I SA/Kr 656/09

Sygn. akt I SA/Kr 656/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 września 2009r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Sędziowie: WSA Grażyna Firek (spr.), WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Daniel Marzec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 września 2009r., sprawy ze skargi S. P., na decyzję Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z dnia 09 lutego 2009 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do chwili uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Dyrektora Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 457, 00 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych 00/100). I SA/Kr 656/09 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia 9 lutego 2009r. na podstawie art. 138 §1 pkt1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.-Kodeks postępowania administracyjnego (tj. z 2000 r. Dz.U.Nr 98 poz.1071 ze zm.) w zw. z art.10 ust.2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98 poz.634) oraz upoważnienia nr BOR06-015-50/08 z dnia 24 czerwca 2008 r. Dyrektor Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika ARiMR nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r., którą organ pierwszej instancji uchylił (po uprzednim wznowieniu postępowania) własną decyzję nr [....] o przyznaniu renty strukturalnej oraz dwie decyzje nr [...] i nr [...]1o zmianie wysokości tej renty, a w konsekwencji odmówił S. P. przyznania renty i strukturalnej. Decyzje te zapadły w następującym stanie faktycznym sprawy: Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2004 r. S. P. wniósł o przyznanie renty strukturalnej, oświadczając m.in., że we wniosku o przyznanie renty zostały zadeklarowane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego, będące przedmiotem odrębnej własności jego, bądź małżonki, jak również będące przedmiotem ich współwłasności. Wraz z żoną oświadczyli nadto, że nie pozostawiają sobie, w sposób trwały, przysługującej im działki rolnej o powierzchni nie przekraczającej 0,5ha. Postanowieniem z dnia [...] października 2004 r. nr [...] Kierownik ARiMR stwierdził, że S. P. spełnia warunki niezbędne do uzyskania renty strukturalnej, określone w § 4 pkt 1-3, pkt 6-7, oraz w § 11 i § 20 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, póz. 1191), po uzyskaniu którego S. P. przekazał swojemu synowi M. P., w zamian za rentę strukturalną, gospodarstwo rolne położone w Z. , gmina Z., aktem notarialnym Rep.A nr [...] z dnia [...] marca 2005r. (umowa darowizny) i wraz z żoną z tą datą zaprzestali prowadzenia działalności rolniczej. Następnie Kierownik ARiMR decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] przyznał S. P. rentę strukturalną w wysokości 1181,42 zł brutto na okres od marca 2005 r. włącznie do lutego 2015 r. i w kolejnych decyzjach organ pierwszej instancji zmienił wysokość tej renty w związku z rewaloryzacją świadczenia. W oparciu o treść zawiadomienia otrzymanego z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 5 września 2008r. Kierownik ARiMR ustalił, że żona S. P. A. P. nadal posiada gospodarstwo rolne, które odziedziczyła w wysokości 1/12 udziału po zmarłej matce F. K., a następnie w wysokości 1/7 udziału po zmarłym ojcu J. K. (na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia 29 maja 2003r., sygn. akt [...])). Następnie na wezwanie Kierownika Biura ARiMR, i działając przez pełnomocnika S. P. złożył wyjaśnienia, wskazując, że żona, nigdy nie była w faktycznym posiadaniu gruntów będących przedmiotem postępowania spadkowego, nie ponosiła w związku z nimi żadnych ciężarów, ani też nigdy nie czerpała z nich żadnych korzyści. W/wymieniony wskazał też, iż jedynym posiadaczem, użytkownikiem i płatnikiem podatków tych gruntów był F. K. ,brat żony. S. P. podkreślił także, iż , działki wchodzące w skład spadku stanowić miały po części tereny leśne, a w części oznaczone były jako "zieleń nie urządzona", zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, a ponadto przedmiotowe działki, których współwłaścicielką była jego żona znajdują się w miejscowości Zawadka tj. w terenie oddalonym o 100 km od faktycznego miejsca zamieszkania małżonków i miejsca położenia gospodarstwa rolnego, które przekazali w zamian za rentę strukturalną. Dodatkowo pełnomocnik S. P. przedłożył odpis umowy wydania posiadania gospodarstwa rolnego z dnia 14 sierpnia 2000 r., na podstawie której F. K. objął w posiadanie część gospodarstwa rolnego położonego w Z. dotychczas współużytkowanego przez C. K. , oświadczenie A.P. , że od dnia [...] maja 2003 r. do dnia [...] września 2008 r. nie była współużytkownikiem gospodarstwa rolnego w Zawadce, że nie czerpała zysków z tego gospodarstwa, jak też nie płaciła żadnego podatku z tego gospodarstwa oraz że grunty wchodzące w skład tego gospodarstwa oraz las położone są w górach oddalonych od jej miejsca zamieszkania o 100 km, umowę dzierżawy z dnia [...] września 2008 r. na podstawie której spadkobiercy wydzierżawili gospodarstwo rolne w Z. w całości F. K. , a także oświadczenie z dnia 22 września 2008 r. F. K., którego wynikało , że w okresie od 29 maja 2003 r. do 22 września 2008 r. był samodzielnym użytkownikiem całości gospodarstwa rolnego w Z. i jedynym płatnikiem podatku rolnego. Przedłożono ponadto wypis planu zagospodarowania przestrzennego gminy T. z dnia 23 września 2008 r., zgodnie z którym działki wchodzące w skład spadku oznaczone są w części jako "zieleń nie urządzona" (ZN), a w części jako grunty leśne (ZL). Pełnomocnik S. P. w kolejnym piśmie wniósł ponadto o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej z udziałem współspadkobierców gospodarstwa rolnego w Z. oraz sołtysa wsi Z., na dowód powyższych okoliczności, a także o wystąpienie do Wójta Gminy T. i właściwego miejscowo ośrodka doradztwa rolniczego dla potwierdzenia , że grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego w Zawadce nie są wykorzystywane dla celów rolniczych. W tym stanie faktycznym sprawy Kierownik ARiMR wznowił z urzędu postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, a następnie na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 Kpa uchylił ostateczne decyzje o przyznaniu renty strukturalnej , o zmianie jej wysokości i odmówił S.P. przyznania renty strukturalnej. Zdaniem organu w nin. sprawie wyszły na jaw istotne okoliczności faktyczne, nieznane organowi w chwili wydania uchylonych decyzji, gdyż nie zostały ujawnione przez stronę , ani we wniosku o rentę , ani w dokumentach złożonych po przekazaniu gospodarstwa. Co do podstaw prawnych odmowy przyznania renty strukturalnej organ wskazał, że zgodnie z § 9 pkt 1 rozporządzenia warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, o którym mowa w § 4 pkt 5, uważa się za spełniony, jeżeli po przekazaniu gospodarstwa rolnego łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych (współposiadanych) przez uprawnionego do renty strukturalnej i jego i małżonka nie przekracza 0,5 ha, a działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służy wyłącznie zaspokajaniu potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Z dostarczonych przez KRUS dokumentów wynikało zaś, że A.P., żona S.P. w momencie wydania decyzji przyznającej rentę strukturalną była współwłaścicielką nieruchomości rolnej (nabytej w spadku), której nie przekazała następcy. Wg organu, samodzielne użytkowanie gruntu ,którego współwłaścicielką była A. P., przez F. K. nie decydowało jeszcze o utracie przez nią współposiadania. Natomiast przedłożony wypis z planu zagospodarowania przestrzennego nie wnosił, zdaniem organu pierwszej instancji, nic do sprawy, gdyż wynikało z niego jedynie, że grunty te mogą być w przyszłości wykorzystane w celach rekreacyjnych. Organ wskazał też, że umowne porozumienie spadkobierców z dnia 17 stycznia 2005 r. nie wywołało skutków prawnych w zakresie zniesienia współwłasności majątku spadkowego; miało jedynie charakter nieformalnej umowy. Organ stwierdził też, że jednym z warunków przyznania renty strukturalnej jest przekazanie gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 4 rozporządzenia, a szczegółowo kwestię tę regulują § 6 oraz § 9 rozporządzenia. W ocenie Kierownika ARiMR fakt, iż współmałżonek osoby pobierającej rentę strukturalną pozostawał współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni powyżej 0,5 ha (§ 9 1 pkt 1 rozporządzenia) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną uzasadniał wznowienie postępowania na zasadzie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa oraz uchylenie decyzji ostatecznej, a także i odmowę przyznania renty. W odwołaniu od decyzji organu I instancji S.P. zarzucił naruszenie przepisów art.7, 8, 75 § 1 i art. 107 §3 Kpa zarzucając, że jego żona A. P. nigdy faktycznie nie posiadała i nie użytkowała gruntów rolnych, nie prowadziła też działalności rolniczej. Zarzucił przy tym, że wnioskowana rozprawa administracyjna nie została przeprowadzona. Decyzją nr [...] z dnia 9 lutego 2009r. Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając w pełnym zakresie argumentację co do podstaw wznowienia postępowania oraz co do odmowy przyznania renty strukturalnej. W ocenie organu odwoławczego stan faktyczny sprawy był bezsporny, tj. fakt, że A. P. - małżonka wnioskującego o przyznanie renty strukturalnej była w chwili wydawania decyzji o przyznaniu renty współwłaścicielką użytków rolnych, w związku z powyższym nie miało znaczenia czy prowadziła ona na swoich gruntach działalność rolniczą. Zdaniem organu istotne było jedynie to, że nie została przeniesiona własność całego gospodarstwa rolnego w rozumieniu §6 ust. 1 rozporządzenia, przy czym organ wskazał, że za gospodarstwo rolne należy uznać wszystkie użytki rolne stanowiące własność wnioskodawcy lub jego małżonka i nie ma znaczenia czy na pozostałym gruncie jest prowadzona działalność rolnicza oraz czy działki A.P. były funkcjonalnie związane z przekazanym gospodarstwem. Podkreślił , że jedyną prawnie i istotną okolicznością był bezsporny fakt, że małżonka S. P. w chwili wydawania decyzji o przyznaniu mu renty strukturalnej, była współwłaścicielką użytków rolnych o powierzchni większej niż określona w §9 pkt 1 rozporządzenia tj. większej niż 0,5 ha. Co do przyjętej definicji gospodarstwa rolnego organ II instancji powołał się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 21 października 2008 r. sygn.akt II GSK420/08 W skardze od powyższej decyzji wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie S. P. wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji zarzucając obu decyzjom naruszenie art. 7 Kpa poprzez nie podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa - art. 8 Kpa, naruszenie art. 75 § 1 Kpa poprzez niedopuszczenie wniosków dowodowych strony , brak rozprawy administracyjnej z udziałem wskazanych osób, zapytań do Urzędu Gminy T. i właściwego miejscowo ośrodka doradztwa rolniczego oraz naruszenie art. 107 § 3 Kpa, gdyż w uzasadnieniu faktycznym decyzji nie podano przyczyn, z powodu których odmówiono przeprowadzenia wnioskowanych dowodów oraz mocy dowodowej przedłożonym oświadczeniom, a także nie ustosunkowano się do powołanego przez skarżącego orzecznictwa, które miałoby świadczyć na jego korzyść. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i przytoczył ponownie argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania ich z naruszeniem prawa, wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W szczególności, w myśl 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. sąd uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja, a także utrzymana przez nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji dotknięte są naruszeniem o takim właśnie charakterze, zatem nie mogły pozostać w obrocie prawnym. Zasadnicze znaczenie w nin. sprawie miała wykładnia treści §4 pkt 4 w zw. z §6 ust. 1 pkt 1 cyt. wyżej rozporządzenia, przewidująca jako warunek uzyskania renty strukturalnej - przekazanie wszystkich użytków rolnych i wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, będącego zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonki, jak również przedmiotem ich współwłasności. Zdaniem organu dopuszczalnym było jedynie pozostawienie obszaru użytkowanego na własne j cele o powierzchni nie większej niż 0,5 ha, na co zezwalał §9 pkt 1 rozporządzenia, natomiast pozostawienie we własności lub współwłasności użytków rolnych o większym obszarze powodowało utratę prawa do renty - niezależnie od faktu czy użytki te związane były z przekazywanym gospodarstwem rolnym, i czy w ogóle użytkowane były rolniczo. Natomiast zdaniem skarżącego nie miał znaczenia fakt, że jego żona w momencie wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, była współwłaścicielką gruntów przekraczających 0,5 ha, jeżeli nabyła je w spadku, nigdy ich nie użytkowała rolniczo, a przyznane jej w posiadanie na podstawie umowy pisemnej z pozostałymi spadkobiercami, grunty były wyłącznie gruntami leśnymi. Zd. Sądu pogląd organów zaprezentowany w wydanych decyzjach był błędny i naruszył §4 pkt 4 i 5 rozporządzenia Rady i Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania l pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Na wstępie tych rozważań należy wskazać, że przeszkodą do uzyskania renty strukturalnej jest posiadanie i prowadzenie działalności rolniczej na gruntach o powierzchni przekraczającej 0,5 ha. Pogląd taki wyraził już NSA w wyrokach z dnia 4 listopada 2008r., sygn. akt II GSK 435/08, i z dnia 13 listopada 2009r. sygn. akt II GSK 627/08 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl).Przy wykładni przepisów rozporządzenia należy dodatkowo mieć na względzie cele, dla realizacji których przepisy te zostały ustanowione. Otóż celem przepisów regulujących renty strukturalne jest doprowadzenie do przekazania gospodarstw rolnych młodszym rolnikom dla poprawy ich rentowności. Ponieważ renta strukturalna ma zapewnić zaprzestanie prowadzenia komercyjnej działalności rolniczej przez starszych rolników, przepisy prawa muszą być tak interpretowane, aby zapewniły rzeczywiste odsunięcie starszych rolników od gospodarowania i zastąpienie ich przez następców. W przepisach unijnych i polskich nie chodzi o generalne uregulowanie tytułów własności (współwłasności, spadkobrania) wszystkich gruntów rolnych, która to kwestia ma znaczenie tylko drugorzędne i ma przyczyniać się do wyeliminowania nadużyć i prawidłowego ustalenia, czy przekazanie gospodarstwa przez rolnika prowadzącego na własny rachunek i działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym (por. § 4 początek zdania) - rzeczywiście nastąpiło. Nie ma zatem wpływu na realizację wskazanych wyżej celów unijnych, zachowanie przez rolnika udziału w spadku obejmującym gospodarstwo rolne, którym nie władał i w którym nie prowadzi na własny rachunek działalności rolniczej. Taki też pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 lutego 2009r. sygn. akt II GSK 765/08 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), który to pogląd orzekający w sprawie Sąd w całości podziela. W uzasadnieniu tego orzeczenia NSA wskazał, że ujawnienie , iż rolnik (lub jego małżonek) jest współspadkobiercą udziału w gospodarstwie rolnym, nie upoważnia do twierdzenia, że rolnik ten jest posiadaczem całości lub części spadkowego gospodarstwa rolnego i prowadzi w nim działalność rolniczą, a tylko te okoliczności mogą stanowić przeszkodę do uzyskania renty strukturalnej. Dopiero ustalenie w (wyniku postępowania dowodowego, że rolnik (lub jego małżonek) władał gospodarstwem spadkowym, a w szczególności, że miał w nim wydzielony fizycznie obszar gruntu i prowadził na nim komercyjną działalność rolniczą, tj. działalność rolniczą w rozumieniu § 2 pkt 1 rozporządzenia osobiście lub z pomocą innych osób, ale we własnym imieniu może mieć wpływ na uzyskanie prawa do renty strukturalnej. Samo dziedziczenie udziału nie oznacza jednak ani posiadania gospodarstwa, ani prowadzenia komercyjnej działalności rolniczej. Ujawnienie, że w dacie przyznania renty strukturalnej uprawniony lub jego małżonek miał stwierdzone prawa do udziału w spadku może stanowić istotną okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, ale tylko wtedy, gdy zostanie jednocześnie ustalone, że spadkobierca udziału rzeczywiście posiadał całość lub wydzieloną część gruntu rolnego i prowadził na nim działalność rolniczą. Samo stwierdzenie prawa do udziału w spadku pozostaje bez wpływu na okoliczności uzasadniające prawo do renty strukturalnej, bowiem prawu temu "przeszkadza" posiadanie gruntu rolnego (powyżej 0,5 ha) i prowadzenie na nim działalności rolniczej, nie zaś współwłasność gruntów nie będących w posiadaniu spadkobiercy. Przytoczony przez Dyrektora ARiMR w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pogląd jako teza orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 21 października 2008r. sygn. akt II GSK 420/08, w rzeczywistości jest przytoczeniem poglądów sądu pierwszej instancji tj. WSA w Białymstoku. W ocenie Sądu rozpoznającego nin. skargę z cytowanego powyżej orzeczenia NSA (na które powołał się organ) wynika przede wszystkim konieczność przekazania w zamian za rentę strukturalną wszystkich gruntów użytkowanych faktycznie rolniczo, niezależnie czy wchodzą one w skład jednego lub kilku gospodarstw rolnych. Organy przyjęły natomiast błędnie, że konieczne do uzyskania renty strukturalnej, jest przekazanie wszystkich gruntów rolnych (z wyjątkiem dopuszczalnych 0,5ha pozostawionych na własny użytek) niezależnie od tego czy w rzeczywistości grunty te były w posiadaniu ubiegającego się o rentę strukturalną i (lub jego małżonki) i czy w ogóle na gruntach tych prowadzona była jakakolwiek działalność rolnicza. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w pkt I wyroku na zasadzie art.145§1 §1 pkt 1 lit "a" p.ps.a. , zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt II sentencji wyroku , a o kosztach postępowania orzekł jak w pkt III sentencji na zasadzie art.200 w zw. z art. 205 §2 p.ps.a. uwzględniając wysokość uiszczonego wpisu (200zł), wynagrodzenie (240zł) radcy prawnego określone zgodnie z §14 ust. 2 pkt 1 lit.c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za i czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. 163 poz. 1349 ze zm.) oraz wysokość opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa (17zł).