I SA/Kr 584/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 22 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.G. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 15 lutego 2013 r., nr: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego postanawia : 1. odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odrzucić skargę. W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 15 lutego 2013 r. w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego, W.G. zawarł wniosek o udzielenie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego. Postanowieniem z dnia 5 lutego 2014 r. WSA w Krakowie odmówił W.G. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie oddalił (postanowienie z dnia 21 maja 2014 r., sygn. akt I GZ 116/14). Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 24 czerwca 2014 r. W.G. został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w kwocie 100 złotych wraz z pouczeniem, że wskazaną kwotę należy uiścić w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia został doręczony skarżącemu w dniu 10 lipca 2014 roku. We wskazanym terminie opłata nie została uiszczona, W.G. wniósł natomiast w dniu 17 lipca 2014 r. zażalenie na zarządzenie w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu, wskazując, że wnosi o uchylenie zarządzenia i zwolnienie z opłat i kosztów sądowych w całości z uwagi na brak środków finansowych. Zaznaczył, że w ostatnim czasie zaszły nowe okoliczności. Skarżący gospodaruje sam, egzekwowane są od niego alimenty. Zamieszkiwał w domu córki, aktualnie z uwagi na konflikt przebywa w większości w sezonie letnim poza zamieszkaniem. Nadal opłaca niektóre rachunki. Powyższe zażalenie zostało potraktowane jako ponowny wniosek o przyznania prawa pomocy i skarżący został wezwany o uzupełnienie jego braków poprzez podpisanie oraz złożenie wniosku na formularzu PPF (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 22 lipca 2014 r.). W wyznaczonym terminie skarżący uzupełnił braki wniosku o przyznanie prawa pomocy. W "Oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną M.G.ur. w 1950 r., z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej od 2002 r. W.G. pobiera emeryturę w wysokości 900 zł miesięcznie netto ("po potrąceniu przez komornika skarbowego"). M.G. pobiera natomiast emeryturę w wysokości 1207 zł miesięcznie netto. Miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują: opłatę za energię elektryczną – 200-350 zł, opłatę za usługi wodnokanalizacyjne – ok. 156 zł (468 zł : 3 miesiące = 156 zł), wydatki na insulinę wnioskodawcy – 300 zł, wydatki na leki nasercowe M. G. – 130 zł, abonament telewizyjny i telefoniczny – 170 zł, opłatę za wywóz śmieci – 30 zł, podatek od nieruchomości – 50 zł (na kwartał), wydatki na żywność, ubranie oraz środki czystości – po ok. 300 – 400 zł. Skarżący podał także, że potrzebny jest dodatkowo opał. Wskazał, że nie posiada oszczędności, nieruchomości, środków pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Uiszczenie opłat odbiłoby się zatem w negatywny sposób na rodzinie i zabrakłoby środków na bieżące utrzymanie. Ponadto skarżący wskazał na swoje problemy zdrowotne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie jest to już drugi wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Wcześniejszy wniosek, jak to już zostało wcześniej wskazane, został oddalony przez tutejszy Sąd a rozstrzygnięcie to zostało następnie utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") przewidują możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. W niniejszej sprawie skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, jak również nie podniósł żadnych ważnych okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie, że spełnia on warunki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 245§3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej, natomiast ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy do Sądu. Stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Sąd stwierdza, że treść złożonego przez skarżącego oświadczenia we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarcza dla przyjęcia, że jego stan majątkowy uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Dokonując oceny w tym zakresie Sąd opierał się na wiedzy uzyskanej w toku niniejszego postępowania oraz znanej z urzędu w związku z innymi zainicjowanymi przez wnioskodawcę postępowaniami w przedmiocie prawa pomocy (jak choćby prowadzonymi pod sygn. akt I SA/Kr 438/13 czy I SA/Kr 584/13). W niniejszej sprawie oraz w innych sprawach skarżącego, na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów obrazujących sytuację majątkową rodziny skarżącego, skarżący podawał, że uzyskanie dokumentacji jest niemożliwe z uwagi na trudną sytuację rodziny i narastające w niej konflikty, rodzina nie wyraża zgody na przekazanie dokumentów. Nie przedstawiał również dokumentów obrazujących jego sytuację materialną. W tych okolicznościach Sąd doszedł do przekonania, że wzywanie skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów obrazujących jego stan majątkowy, doprowadziłoby do bezproduktywnego przedłużenia okresu prowadzonego w sprawie postępowania. Dodatkowo przyznając prymat zasadzie ekonomiki postępowania nad powinnością wynikającą z przepisu art. 255 p.p.s.a. Sąd miał na względzie postawę procesową skarżącego, który konsekwentnie składa pisma bez podpisu, zmierzając zapewne do przedłużenia czasu trwania postępowania. W oparciu o dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd stwierdził, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy poprzez zwolnienie go z kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą 100 zł (wpis od skargi). Łączny dochód przypadający na gospodarstwo domowe wnioskodawcy wynosi 2107 zł, natomiast wskazane przez stronę wydatki, wynoszą w sumie około 1600 zł (przy założeniu, że utrzymanie jednej osoby stanowi minimalną wartość z przedziału 300 - 400 zł, czyli 300 zł oraz przy przyjęciu wydatków na energię elektryczną w wysokości 200 zł). Sąd miał na uwadze także, że na wcześniejszym etapie postępowania, skarżący wskazywał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem R.G. ur. w 1974r., synową M. G. ur. w 1975r. oraz wnukami: N.G. ur. w 2004r. i A.G. ur. w 2008r. Na skarżącym i jego żonie spoczywał ciężar utrzymania całej rodziny wraz z wnukami (przy czym skarżący podawał, że rodzina mieszka w domu będącym własnością córki wnioskodawcy). W rozpatrywanym aktualnie wniosku skarżący najpierw podał, że gospodaruje sam, następnie w nadesłanym do Sądu formularzu wniosku podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym tylko z żoną. Pozwala to przyjąć, że obecnie nie ponosi kosztów utrzymania rodziny syna. Sąd miał także na uwadze, że na wcześniejszym etapie postępowania skarżący wskazywał również, że miesięcznie ponosi koszt raty kredytu w SKOK w wysokości 1800 zł. Aktualnie tego obciążenia finansowego nie wskazuje. Skoro więc obciążenia skarżącego uległy tak znacznemu ograniczeniu, Sąd uznał, że z uzyskiwanego przez skarżącego i jego żonę dochodu będzie w stanie wygospodarować środki na uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdza, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy choćby w części. Tym samym na zasadzie art. 245 § 3 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 sentencji postanowienia. Niezależnie od powyższego Sąd stwierdza, że podlega odrzuceniu skarga W.G. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 15 lutego 2013 r. w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego, ponieważ pomimo wezwania skarżący nie uiścił wpisu od skargi. Zgodnie bowiem z art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. (...). Zgodnie natomiast z § 3 tego artykułu, skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Należy podkreślić, że po zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy i odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, Sąd miał obowiązek, stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a., wezwać stronę do uiszczenia wpisu od skargi, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania, co też uczyniono na gruncie niniejszej sprawy. Należy przyjąć, że jeżeli strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, to wówczas bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany (tak: postanowienie NSA z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 95/12, LEX nr 1138008). Zasada ta znajduje zastosowanie nawet w przypadku zajścia "zmiany okoliczności sprawy" (a więc przesłanki z art. 165 p.p.s.a.) po wydaniu pierwotnego postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu należy bowiem podkreślić, że o ile postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy jako niekończące postępowania w danej sprawie nie posiadają atrybutu powagi rzeczy osądzonej i można je - stosownie do art. 165 p.p.s.a. - uchylać i zmieniać wskutek zmiany okoliczności sprawy, to nie można twierdzić, że postanowienia wydane w tym przedmiocie nie posiadają cechy prawomocności. Stosownie bowiem do art. 168 § 1 p.p.s.a. orzeczenie sądu, a więc także i postanowienie staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje od niego środek odwoławczy. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 144/02). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. Należy w konsekwencji uznać, że ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 115/10). A zatem ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, bez względu na zmianę jego treści oraz zakresu żądania w stosunku do wniosku pierwotnego, nie wpływa na bieg terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do jego uiszczenia oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. NSA w swoim orzecznictwie zauważa, że odmienne postępowanie sądu mogłoby prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum. W sprawie termin do uiszczenia wpisu od skargi upływał w dniu 17 lipca 2014 r. Ponieważ we wskazanym terminie nie został on uiszczony, Sąd skargę odrzucił na zasadzie art. 220§3 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt 2 sentencji postanowienia.