I SA/Kr 642/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków W.G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach ze skarg W.G. na postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia 27 lutego 2012 r. nr: [...], z dnia 1 marca 2012 r. nr: [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażaleń postanawia : - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - W.G. złożył wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach ze skarg na postanowienia Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie niedopuszczalności zażaleń. Zarządzeniem Referendarza sądowego w WSA w Krakowie z dnia 13 sierpnia 2012r. wnioskodawca został wezwany, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) do uzupełnienia przedmiotowego wniosku poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów, na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Dnia 12 września 2012r. wpłynął kolejny wniosek W.G. o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 24 września 2012r. wpłynęło natomiast do tut. Sądu pismo strony skarżącej, w którym zawarto prośbę o przedłużenie wyznaczonego terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów, gdyż nie jest w stanie, w tym czasie, uzyskać ich wszystkich. Swoją prośbę uzasadnił m.in. przebytą operacją, złym stanem zdrowia oraz brakiem chęci współdziałania żony i córki w ich uzyskaniu. Dnia 9 października 2012r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie przedłużył przedmiotowy termin do dnia 23 października 2012 r. Następnie dnia 5 listopada 2012r. do Sądu wpłynęło pismo skarżącego wraz z załącznikami, zawierające ponowną prośbę o przedłużenie wyznaczonego terminu. Dnia 12 listopada 2012r. Referendarz sądowy przedłużył przedmiotowy termin do dnia 26 listopada 2012r. Dnia 13 grudnia 2012 r. wpłynął natomiast kolejny wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wraz z załącznikami. Formularz wniosku nie był jednak podpisany przez wnioskodawcę. W związku z tym został on wezwany o jego podpisanie. W dniu 1 lutego 2013 r. wpłynął podpisany przez W.G. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wraz załącznikami. Jak wynika z uzasadnień wniosków, zawartych w nich "oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów W.G., ur. w 1948 r., prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z M.G., ur. w 1950 r., z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej od 2002 r., synem R.G. (ur. w 1974 r.), synową M.G.(ur. w 1975 r.) oraz wnukami: N.G. (ur. w 2004 r.) i A.G. (ur. w 2008 r.). Rodzina mieszka w domu będącym własnością córki M.G. W.G. pobiera emeryturę w wysokości 3 243,67 zł netto miesięcznie, a M.G. w wysokości 1207 zł netto miesięcznie (1638 zł brutto). Jest ona również właścicielką gruntu rolnego o pow. 40 ha. R.G. jest bezrobotny i nie posiada majątku, a M. G. uzyskuje z tytułu umowy o pracę wynagrodzenie w wysokości 1032 zł netto miesięcznie (1386 zł brutto). Małżonkowie ci pozostają w rozdzielności majątkowej. Miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują: opłatę za energię elektryczną – 327,64 zł, opłatę za usługi wodnokanalizacyjne – ok. 137 zł (411 zł : 3 miesiące = 137 zł), opłatę za alarm – 61 zł, wydatki na opał - ok. 400 zł (4800 zł : 12 miesięcy = 400 zł), wydatki na insulinę W.G. – 300 zł, wydatki na leki nasercowe M.G. – 130 zł, abonament telewizyjny i telefoniczny – 170 zł, opłatę za wywóz śmieci – 30 zł, podatek – 20 zł, wydatki na żywność, ubranie oraz środki czystości i higieny – ok. 500 – 600 zł na osobę, ratę kredytu w SKOK – 1764,82 zł. Skarżący podał, że nie posiada oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 3000 euro. M.G. jest natomiast właścicielką dziesięcioletniego samochodu osobowego marki Mitsubishi, który jest niesprawny z powodu awarii silnika. Wskazał także, że trudna sytuacja finansowa spowodowana jest tym, że syn nie może znaleźć pracy. Na skarżącym i jego żonie spoczywa ciężar utrzymania całej rodziny wraz z wnukami. Uiszczenie opłat odbiłoby się zatem w bardzo negatywny sposób na rodzinie i zabrakłoby środków na bieżące utrzymanie. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2013 r. Referendarz sądowy w WSA w Krakowie wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. We wniesionym w ustawowym terminie sprzeciwie od tego postanowienia skarżący zarzucił, że zostało ono wydane przy nieprawidłowej ocenie złożonego wniosku i sytuacji majątkowej strony i wniósł w związku z tym o uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przy ponownym jego rozpatrywaniu. Podał, że sytuacja rodzinna jest trudna, wobec strony prowadzone są liczne postępowania, gdzie występuje konieczność ponoszenia związanych z tym kosztów. Stan wspólnego gospodarstwa uległ dalszemu pogorszeniu. Skarżący wskazał, że nie jest dla niego zrozumiałe, dlaczego referendarz uznał za niewytłumaczalne, że brakuje rodzinie skarżącego na utrzymanie 850 zł. Gdyby referendarz miał choć odrobinę doświadczenia życiowego wiedziałby, że koszty gospodarstwa domowego są zmienne i w danej jednostce czasowej występują zmiany i oszczędności na żywności, lekach, środkach czystości, opale, "które choć są absolutnie niezbędne to nie kupuje się ich, aby dać dzieciom jeść". Skarżący wskazał także, że nie zażywa insuliny codziennie, bo nie starcza mu środków. Niezrozumiała dla strony jest także argumentacja dotycząca małżonki, która powinna zapłacić koszty sądowe skoro jej emerytura jest bardzo niska. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11, LEX nr 1115944). W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania żądanej pomocy. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy do sądu. Należy podkreślić, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. W świetle powyższych uwag Sąd stwierdza, że analiza złożonych przez skarżącego oświadczeń nie pozwala na przyjęcie, że wykazał on w sposób niewątpliwy, że nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący bowiem będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonał tego wezwania w sposób prawidłowy. Mimo bowiem upływu bardzo długiego okresu czasu, nie przedłożył: - wyciągów z kont bankowych swoich oraz M.G., R.G. i M.G. obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów z lokat bankowych M. G., R.G. i M.G. - zeznania podatkowego swojego oraz M.G., R.G. i M.G. za 2011r. - dowodu przekazu lub przelewu emerytury M.G. za ostatni miesiąc, - zaświadczenia z zakładu pracy M.G. o wysokości uzyskiwanych przez nią zarobków, - zaświadczenia z właściwego Wydział Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością skarżącego i jego żony (obejmującego ich markę i rok produkcji) lub o ich braku, - spisu posiadanych przez M.G. nieruchomości wraz z podaniem ich wielkości i położenia oraz odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii) na tą okoliczność. Strona nie wywiązała się zatem należycie z nałożonego na nią zobowiązania, co sprawia, że jej oświadczenia są niepełne i nie poddają się weryfikacji. Skoro zatem wnioskodawca uchylił się od przedstawienia kompletnej dokumentacji wskazanej w wezwaniu sądowym, to powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że z przedłożonego przez skarżącego harmonogramu spłaty (k. 134 i 135) wynika, że w dniu 14 sierpnia 2012 r., a więc już po wniesieniu skarg do WSA w Krakowie na postanowienia Dyrektora Izby Celnej, zawarł ze SKOK umowę kredytu na kwotę 71 tys. zł, którego miesięczna rata wynosi 1764,82 zł. Nie ulega wątpliwości, że udzielenie kredytu musiała poprzedzać analiza sytuacji finansowej skarżącego i weryfikacja w tym zakresie wypadła pozytywnie. Sąd zauważa także, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 p.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej zobowiązania kredytowe, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Jeśli natomiast chodzi o podnoszoną we wnioskach o przyznanie prawa pomocy okoliczność dotyczącą pozostawania z małżonką w rozdzielności majątkowej, Sąd zauważa, że z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 23 tej ustawy, wynika, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., sygn. akt II FZ 572/05, niepubl.). Rozdzielność ta odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd stwierdza, że nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Brak pełnych danych uniemożliwia ocenę sytuacji majątkowej skarżącego, przez co należy uznać, że nie wykazał on, że jego położenie majątkowe uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Dlatego Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę swego rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.