I SA/Kr 771/15

|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie | w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Inga Gołowska, Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędzia: WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant: sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2015 r. sprawy ze skargi Marszałka Województwa Małopolskiego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowe z dnia 2 kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nieprzystąpienia do egzekucji I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. określa, że wymienione w pkt I postanowienia nie mogą być wykonane do chwili prawomocności wyroku, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 340 zł (trzysta czterdzieści złotych). Wierzyciel - Marszałek Województwa M. wystawił w dniu 8 stycznia 2015r. tytuły wykonawcze nr 1 i 2 na zobowiązanego M.L. na adres: K. ul. M, a następnie zostały one przekazane Naczelnikowi Urzędu Skarbowego. Postanowieniem z dnia 10 lutego 2015r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego działając na podstawie art. 123 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zm.) w związku z art. 18 oraz art. 29 § 2 i art. 27 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2014r., poz. 1619 ze zm.) poinformował o nieprzystąpieniu do egzekucji na podstawie tytułów tych tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że tytuły wykonawcze nie pozwalają na prowadzenie postępowania egzekucyjnego ponieważ ustalono, że zobowiązany od 23 lipca 2011r. mieszka pod adresem K. ul. M. (właściwość miejscowa Naczelnika Urzędu Skarbowego ). Na powyższe postanowienie wierzyciel złożył zażalenie wskazując naruszenie art. 29 § 2 u.p.e.a. oraz art. 65 § 1 k.p.a., w związku z czym zażądano uchylenia tego postanowienia. W ww. zażaleniu stwierdzono, że jeżeli w tytule wykonawczyni wskazano adres zobowiązanego, a organ egzekucyjny ustalił, iż uległ on zmianie, to zgodnie z art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, powinien przekazać tytuł wykonawczy właściwemu organowi egzekucyjnemu, jeżeli zmiana adresu powodowałaby zmianę właściwości miejscowej. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2015r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zakwestionowane postanowienie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że wskazanie adresu zobowiązanego jest jednym z rygorystycznych wymogów, które powinien wypełniać tytuł wykonawczy. Realizacja tej normy polega na wskazaniu właściwego i aktualnego adresu zamieszkania zobowiązanego, a więc miejsca, w którym on faktycznie przebywa z zamiarem stałego pobytu. Nie jest zatem wystarczające podanie w tytule wykonawczym jakiegokolwiek (dowolnego) adresu dłużnika. Administracyjna procedura egzekucyjna nie bez powodu wskazuje na właściwość miejscową organu egzekucyjnego w odniesieniu do miejsca zamieszkania zobowiązanego. Miejsce zamieszkania, czyli faktycznego przebywania z zamiarem trwałego pobytu, to miejsce, w którym najłatwiej zastać samego zobowiązanego, jak i jego majątek. Zatem obowiązek wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczyni adresu zamieszkania zobowiązanego to nie tylko formalność, ale także, a może przede wszystkim, środek prowadzący do skutecznego przeprowadzenia egzekucji. Wierzyciel, który nie wypełnia tego wymogu, nie tylko narusza formalny element procedury, ale także w znaczący sposób zmniejsza możliwości wyegzekwowania swoich należności. Należy ponownie wskazać na odnoszącą się do zakresu niniejszego sporu judykaturę sądów administracyjnych zgodnie z którą to na wierzycielu, w którego interesie toczyć się ma postępowanie egzekucyjne, spoczywa obowiązek ustalenia i przekazania danych o adresie miejsca zamieszkania zobowiązanej osoby fizycznej, natomiast obowiązek kontroli poprawności powyższych danych z mocy art. 29 § 2 u.p.e.a. spoczywa na organie egzekucyjnym. Organ podkreślił, że każde naruszenie dyspozycji art. 27 u.p.e.a., w części obligatoryjnych wymogów tytułu wykonawczego, wywołuje skutki w postaci odmowy przystąpienia do egzekucji, ponieważ w przeciwnym razie może stanowić podstawę zarzutu z art. 33 pkt. 10 u.p.e.a. Odnosząc się do kwestii przekazania tytułu wykonawczego w trybie art. 65 k.p.a. do organu egzekucyjnego właściwego miejscowo, w ocenie tut. organu warunkiem zastosowania ww. normy prawnej w odniesieniu do art. 18 u.p.e.a. jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W sprawie natomiast skuteczne wszczęcie egzekucji nie nastąpiło. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Marszałek Województwa M. zarzucił organom naruszenie art. 29 § 2 w zw. z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez nieprzystąpienie do egzekucji tytułów wykonawczych zgodnie z właściwością, w związku z ustaleniem, że osoba zobowiązana według bazy danych organu egzekucyjnego zamieszkuje pod innym adresem, niż wskazany w tytule wykonawczym, podczas gdy zmiana adresu zamieszkania nie ma wpływu na zmianę właściwości organu egzekucyjnego. W ocenie strony skarżącej zwrot tytułu wykonawczego w trybie art. 29 § 2 u.p.e.a. mógłby nastąpić jedynie w sytuacji całkowitego braku adresu zobowiązanego w jego treści. Jeśli jednak adres widnieje w tytule wykonawczym, a jedynie organ egzekucyjny jest w posiadaniu informacji, że uległ on zmianie, to w sytuacji, w której nie powoduje to zmiany właściwości organu egzekucyjnego powinien przystąpić do egzekucji, zaś w razie gdyby powodowało to zmianę właściwości organu egzekucyjnego, zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 65 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., winien przekazać tytuł wykonawczy właściwemu organowi egzekucyjnemu. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Przedmiotem sporu był sposób postępowania organu egzekucyjnego w sytuacji gdy przekazane mu przez wierzyciela tytuły wykonawcze zawierały nieaktualny (w dacie otrzymania przez organ egzekucyjny) adres zamieszkania zobowiązanego. Skarżący – wierzyciel wskazywał na konieczność zastosowania art. 65 §1 kpa w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli organ samodzielnie ustalił aktualny adres zamieszkania zobowiązanej. Natomiast organy uważały, że przed wszczęciem postępowania (doręczeniem tytułów wykonawczych zobowiązanemu) niemożliwe było stosowanie powyższej procedury nawet w sytuacji gdy organy dysponowały prawidłowym adresem; bowiem w to miejsce należało zastosować art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. wydać postanowienie organu egzekucyjnego o nieprzystąpieniu do egzekucji. Dodać też należy, że w rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny miał świadomość jaki jest właściwy adres zobowiązanego - takie dane uzyskał bowiem dzięki wykorzystaniu dostępu do ewidencji opartej na składanych dokumentach identyfikacyjnych (NIP) w urzędzie skarbowym i z Systemu Rejestracji Centralnej. Z danych tych wynikało, że adresem zamieszkania zobowiązanego był K. ul. M.. Co więcej ten sam adres, jako adres zamieszkania wskazał sam skarżący, wnosząc równocześnie o doręczanie korespondencji na adres: K. ul. M. Fakt ten był jedynie marginalnie akcentowany przez organy, które raczej eksponowały stanowisko, że nie jest prawidłowym działaniem, podawanie przez wierzyciela jakiegokolwiek adresu zobowiązanego tylko w celu spełnienia warunków wypełnienia rubryk tytułu wykonawczego. Obydwie strony powoływały się na korzystne dla siebie wyroki sądów administracyjnych. Faktem jest, że orzecznictwo nie jest jednolite w tym zakresie. Przykładowo, za przekazywaniem z urzędu tytułów wykonawczych właściwym organom egzekucyjnym w trybie art. 65 §1 kpa opowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 8 kwietnia 2010 r., II FSK 2063/08 i z dnia 26 lutego 2014 r., II FSK 735/12 (nota bene oba wyroki oddalały skargi kasacyjne organu od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie). Natomiast pogląd prezentowany przez organy znalazł akceptację w wyrokach: z dnia 14 października 2008 r., II FSK 904/07 oraz z dnia 14 listopada 2011 r., II FSK 411/12. Sąd dla potrzeb niniejszego wyliczenia, wziął przy tym pod uwagę orzeczenia dotyczące osób fizycznych. Co istotne, najbardziej aktualnym z serii wyroków sądów administracyjnych dotyczących badanej materii jest wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 czerwca 2015r. sygn.. akt I SA/Kr 696/15. Jest on wyrazem utrwalonej i jednolitej linii orzeczniczej prezentowanej przez tut. Sąd, tym bardziej właściwej, że została zaakceptowana przez Naczelny Sad Administracyjny oddalający skargi kasacyjne w sprawach, o których wyżej wspomniano. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd konsekwentnie podziela więc poglądy reprezentowane przez wyroki, w których dokonano wykładni zbieżnej z interpretacją skarżącego wierzyciela. W konsekwencji Sąd uznał, że organy błędnie zinterpretowały art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co doprowadziło do jego, błędnego zastosowania w sprawie. Co do zasady trzeba zaznaczyć, że wbrew twierdzeniom organu art. 65 §1 kpa (na który powołał się skarżący) jest stosowany, jeżeli nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania. Przepis ten nie zawiera tego typu ograniczeń, a wręcz przeciwnie dotyczy sytuacji kiedy strona dopiero wnosi o wszczęcie postępowania, przy czym swoje podanie kieruje do organu niewłaściwego w sprawie. Zasada niezwłocznego, z urzędu, przekazywania organowi właściwemu podania wniesionego do organu niewłaściwego jest jedną z ugruntowanych reguł wszczynania postępowania administracyjnego. Brzmienie art. 65 §2 kpa (podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu) tylko potwierdza, że 65 §1 kpa stosuje się do sytuacji gdy nie doszło w ogóle do wszczęcia postępowania. Gdyby było odwrotnie, to 65 § 2 kpa byłby przepisem martwym. Z treści art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że kierowany do egzekucji i wystawiony przez wierzyciela tytuł wykonawczy winien m. in. zawierać wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu. Wskazanie adresu zamieszkania lub siedziby zobowiązanego jest konieczne z uwagi na to, że okoliczność ta ma bezpośredni wpływ na ustalenie właściwości organu egzekucyjnego. Zgodnie bowiem z art. 22 § 2 powołanej ustawy właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Niemniej jednak organ egzekucyjny z urzędu bada swoją właściwość (miejscową i rzeczową) na zasadzie art. 19 kpa w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nakaz zbadania z urzędu swojej właściwości oznacza, że adres zamieszkania wskazany przez wierzyciela w tytule wykonawczym nie jest wiążący dla organu, a ma tylko znaczenie posiłkowe. Potwierdzają to akta administracyjne sprawy – organ egzekucyjny, działając w sposób prawidłowy, zgodnie z ww. zasadą, zweryfikował z urzędu informacje wierzyciela o aktualnym adresie. W tej sytuacji należałoby powtórzyć za Naczelnym Sądem Administracyjnym, który w wyroku z dnia 26 lutego 2014 r., II FSK 735/12 zwrócił uwagę, że podstawową zasadą przyświecającą ustawodawcy w dążeniu do sprawności działania organów administracyjnych przy załatwianiu spraw indywidualnych było ustanowienie prawa, które zapewniłoby działanie organów sprawne, bez zbędnej zwłoki. Powyższa zasada dotyczy także postępowania egzekucyjnego uregulowanego w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz kodeksie postępowania administracyjnego, którego przepisy stosuje się odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezentowane przez organy stanowisko godzi w podstawową zasadę załatwienia sprawy indywidualnej, które winno być przeprowadzone sprawnie i bez zbędnej zwłoki. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawierają uregulowania na wypadek stwierdzenia przez organ egzekucyjny swojej niewłaściwości. Wobec tego jest rzeczą oczywistą, że w tym zakresie winny mieć zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a konkretnie art. 65 § 1 w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W tym stanie rzeczy przepis art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie może stanowić podstawy nieprzystąpienia do egzekucji i zwrotu tytułu wykonawczego wierzycielowi nawet w sytuacji, gdy konkretny organ nie jest właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego z powodu właściwości miejscowej, czy rzeczowej. Zwrot tytułu wykonawczego przez organ byłby uzasadniony jedynie w sytuacji nie wskazania przez wierzyciela prawidłowego adresu zamieszkania zobowiązanego i brak wiedzy organu na temat aktualnego adresu zamieszkania tegoż zobowiązanego. W rozpoznawanej sprawie, co należy powtórnie podkreślić, organ znał adres zobowiązanego pomimo błędnego wskazania przez wierzyciela jego miejsca zamieszkania, będącym w istocie – jak należy domniemywać - adresem dla korespondencji. Naruszenie prawa jest jednak tym większe w badanej sprawie – w porównaniu do innych będących przedmiotem rozstrzygania przez sądy administracyjne – że w sprawie nie należało nawet stosować art. 65 § 1 kpa w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji gdyż adres prawidłowy zamieszkania zobowiązanego opiewał na budynek położony w tym samym mieście, przy tej samej ulicy, jedynie 4 domy dalej, pomyłka w adresie nie wywierała więc wpływu na właściwość organu egzekucyjnego. Takie działanie niewątpliwie było sprzeczne z zasadą szybkości postępowania egzekucyjnego, co akcentował Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z dnia 26 lutego 2014 r., II FSK 735/12. W ponownie przeprowadzonym postepowaniu organy uwzględnią stanowisko Sądu co do wykładni i zastosowania obowiązujących w sprawie przepisów. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy zasądzając na rzecz skarżącego zwrot uiszczonej opłaty sądowej (100 zł) i wynagrodzenie dla pełnomocnika (240 zł).