I SA/Kr 623/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 20 września 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. K. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 14.02.2011r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009r. postanawia: 1. zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części 2. w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek L. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 14.02.2011r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach", nadesłanych dokumentów oraz akt sprawy L.K. ur. w 1936r. obecnie przebywa u syna we W. Od 1956 r. pozostaje w związku małżeńskim z J. K. ur. w 1936r. ale od 1986r. jest z nim w separacji. Otrzymuje emeryturę w wysokości 744,55 zł. miesięcznie, netto. Z tego tytułu w 2010r. uzyskała 14 468,88 zł. Z emerytury opłaca składkę na PZU w wysokości 52 zł. oraz ratę kredytu zaciągniętego w Lukas Banku S.A. w wysokości 370 zł. Pozostałą sumę wydaje na wyżywienie , lekarstwa , środki higieniczne i ubrania. Wraz z mężem jest współwłaścicielką domu o pow. użytkowej 154,75 m2 oraz nieruchomości rolnej o łącznej pow. 1,0416 ha. Z przedmiotowej nieruchomości prowadzone są postępowania egzekucyjne na wniosek takich wierzycieli jak: BP PKO odział w O., Bank PKO S.A. oddział w G., Bank Śląski S.A. oddział w O. Nieruchomość obciążona jest także hipotekami w kwotach: 90 000 zł. - na rzecz BP PKO oddział w O., 100 000 zł. – na rzecz Banku PKO S.A. oddział w G., 62 705,48 zł. – na rzecz Banku Spółdzielczego w D. Strona skarżąca jest również współwłaścicielem w 1/3 części (wraz z bratem i siostrą) nieruchomości położonej w O. a odziedziczonej w spadku po ojcu , na którą składa się działka o pow. 324 m2 i dom o pow. 72 m2 zbudowany w 1908r. Obecnie w domu tym mieszkają nieodpłatnie syn z synową. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej zasługuje tylko w części na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, iż zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04) Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP Sytuacja finansowa strony skarżącej nie ma znamion wyjątkowości. Nie daje też w ocenie orzecznika podstaw do zwolnienia jej od kosztów sądowych w całości. L. K. otrzymuje stały dochód w postaci emerytury, jest też współwłaścicielką wymienionych wyżej nieruchomości .Trzeba natomiast zaznaczyć, iż strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04 ) W przypadku bowiem ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk, ( w : ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005 , s.628 . L. K. jest też w stanie spłacać ratę kredytu w wysokości 370 zł. Zauważyć natomiast wypada, iż w świetle ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10). W świetle takich okoliczności zwolnienie wnioskodawczyni w całości od kosztów sądowych byłoby więc niezasadne. Z drugiej jednak strony orzecznik w ocenie zdolności płatniczych strony skarżącej wziął pod uwagę fakt, iż uzyskiwana emerytura nie jest wysoka, a wpis w niniejszej sprawie stanowi w stosunku do niej znaczną kwotę. Jest on też wyższy od wysokości płaconej raty kredytowej. Nieruchomość będąca współwłasnością majątkową małżeńską obciążona jest natomiast licznymi wysokimi hipotekami i prowadzone są w stosunku do niej postępowania egzekucyjne. Z kolei nieruchomość, w której L. K. ma udział w 1/3 części jest zamieszkiwana przez najbliższą rodzinę. Okoliczności te sprawiają, że pozyskanie funduszy z tych źródeł staje się bardzo utrudnione lub praktycznie niemożliwe. Stąd też orzekający stanął na stanowisku, iż zasadne jest zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych w ½ części. Rozstrzygnięcie to odpowiada możliwościom płatniczym wnioskodawczyni. Nie pozbawia jej ono zupełnie pomocy Państwa ale i nie obciąża jej w pełni kosztami związanymi z procesem, co mogłoby spowodować uniemożliwienie skorzystania z przysługującego stronie "prawa do sądu" i sądowej kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 244§1 , art.245§3, art. 246§1 pkt 2) w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz .1270 z p. zm. ) orzeczono jak w sentencji.