełniła brak. Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jej utrzymania jest renta rodzinna w wysokości 2.860 zł. Strona nie dysponuje żadnym majątkiem, oszczędnościami, ani przedmiotami wartościowymi. Jej miesięczne wydatki przedstawiają się następująco: kredyt 555 zł, czynsz 200 zł, prąd 60 zł, internet 50 zł, tv 50 zł, lekarstwa 270-350 zł, zajęcia komornicze 850 zł. W uzasadnieniu wniosku I. B. – R. podniosła argumenty dotyczące stanu jej zdrowia: chorobę zawodową (zwężenie cieśni nadgarstka, uszkodzenie kręgów lędźwiowych kręgosłupa), stan zdrowia uniemożliwiający samodzielne poruszanie, zawroty głowy, lęki depresyjne, bóle nóg. Odnosząc się do wezwania o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w piśmie z dnia 10 sierpnia 2017 roku (wpływ do sądu 16 sierpnia 2017 roku) oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości, mieszka w mieszkaniu syna, w którym ma przyznane prawo dożywotniego zamieszkiwania. Wysokość pobieranego w ostatnich trzech miesiącach świadczenia rentowego wynosi - po potrąceniach - 2.057,85 zł. Skarżąca oświadczyła, że bezprawnym odebraniu środków do życia przez Urząd Skarbowy (ponad 2.000 zł) zamknęła rachunek bankowy w BPH i nie posiada obecnie rachunku w innym banku. Nie ma też żadnych lokat bankowych, ani oszczędności. Ponosi następujące wydatki: czynsz 200 zł, prąd 70 zł, telewizja 50 zł, internet 50 zł, jedzenie ok. 800 zł, ubranie ok. 100 zł, lekarstwa ok. 300 zł, środki czystości ok. 30 zł, rata kredytu 554,45 zł. Płatności dokonywane są z rachunku bankowego syna skarżącej, któremu przekazuje środki zaraz po otrzymaniu renty. Choroba zawodowa po przepracowaniu 30 lat jako lekarz stomatolog spowodowała uszkodzenie kręgów lędźwiowych oraz zawężenie cieśni nadgarstka prawej ręki. Środki finansowe, które strona zgromadziła na rehabilitację zostały jej odebrane przez urząd skarbowy, dlatego choroba skarżącej się pogłębia. Stan psychiczny wnioskodawczyni, bóle kręgosłupa i nóg uniemożliwiają jej swobodne i samodzielne wychodzenie z domu. Skarżąca pozostaje pod opieką syna i to on załatwia wszystkie jej sprawy. Nie zbiera rachunków za leczenie, jednak wydatki są łatwe do sprawdzenia, ponieważ będąc lekarzem wystawia na swój użytek recepty na potrzebne leki. Do pisma skarżąca załączyła kopie następujących dokumentów: formularza informacyjnego dotyczącego zaciągniętego w 2012 roku w Banku BPH S.A. kredytu konsumenckiego w kwocie 26.813,84 zł, oświadczenia z dnia 14 października 2016 roku o rozwiązaniu umowy z Bankiem BPH S.A., harmonogramu z dnia 21 lipca 2017 roku spłaty pożyczki w Alior Banku, wypowiedzenia umowy o prowadzenie bankowych rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych w mBanku z dnia 21 marca 2017 roku, czterech odcinków płatności za energię elektryczną opiewających na kwoty 59,18 zł (jeden) i 72,26 zł (pozostałe), pisma Wojskowego Biura Emerytalnego w K. z dnia 25 października 2016 roku o realizacji potrąceń w wysokości 804,52 zł z otrzymywanego świadczenia, potwierdzeń wypłaty świadczenia rentowego za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2017 roku w kwotach po 2.057,85 zł, a także czterech potwierdzeń wykonania przelewów na konto W.M.B.: w dniu 11 sierpnia 2017 roku kwoty 85 zł (T.), w dniu 18 lipca 2017 roku kwoty 48,06 zł (nc), w dniu 18 lipca 2017 roku kwoty 40 zł (internet), i 18 lipca 2017 roku 200 zł (czynsz). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części lub określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady partycypowania stron w kosztach postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Do osób takich zaliczyć można m. in. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych - co do zasady - powinno dotyczyć przede wszystkim osoby fizyczne znajdujące się w ubóstwie, które z uwagi na swoją sytuację materialną i życiową nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i dlatego postępowanie z ich udziałem winno kredytować państwo. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych strony skarżącej ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 200 zł. W ocenie orzekającego w przedmiotowej sprawie skarżąca uwiarygodniła, że nie posiada obecnie dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych. Jedynym źródłem utrzymania I. B. – R. jest renta rodzinna objęta zajęciem komorniczym. Miesięczna wysokość tego świadczenia do wypłaty wynosi 2.057,85 zł. Skarżąca jest osobą schorowaną, stan jej zdrowia wymaga ponoszenia wydatków na leczenie, co niewątpliwie stanowi obciążenie domowego budżetu. Wnioskodawczyni nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, ani przedmiotami wartościowymi, które mogłyby zostać spieniężone celem pokrycia kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności orzekający uznał, że wniosek strony może podlegać częściowemu uwzględnieniu, tj. w zakresie połowy należnych w sprawie kosztów sądowych. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony z następujących powodów. Sytuacja materialna skarżącej nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. I. B. – R. ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, a uzyskiwane przez nią dochody mają charakter stałego źródła utrzymania. Powyższe oznacza, że stronie nie grozi całkowite pozbawienie środków do życia. Sytuacja taka pozwala na sukcesywne czynienie niewielkich nawet oszczędności na pokrycie choćby części kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Ponadto zauważyć należy, iż wśród wymienionych przez skarżącą wydatków nie wszystkie można uznać za podstawowe i niezbędne, przesądzające o egzystencji. Chodzi o opłaty za telewizję, czy dostęp do internetu. W art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ustawodawca wyraźnie wskazał, że tylko uszczerbek w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony uzasadnia konieczność przyznania prawa pomocy. Wydatki na telewizję, czy internet z całą pewnością do takich nie należą. Również spłata rat kredytu nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 376/12 i z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W analizowanej sytuacji materialnej I. B. – R. zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia 1/2 części z ich ogólnej sumy nie naraża natomiast skarżącej na pogorszenie warunków bytowych – z jednej strony, z drugiej zaś - odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.